Басты кейіпкері
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Оқушыларды ертегілердің мазмұнымен таныстыру.
- Мазмұн бойынша сурет салуға бағыттау.
- Жеке тұлғаның рухани мәдениетін қалыптастыру.
- Бейнелеу қабілетін шыңдау.
Дамытушылық
- Ертегілер әлемі туралы танымды кеңейту.
- Іздену және зерттеу қабілетін дамыту.
- Қызығушылық арқылы шығармашылық ізденісті қалыптастыру.
- Көркемдік талғам, қиял және ойлау кеңістігін дамыту.
Тәрбиелік
- Ертегінің идеясы арқылы ұлттық қасиеттерді сіңіру.
- Ұлттық өнерге сүйіспеншілікті арттыру.
- Белсенділік пен ынтымақтастықты нығайту.
Сабақтың құрылымы
Психологиялық дайындық
- Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.
- Сабақ мақсатын бірге анықтау.
- Бір-біріне сәттілік тілеу.
- Топқа бөлу: геометриялық фигуралар арқылы топтасу.
Өткен тақырыпты қайталау
«Миға шабуыл» әдісі арқылы халық ауыз әдебиеті жайлы білім еске түсіріледі және нақты сұрақтармен бекітіледі.
Негізгі ұғым
Фольклор
Ұрпақтан-ұрпаққа ауызша тараған әдеби мұра.
Жұмбақ
Ақыл-ойды кеңейтеді, тапқырлыққа және салыстыра ойлауға үйретеді.
- Бір түкті кілем, бір түксіз кілем. (Аспан, жер)
- Көп бауырсақ, бір қалаш. (Ай)
Жаңылтпаш
Тілді ширатады, дұрыс әрі әдемі сөйлеуге дағдыландырады.
Сабақ барысында оқушылар өздері жаңылтпаш айтып, бірін-бірі толықтырады.
Мақал-мәтел
Даналық ойды қысқа да нұсқа жеткізеді, тәрбиелік мәні жоғары.
-
Отан туралы
Отан — оттан да ыстық.
-
Еңбек туралы
Еңбексіз өмір — сөнген өмір.
-
Оқу туралы
Оқу — білім азығы, білім — ырыс қазығы.
Қызығушылықты ояту
Ертегі көбіне дәстүрлі бастауымен танылады: «Баяғы өткен заманда…», «Ерте, ерте, ертеде, ешкі жүні бөртеде…». Әдетте оқиға жақсылықпен аяқталып, кейіпкерлер мұратына жетеді.
Мағынаны тану: ертегі туралы түсінік
Ертегі — ауыз әдебиетінің ең көне жанрларының бірі. Онда өмірде сирек кездесетін немесе мүлде болмайтын қиял-ғажайып оқиғалар баяндалады. Ертегі ауызша айтылып, ғасырлар бойы ел жадында сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен.
Ертегілер көбіне қарасөз түрінде айтылады, кейде өлең түрінде де кездеседі. Тілі көркем, қарапайым және түсінікті.
Ертегінің негізгі түрлері
Қиял-ғажайып ертегілер
Оқиғасы қиял мен фантазияға құрылады: жеті басты жылан, жалғыз көзді дәу, жалмауыз кемпір, мыстан кемпір сияқты бейнелермен күрес арқылы кейіпкердің асыл қасиеттері ашылады.
Мысалдар
«Алтын сақа», «Ер Төстік», «Алтын балық»
Кейіпкерлер
Жалмауыз, жезтырнақ, мыстан кемпір
Хайуанаттар туралы ертегілер
Кейіпкерлері — аң-құс, үй жануарлары. Олар адамға тән әрекет пен мінезді иеленіп, сол арқылы қу, арамза, қиянатшыл қылықтар әшкереленеді, ал еңбексүйгіштік, батылдық, адалдық дәріптеледі.
Ескертпе
Балаларға ең жақын ертегі түрлерінің бірі.
Шыншыл ертегілер
Халықтың өмірі мен тұрмысын шындыққа жақын суреттейді. Әлеуметтік әділетсіздік пен атқамінерлердің теріс іс-әрекетін әшкерелейді.
Негізгі ой
Шындықты таныту, әділдікке жетелеу.
Ертегінің тәрбиелік және тілдік қуаты
Ертегі тілі қиялға қанат бітіреді, арманды шынайы мақсатқа айналдыруға ынталандырады. Ойды жүйелі жеткізуге, шешен сөйлеуге, әдемі баяндауға үйретеді. Тіл құдіреті адамды сырлы әлемге жетелеп, жаңа таным көкжиегін ашады.
Ұстаным
Халық ертегілерін сүйіп оқы: тіл үйрен, мәнін түсін, мазмұнын аңғар, жақсы қасиеттерін бойға сіңір. Ертегі өмір бойы адал серік бола алады.
Сергіту сәті: «Зерек бала» ойыны
Шарты: сұрақтарға жылдам жауап беру, әр дұрыс жауапқа ұпай беріледі.
Қой басқаратын жануар: ешкі
Аң патшасы: арыстан
«Апаң-апаң, ескі шапан, иір қобыз, жарық құндыз»: түйе
Қалтасында баласы бар аң: кенгуру
Мал терісінен тігілетін қыстық жылы киім: ішік
Жел соқса домалай жөнелетін өсімдік: қаңбақ
«Түсті әйтеуір бір балық… адам құсап сөйлейді…» — қай ертегіден? «Алтын балық»
Ертегілерде айлакер кейіпкер болатын хайуан: түлкі
Қосымша тапсырма: «Бауырсақ» ертегісіндегі бауырсақ әнін айту.
Ой толғаныс: мультфильм бойынша жұмыс
Оқушыларға мультфильм түріндегі ертегі ұсынылады: «Аңқау арыстан». Алдын ала 3 топқа тапсырмалар беріліп, көру барысында сұрақтарға жауап іздеу міндеттеледі.
Талдау сұрақтары
-
Қандай ертегі түріне жатады?
Хайуанаттар туралы ертегі.
-
Басты кейіпкерлері кімдер?
Түйе, тышқан.
-
Кейіпкерлерін атаңдар
Тышқан, түйе, арыстан, қой, қоян, жылқы, сиыр, маймыл, тауық, ит.
Шығармашылық тапсырмалар
-
Ертегіні қалай атар едіңдер?
«Мүшел», «12 ай», «Хайуанаттар» (оқушы нұсқалары).
-
Ертегі ұнады ма? Неліктен?
Оқушы пікірін дәлелмен айтуға бағытталады.
-
Қандай түйін шығарамыз?
Оқиға мазмұнына сүйене отырып, ортақ қорытынды жасау.
Рефлексия
«2 жұлдыз, 1 тілек» тәсілі: әр оқушы екі жақсы тұсты атап, бір ұсыныс білдіреді (жекелей жұмыс).
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
- «Екі теке» ертегісі бойынша қойылым дайындау.
- Ертегілер мазмұны бойынша иллюстрация жасап келу.
Бағалау
Өзара бағалау қолданылады: оқушылар бір-бірінің қатысуын, жауап сапасын және топтық жұмыстағы белсенділігін бағалайды.
Бағалауға арналған сұрақ-бағдарлар
- Қандай ертегі түріне жатады?
- Басты кейіпкерлері кімдер?
- Жалпы кейіпкерлерді ата.
- Кейіпкерлерге мінездеме бер.
- Ертегіні қалай атар едің?
- Ертегіден қандай түйін шығардың?
Сабақта қолданылатын әдістер (қорытынды)
-
1) «Миға шабуыл»
Білімді жедел еске түсіру және нақтылау.
-
2) «Зерек бала» ойыны
Шапшаңдық пен тілдік икемді дамыту.
-
3) Мультфильмді демонстрациялау
Көрнекілік арқылы мазмұнды талдау.
-
4) «5 жолдық өлең»
Топтық жұмыс арқылы ойды ықшамдап жеткізу.
-
5) «2 жұлдыз, 1 тілек»
Жекелей рефлексия жасап, кері байланыс беру.