Қазақша рефераттар

Көшпелі мал шаруашылығы

Үйсіндердің шаруашылығы мен тұрмысы

Бұл материал интерактивті сабаққа арналған: үйсіндердің негізгі шаруашылық түрлерін, тұрмыс-тіршілігін, кәсіпшілігін, салт-дәстүрі мен діни түсініктерін жүйелі түрде түсіндіруге бағытталған.

Сабақтың мақсаты

Білімділік: үйсіндердің мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысқанын, металл өңдеп, тұрмыстық бұйымдарды өздері жасағанын; салт-дәстүрі мен діни ұғымдарын түсіндіру.

Дамытушылық: өткен сабақтағы білімді пайдаланып салыстыруға үйрету, тапсырмалар арқылы ойлау мен талдау дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік: үйсіндердің шаруашылық пен өнерді дамыту арқылы мәдени мұраға қосқан үлесін көрсете отырып, ізгі дәстүрлерге тәрбиелеу.

Сабақ түрі

Интерактивті сабақ.

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта, слайдтар
  • ҚР әкімшілік картасы
  • Қосымша әдебиеттер

Сабақтың құрылымы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі.
  2. II Үй тапсырмасы және өткен тақырыптар бойынша деңгейлік тапсырмалар.
  3. III Жаңа сабақ.
  4. IV Бекіту: негізгі ұғымдарды жинақтау және салыстыру.
  5. V Қорытындылау.
  6. VI Ізденіс жұмыстарын тексеру.
  7. VII Бағалау.
  8. VIII Үй тапсырмасы.

Үй тапсырмасы бойынша тапсырмалар

«Футбол ойыны»

Жылдамдатпа сұрақтар арқылы білімді шолу.

«Бұл кім?»

Тарихи тұлғаларды тану және сипаттау.

Сынақ хат

Мәтінді толықтыру арқылы ұғымдарды нақтылау.

«Тарихи қамал»

Пиктограмма арқылы тарихи ақпаратты жүйелеу.

Жаңа сабақтың жоспары

  • Үйсіндердің шаруашылығы мен тұрмысы
  • Егіншілік пен отырықшылық
  • Түрлі кәсіпшілік
  • Салт-дәстүрі мен діни түсініктері

1) Мал шаруашылығы

Үйсіндердің шаруашылығында мал өсіру жетекші орын алды. Негізгі бағыттары: көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы.

Негізгі түлік

Көп өсірілген

Жылқы, қой

Аз өсірілген

Сиыр

Сыныптық жұмыс

Төрт түлік пірлерін атау, мақал-мәтел айту, сурет бойынша әңгіме құрастыру.

2) Егіншілік пен отырықшылық

Проблемалық сұрақтар арқылы тақырып ашылады: неліктен егін егу үйсіндерге қолайлы болды? Оқушылар Шу, Талас, Іле өзендерін картадан көрсетіп, үйсіндердің егіншілік ошақтарын нақтылайды.

Мәтінмен жұмыс

Үйсіндердің егін еккенін дәлелдейтін жолдарды мәтіннен тауып, дауыстап оқу. Ақтас қонысы туралы деректерді талдау.

Тарихи дерек

Қытай тарихшыларының жазбаларында үйсіндерде қала болғаны туралы мәліметтер кездеседі.

Талқылауға арналған сұрақтар

  • Қырман деген не?
  • Қырманнан астық қайда жеткізіледі?
  • «Қырман басында» тақырыбындағы сурет/картина бойынша әңгімелеу.
  • Қазақстандағы тың игеру кезеңімен байланыстырып ой қорыту.

3) Түрлі кәсіпшілік

Үйсіндерде қолөнер мен тұрмыстық кәсіптер дамыды. Тақырып тірек кесте арқылы түсіндіріліп, оқушылар бұрынғы білімдеріне сүйене отырып өздігінен жұмыс орындайды.

Кәсіп түрлері

Металл өңдеу

Құрал-сайман, тұрмыстық бұйым жасау.

Ұсталық

Қару-жарақ, еңбек құралдары, әбзелдер.

Зергерлік

Әшекей бұйымдар, көркем өңдеу.

Тоқымашылық

Жайма өрмек, киім-кешекке қажет бұйымдар.

Құмырашылық

Ыдыс-аяқ, сақтау мен тасымалдауға арналған құтылар.

Тері өңдеу

Тұрмысқа қажет жабдықтар, киім-кешекке арналған шикізат.

Салыстыру және әңгімелеу

Ауызша әңгіме: «Менің атам ұста болған…»

Салыстыру: үйсін кәсіптерін сақ дәуіріндегі кәсіптермен салыстыру.

Көрнекілік: «Жайма өрмек» картинасы бойынша талдау.

4) Салт-дәстүрі мен діни нанымдары

Бұл бөлімде оқушылар топтық жұмыс арқылы мәтінді талдап, үйсіндердің жерлеу дәстүрі, обалар құрылысы және зерттелуі жөнінде қорытынды жасайды.

Топтық тапсырмалар

  • «Бірін-бірі оқыту» әдісі.
  • Мәтінді жоспарлау және мазмұндау.

Жоспар

  1. 1 Зерттелуі
  2. 2 Обалар құрылысы
  3. 3 Жерлеу рәсімі

Дін туралы түсінік

Әлемдік діндер туралы жалпы мәлімет беріледі: ислам, христиан, буддизм. Ислам дінінің адамгершілікке, тазалыққа үндейтін қырлары атап өтіледі.

Бекіту: «Біз не білдік?»

1) Тірек сөздер

Үйсін, жылқы, түйе ұғымдарын байланыстырып сөйлем құрау.

2) Тарихи басқатырғыш

Тері өңдеу, егіншілік, құмырашылық, көшпелі ұғымдарын табу.

3) Жорамал диктант

Берілген сөздерді тиісті орнына қойып, мәтінді толықтыру.

4) Венн диаграммасы

Үйсіндер мен сақтарды салыстыру: ұқсастықтары мен айырмашылықтары.

Қорытынды

Үйсіндер — қазақ халқының қалыптасуына ықпал еткен тайпалардың бірі. Олар шаруашылықтың, өнердің және мәдениеттің дамуына елеулі үлес қосты. Үйсін өнеріндегі жетістіктер адамзаттың мәдени мұрасын байытуға қызмет етті.

Ізденіс жұмыстарын тексеру

Оқушылардың қосымша дерек көздерімен жұмыс нәтижелері тыңдалып, талқыланады.

Үй тапсырмасы

  • 17-тақырыпты оқу.
  • Ізденіс жұмыстарын жалғастыру.
  • «Үйсіндердің салт-дәстүрі — қазақ халқының салт-дәстүрінің бастауы» тақырыбында әңгіме жазу.

Бағалау

Бағалау оқушылардың тапсырмаларға қатысу белсенділігіне, жауаптарының дәлдігіне, салыстыру және қорытынды жасау дағдыларына қарай жүргізіледі.