Оқушыларға тапсырма беру
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Мұғалім
Қызылорда қаласы, №112 орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі — Балғабаева Перизат Мұратқызы.
Тақырып
Халық даналығы
Мақсат
Даналық ұғымының құндылық ретіндегі маңызын ашу.
Көрнекі құралдар
- Үнтаспа
- Сюжетті суреттер
Міндеттер
- Жұмбақ, мақал-мәтел, ертегі — халық даналығы екенін түсіндіру.
- Өзара сыйластық, түсіністік, көмек қарым-қатынастарын дамыту.
- Жақсы мен жаманды салыстыра білу дағдыларын қалыптастыру.
- Татулыққа, достыққа, ұжымшылдыққа тәрбиелеу.
Тыныштық сәті: табиғаттан — адамға дейін
Балаларға ыңғайланып, еркін отыру ұсынылады. Көзді жұмып, айналамыздағы тыныштықты сезінеміз: күн жарқырап, сәулесін мол төгеді; ауа тап-таза; аспан көгілдір; құстардың сайрауы даланың сәнін келтіреді.
Табиғат өз жақсылығын барлық адамға да, барлық тіршілік иесіне де бірдей көрсетеді. Адамдар да сондай болса ғой деген ізгі тілек туады. Құмырсқадан бастап құстарға, аң-құстар мен адамдарға дейін — әр тіршілік иесі өмірі үшін талпынып, ұрпағы үшін әрекет етеді. Бәрі де бейбіт аспан астында өмір сүргеніне қуанып, болашағына сеніммен қарайды.
Нәтиже
Осы жақсы ниетпен сергіп, бұрынғы қалпымызға келеміз.
Тарту: даналыққа шақыру
Балалар, бұл жол басы — даналыққа,
Келіңдер, түсіп, байқар қаралық та.
Бұл жолмен бара жатқан өзіңдей көп,
Соларды көре тұра қалалық па?!
Даналық — өшпес жарық, кетпес байлық,
Жүріңдер, іздеп тауып алалық та!
Талқылау
Өлең жолдары даналықтың мәңгілік құндылық екенін айтады. Ол — өшпес жарық, кетпес байлық. Даналыққа бастайтын жолда тоқтамай, ізденіп, үйрену керек.
Халық даналығы қалай сақталады?
Халық даналығы өлең, жыр, жұмбақ, мақал-мәтел, ертегі арқылы ұрпақтан ұрпаққа жетеді. Онда халқымыздың ерлігі мен еңбегі, ақылы мен арманы, тұрмысы мен салты бейнеленген.
Мақал-мәтелдер
Өмір тәжірибесін қысқа да нұсқа жеткізетін тұжырым.
Шешендік сөздер
Ойды дәл, көркем, нанымды айтудың үлгісі.
Аңыз әңгімелер
Тарихи-танымдық мазмұн арқылы тәрбие береді.
Нақыл сөздер
Түйінді ойды жинақы түрде білдіреді.
Мәтінмен жұмыс: «Алпыстан асқаннан ақыл сұра»
Сұрақтар арқылы талдау
- Патша не үшін алпыстан асқан қарттарды үйде ұстамауға жарлық шығарды?
- Патшаның жарлығы туралы өз ойың қандай?
- Мейірімді бала туралы не айтар едің?
- Қарттың даналығы неден көрінеді?
- Патша не себепті уәзірлеріне көңілі толмады?
- Бала патшаның келесі жұмбақтарын қалай шешті?
- Патшаның жарлығын өзгертуіне не себеп болды?
Тапсырмалар: әңгімеден — мақалға
Оқушыларға қысқа әңгімелер беріледі. Әр әңгімеге сәйкес келетін мақал-мәтелдерді құрастыру ұсынылады.
1-әңгіме: Еңбек
Серік аға кішкентайынан еңбекпен күнін көрген. Мектеп жасынан әкесінің жанынан қалмай, егін даласында өскен. Еңбекқорлығын дүйім жұрт мақтан етеді.
Күтілетін жауаптар
- Еңбек ер атандырады.
- Еңбектің наны тәтті.
- Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей.
2-әңгіме: Оқу
Ботаның қойған мақсаты — жақсы оқу. Ол уақытын мектеп пен кітапханада өткізіп, көп ізденеді. Достары оны «кішкентай оқымысты» деп атайды.
Күтілетін жауаптар
- Оқу — инемен құдық қазғандай.
- Оқу — білім бұлағы.
- Білім — өмір шырағы.
3-әңгіме: Ақыл мен ұқыптылық
Айнұр — үйдің кенжесі. Ол ақылды, тапсырылған жұмысты ойланып, тиянақты әрі ұқыпты орындайды.
Күтілетін жауаптар
- Ақыл азбайды, білім тозбайды.
- Ақылы көпті дау алмайды, досы көпті жау алмайды.
Дәйексөз және түсіндіру
Ақыл шыңы — даналық
Өте ақылды, ақылы асқан адамды дана дейді. Дана адам әр істі ақылмен шешеді, ойланып барып әрекет етеді. Ол ұстамды, сабырлы болады, себебі ашуын ақылымен жеңеді. Айтар ойын ұзаққа созбай, қысқа да нұсқа, дәл айтады.
Мақал: тіл мен сөздің құдіреті
«Ақыл көркі — тіл, тілдің көркі — сөз» деген мақалдың мәні: ақылды ойды жеткізетін құрал — тіл, ал тілдің әсемдігі мен дәлдігі — сөздің таңдаулы болуында.
Дәптермен жұмыс
- «Ақыл — дария» өлеңін жаттау.
- Жаттағанын мәнерлеп айту.
- 2-тапсырманы үйде орындап келу.
Ойын: «Жұм-аш»
Бір оқушыға басқа балаларға көрсетпей бір зат беріледі. Ол затты жұмбақтап сипаттайды, ал қалған оқушылар шешуін табады.
Қорытынды тыныштық сәті: үлкенді құрметтеу
Балаларға қайтадан ыңғайланып, еркін отыру ұсынылады. Көзді жұмып, таза ауа мен көгілдір аспанды елестетеміз. Жан-жағымызда көпті көрген үлкен кісілер тұрғандай сезінеміз. Әрдайым үлкендердің ақылын тыңдап, жақсы істерінен үлгі алып, қарттарымызды құрметтейік.
«Қарттары бар ел — қазыналы» деген халық даналығы терең мағына береді: халықтың даналығы — ақыл-ой қазынасы.
Халықтың даналығы — ақыл-ой қазынасы,
Түсінген жанның саналығы — тым терең мағынасы.
Үй тапсырмасы
- «Алпыстан асқаннан ақыл сұра» мәтінін оқып, мазмұндап келу.
- Дәптердегі жұмысты аяқтау.
Қорытынды
Еліміздің үлкендерін әрқашан құрметтейік. Сабаққа белсенді қатысқан оқушылар мадақталады.