Мектеп жасына дейінгі баланың таным процесінің дамуыМектепке дейінгі кезеңдегі тәрбие - адам қалыптасуының алғашқы баспалдағы
Мектеп жасына дейінгі баланың таным процесінің дамуы
Мектепке дейінгі кезеңдегі тәрбие — адам қалыптасуының алғашқы баспалдағы. Бұл — баланың әсерленгіштігі мен еліктегіштігі айқын көрінетін, ойлау мен сөйлеуді меңгере бастайтын және алғаш рет бөгде ортаға бейімделетін маңызды уақыт.
Мектепке дейінгі балаларға тәрбие мен білім беру жұмыстарын ұйымдастырғанда олардың тілін дамытуға, байланыстырып сөйлеу мәдениетін жетілдіруге, құрастыра сөйлеуге және сөздік қорын молайтуға ерекше мән берген дұрыс. Баланың ақыл-ойын жүйелеу, ойлау қабілетін шыңдау, дәлдікке үйрету және шындыққа тәрбиелеу мақсатында сауаттылыққа баулу — бүгінгі күннің талабы.
Негізгі басымдықтар
- Сөйлеу тілін дамыту және байланыстырып сөйлеуді қалыптастыру.
- Ойлау қабілетін жетілдіру, дәлдікке және негізді ой қорытуға үйрету.
- Өзіндік іскерлік қасиеттерін дамыту және танымдық қызығушылығын арттыру.
Ойын — баланың жетекші әрекеті
Баланың танымын алғашқы күннен бастап дамытудың және оқыту мен тәрбиелеудің негізін қалыптастырудың басты құралы — ойын әрекеті. Алайда ойын тек балаларды қызықтырып, уақыт өткізудің амалы ғана болмай, берілетін білім мен тәрбиенің құнды өзегіне айналуы тиіс.
Негізгі міндет: оқыту-тәрбиелеу жұмысын бағдарлама талаптарына сай ойын түрінде ұйымдастырып, баланың логикалық ойлау қабілетін дамытуға жағдай жасау.
Ойын барысында бала қоршаған орта құбылыстарының мәнін танып-сезінеді, себеп-салдарлық байланыстар мен тәуелділіктерді анықтауға талпынады. Тапсырмаларды өз бетінше зерттеп орындауға, шешім қабылдауға және ойын еркін жеткізуге мүмкіндік берілсе, бала еркін ойлы, өзіне сенімді, ерік-жігері берік, дүниетанымы кең, сөйлеу тілі жақсы қалыптасқан тұлға болып жан-жақты дамиды.
Ойлаудың дамуы және мектепке дейінгі білім берудің мақсаты
Мектепке дейінгі білім берудің негізгі мақсаты — балаларға білім бере отырып, олардың ойлау қабілетін дамыту, қызығушылығын арттыру және оқуға ынтасын ояту. Осы кезеңде бала алған білімін өз іс-әрекетінде қолдануға машықтанып, ой қорыту, себеп-салдарды табу, түсіндіру сияқты дағдыларды айқын көрсете бастайды.
Уақыт өте келе баланың ойлауы нақты-бейнеліден абстрактылы ойлауға қарай дамиды: заттарды белгілі ұғымдарға жатқызып, өз ойын дәлелдеуге үйренеді. Бұл үдерісте зерттеу әдістеріне сүйену ерекше маңызды.
Зерттеу әдістерінің рөлі
Мектепке дейінгі балалардың ойлау қабілетінің дамуына зерттеу әдістерінің ықпалы зор. Қазіргі оқу құралдарының мазмұны ойлауды дамытуға едәуір үлес қосқанымен, бұл мәселені тиімді шешу үшін әрбір болашақ тәрбиеші ойлау ерекшеліктерін, оны дамыту жолдарын және зерттеу әдістерін жан-жақты түсінуі қажет.
Зерттеу әдістері не береді?
1) Қоршаған ортаны тану
Бала құбылыстарды байқап, салыстырып, байланыстарды аңғаруға үйренеді.
2) Тапсырмаларды шешу
Мәселені түсіну, амал таңдау, нәтижені тексеру дағдылары дамиды.
Назарды зерттеу: Бурдон тестісінің балаларға арналған түрі
Баланың назарын тексеру және нәтижелерді салыстыра қайта тестілеу үшін классикалық Бурдон тестісінің балаларға бейімделген нұсқасы қолданылады. Бұл нұсқа балаларға таныс әрі қарапайым пішіндерден тұратын параққа негізделеді: жұлдызша, квадрат, шеңбер, үшбұрыш, жарты шеңбер, жалауша сияқты фигуралар беріледі.
Зерттеу барысында балаларға белгілі бір фигураны таңдап, астын сызу ұсынылады. Осы арқылы зейіннің тұрақтылығы, шоғырлануы және іріктеу қабілеті бағаланады.