Зерттеудің міндеттері
Кіріспе
Қазіргі кезде қаламсаптың түрі өте көп, әрі олар әртүрлі формада жасалады. Мәселен, жуандатылған, жіңішке, қолға ұстауға ыңғайлы үлгілері бар. Алайда тым жуандатылған қаламсаптар жазуды бұзуы мүмкін: сыртқы пішіні әдемі болғандықтан балалар қызығып ұстайды, бірақ ол қолды тез талдырып, жазудың сапасын төмендетеді.
Қаламсап таңдауда нені ескеру керек?
- Тек әдемілігіне емес, қолға ұстауға ыңғайлылығына қарау.
- Сияның түсін, қою не сұйық екенін ескеру.
- Шарикті қаламсапта жазу сызығының жуандығы мен жіңішкелігін таңдау.
Зерттеу жұмысының мақсаты
Қаламдардың қалай және қашан пайда болғанын, сондай-ақ тұрмыстағы қажеттілігін анықтау.
Зерттеу нысаны
Қазіргі кезде қолданыста жүрген қалам түрлері.
Зерттеу міндеттері
- 1 Қаламның шығу тарихын зерттеу.
- 2 Қалам түрлерін анықтау.
- 3 Қаламды дұрыс ұстаудың маңызын түсіну.
- 4 Қаламдардың адамға пайдасы мен ықтимал зиянын ажыратып көрсету.
Нәтиже мен қорытынды
Жұмысты орындау барысында ең алғаш пайда болған қаламдар мен қазіргі қаламдардың артықшылықтары салыстырылды, олардың пайдасы мен зияны талданды. Сонымен қатар сия киімге төгілген жағдайда не істеу керектігі туралы тәжірибелік кеңестер берілді.
Қажетті құрал-жабдықтар
Ғаламтор желісі және өмірлік тәжірибе.
Негізгі бөлім
2.1. Қаламның пайда болу тарихы
Біздің заманымыздың шамамен 600–1800 жылдары аралығында балауыз арзандап, кеңінен тарала бастады. Соның нәтижесінде көпшілікке қолжетімді жазу құралына сұраныс артты. Осы қажеттілік сияға малынатын құс қауырсынын жазуға ыңғайлап, кең қолдануға түрткі болды.
Қызықты дерек: ағылшын тіліндегі pen сөзі латын тіліндегі penna — «құстың қауырсыны» сөзінен шыққан.
Қаз қауырсыны өте ұзақ уақыт бойы, тіпті XVIII ғасырдың соңына дейін қолданылды. Қауырсынды ұштау үшін арнайы жонып-кесетін жинамалы пышақ пайдаланылған, оны халық арасында бәкі деп атаған.
XIX ғасырдың соңында металл ұшты қаламдар кең таралып, жиі ауыстыруды қажет ететін қауырсын қаламдарды біртіндеп ығыстырды. Ал 1884 жылы сақтандыру агенті Льюис Эдсон Ватерман тарихта сия құйылып қолданылатын (бастапқыда қаламсаптың бір бүйірінен арнайы пипеткамен толтырылатын) қаламсапты жетілдіруші ретінде ерекше орын алды. Көп жазатын қызметі оны осы өнертабысқа итермеледі. Кейін Ватерман Ideal Pen компаниясын құрып, қауырсынды сиялы қаламсаптарды нарыққа шығарды.
Шарикті қаламсаптың жолы: Ласло Биро
Егер 1943 жылы бұл салаға Ласло Биро ықпал етпегенде, бүгінге дейін сияға малып жазатын қауырсынды қалам кең қолданылуы да мүмкін еді. Журналист ретінде Биро баспаханаға жиі барып, жаңа басылған газет парағының тез кебетінін байқайды да, «осындай тез кебетін сияны қаламсапқа қолдануға бола ма?» деген ойға келеді.
Бірақ баспаханалық сия қоюлау болғандықтан, ол кәдімгі автоқаламның капилляр жүйесін бітеп тастар еді. Сол себепті басқа принциптегі жазу тетігі қажет болды. Биро химик ағасымен ақылдаса отырып, қауырсынның орнына еркін айналатын шағын шарикті қолдану идеясын енгізді. Алғашқы үлгі 1938 жылы әзірленді.
Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы Венгриядағы саяси ахуал Биро үшін қауіпті болғандықтан, ол алдымен Парижге, кейін Испанияға, ал 1940 жылы Аргентинаға қоныс аударады. Парижде ол өз өнертабысына патент алып, қаламсап құрылымын жетілдіруге қаржы салуға келіскен инвестормен танысады. Сонымен бірге шарикті өзектерді дайындайтын арнайы машина ойлап шығарады.
Биро құрған шағын фабриканың алғашқы өнімдері 1943 жылы Аргентинада сатыла бастады. Бастапқыда олардың құны сапалы автоқаламнан да қымбат болды. Дегенмен шарикті қаламсаптардың маңызды артықшылығы бар еді: атмосфералық қысым төмендейтін биіктікте ағып кетпеуі. Осы қасиет ұшқыштарды алғашқы сатып алушылардың қатарына қосты.
Уақыт өте «авиациялық автоқаламсап» туралы ақпарат АҚШ Қорғаныс министрлігіне жетіп, олар үздік өндірушілерге жаңа өнертабыспен танысып, әскери ұшқыштарға арнап шығаруды тапсырады. 1944 жылы Биро өз өнертабысын АҚШ патентімен қорғап, лицензияларды екі ірі америкалық фирмаға сатады.
Патент дауы және Рейнолдс оқиғасы
Алайда америкалық фирмалар сатуды толық жолға қойғанға дейін, іскер адам М. Рейнолдс ешбір лицензиясыз осындай қаламсаптарды өзі шығара бастайды. Ол құрылымға аздаған өзгеріс енгізіп, сот қудалауынан құтылу үшін 1888 жылы Дж. Лауд алған (кейін ұмыт қалған) патентке сүйенеді.
Лауд жүйесінде бояуы бар баллонға диаметрі 1–2 см серіппелі шарик орнатылып, ол қап тігетін матаға, қатырма қағазға немесе тақтаға нөмірлер мен таңбалар жазуға қолданылған. Рейнолдс сотқа өз қаламсаптары Лауд өнертабысының кішірейтілген көшірмесі екенін және Биро жүйесінің өндіріс процесіне тікелей қатысы жоқ деген уәжін өткізе алған.