Шығыс Азия елдері

Сабақ тақырыбы мен мақсаттары

Тақырып

Азияның саяси картасы мен тарихи-географиялық аймақтары (11-сынып).

Негізгі мақсаттар

Азияның саяси картасының қалыптасуы, тарихи-географиялық аймақтары және мемлекеттік құрылымы туралы білім қалыптастыру.
Оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттыру: дереккөздермен өздігінен жұмыс істеу, ойын жүйелі жеткізу, басты мәселені ажырату, ақпаратты жан-жақты талдау дағдыларын дамыту.
Сабақта ізгілікті, өркениетті, демократиялық қарым-қатынас мәдениетін орнықтыру.

Құралдар мен тәсілдер

Көрнекілік: слайдтар, деңгейлік тапсырма карточкалары, дүниежүзінің саяси картасы, атлас, оқулық.
Пәнаралық байланыс: дүниежүзі тарихы.
Әдістер: шағын дәріс, сұрақ-жауап, картамен жұмыс, өздік жұмыс, топтық жұмыс.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сабаққа дайындық, қатысушыларды түгендеу, жұмыс форматын нақтылау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Шығыс Еуропа елдері бойынша географиялық диктант.

Еуропаның ең орталығында орналасқан ел

Чехия

Оңтүстік елдер тобы

Румыния, Болгария, Албания, Словакия, Хорватия және т.б.

«Кох-и-нор» кәсіпорны шығаратын өнім

Қарындаш

Дизельді пойыздар мен «Икарус» шығаратын ел

Венгрия

Аймақ халқының басым бөлігі ұстанатын дін

Католицизм

1991 жылы ыдыраған ел

Югославия

Шығыс Еуропа климаты

Қоңыржай континенттік

Тас көмір қоры шоғырланған елдер

Польша мен Чехия

III. Жаңа сабақ жоспары

Азия туралы жалпы мәлімет.
Саяси картаның қалыптасу кезеңдері.
Тарихи-географиялық аймақтар (оқушылардың слайдтары).
Қорытынды және бекіту.

Азия туралы кіріспе мәлімет

Бүгін біз Шетелдік Азияның саяси картасына шолу жасап, оның құрамындағы мемлекеттер туралы негізгі мәліметтерді жүйелейміз. Тақырыпты бастау үшін 7-сыныпта өткен білімге сүйене отырып, Азияның шекараларын, табиғат ерекшеліктерін және зерттелу тарихын картадан көрсетеміз.

Зерттеушілер

Ш. Уәлиханов, П. П. Семенов-Тян-Шанский, Л. Берг, Марко Поло және т.б.

Негізгі көрсеткіштер

Аумағы: 44 млн км²
Ел саны: шамамен 40 мемлекет
Халқы: 3,6 млрд-тан астам

Сабақтағы әрекет

Оқулық мәтіні бойынша қысқаша конспект жасау, картадан негізгі шекаралар мен нысандарды көрсету.

Азия өркениеттері туралы қысқаша түсінік

Ежелгі өзендік өркениеттер: шамамен 4 мың жыл бұрын Месопотамияда алғашқы қалалар пайда болды. Кейін Византия, Араб халифаты, Осман империясы сияқты мемлекеттер тарих сахнасына шықты.

Көшпенді өркениет: Қара теңіз бен Сары теңіз аралығында ежелгі Ғұн мемлекеті қалыптасқан аймақтар көшпелі мәдениеттің маңызды орталықтары болды.

Саяси картаның қалыптасу кезеңдері

Кесте және оқулық материалдары негізінде орта ғасырлардан қазіргі кезеңге дейінгі Азияның саяси картасындағы өзгерістер талданады. Әсіресе ХХ ғасыр басындағы отарлау үдерістері және ІІ дүниежүзілік соғыстан кейінгі тәуелсіздік толқынына назар аударылады.

Өздік жұмыс: «Сандар сөйлейді»

Тақтада берілген жылдар мен ғасырлар бойынша саяси картаның өзгерістерін оқулық және хрестоматиядан тауып, қысқаша жазыңыз.

ХХ ғасырдың басы

ІІ Дүниежүзілік соғыстан кейін

ХХ ғасырдың ортасы

1515 жыл

XV ғасыр

Қосымша талдау: ХХ ғасыр басындағы отарлау картасымен жұмыс. Ең көп отары болған мемлекет ретінде Ұлыбритания қарастырылады; одан кейін Франция мен Португалияның отарлық ықпалы талданады.

Азияның тарихи-географиялық аймақтары

Азия шартты түрде төрт тарихи-географиялық аймаққа бөлінеді. Оқушылар картадан әр аймақты тауып, шекарасын және құрамындағы елдерді анықтайды.

1) Оңтүстік-Батыс Азия

Геосаяси тоғысулар, мұнай-газ ресурстары, күрделі этносаяси үдерістер.

2) Оңтүстік Азия

Гималайдың оңтүстігі, жоғары демографиялық көрсеткіш, Үнді мұхиты бағытындағы байланыстар.

3) Оңтүстік-Шығыс Азия

Үндіқытай мен Малай архипелагы, теңіз жолдары, отарсыздану тарихы.

4) Орталық және Шығыс Азия

Ірі мемлекеттер, тарихи ықпал аймақтары, арнайы әкімшілік аудандар.

Топтық жұмыс форматы

1-қадам

Сынып 4 топқа бөлінеді. Әр топқа бір аймақ беріледі.

2-қадам

Аймақ елдерін карта және оқулықтағы қосымша кесте арқылы тауып, белгілеу.

3-қадам

Ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылымдарын анықтап, қысқаша қорғау (слайдпен).

I топ: Оңтүстік-Батыс Азия

Аймақ құрамына шамамен 17 ел кіреді. Географиялық тұрғыдан үш дүние бөлігінің тоғысқан жерінде орналасып, аса маңызды халықаралық теңіз және құрлық жолдарына жақын жатады. Көптеген елдері мұнай қорына бай.

Мемлекеттік құрылым мысалдары

Республикалар: Түркия, Сирия, Иран, Ирак, Йемен, Ауғанстан, Израиль, Кипр және т.б.
Теократиялық монархия: Сауд Арабиясы
Абсолютті монархиялар: БАӘ, Катар, Оман, Бахрейн, Кувейт
Конституциялық монархия: Иордания

Ресурс фактілері

Сауд Арабиясы: 35,4 млрд т мұнай
Иран: 17,2 млрд т мұнай

ХХ ғасырдың екінші жартысында аймақта ішкі этносаяси қайшылықтар бірқатар қақтығыстардың туындауына ықпал етті.

II топ: Оңтүстік Азия

Гималай тауынан оңтүстікке қарай орналасқан 7 елден тұрады. Аймақта шамамен 1,7 млрд адам өмір сүреді. Үнді мұхиты жағалауы бойында мемлекетаралық сауда мен байланыстар жақсы дамыған.

Құрамы және басқару формалары

Конституциялық монархия: Бутан
Федерациялық республикалар: Пәкістан, Үндістан
Республикалар: Бангладеш, Мальдив, Непал, Шри-Ланка

III топ: Оңтүстік-Шығыс Азия

Үндіқытай түбегі мен Малай архипелагындағы 11 елді қамтиды. Аймақ аса маңызды теңіз жолдары тоғысатын кеңістікте орналасқан. Отарлау үдерістері Ұлы географиялық ашылулар дәуірінен басталып, көп елдер ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін ғана тәуелсіздікке қол жеткізді.

Мемлекеттік құрылым мысалдары

Республикалар: Вьетнам, Индонезия, Лаос, Мьянма, Сингапур, Филиппин, Шығыс Тимор
Абсолютті монархия: Бруней
Конституциялық монархиялар: Малайзия, Таиланд, Камбоджа

IV топ: Орталық және Шығыс Азия

Аймаққа экономикалық және саяси салмағы жоғары мемлекеттер кіреді. Ұзақ уақыт сыртқы ықпал мен отарлық тәуелділікті бастан кешірген елдер ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін егемендігін нығайтты.

Құрамы және басқару формалары

Конституциялық монархия: Жапония
Республикалар: ҚХДР, Корея Республикасы, Қытай, Моңғолия
Қытайдың арнайы әкімшілік аудандары: Гонконг және Аомынь (Макао)

Азия елдері туралы қызықты деректер

Индонезия — архипелаг мемлекет; шамамен 13 660 аралдан тұрады және әлемдегі мұсылман халқы ең көп ел саналады (шамамен 175 млн).
Бангладеш — халқы өте тығыз орналасқан ел: 1 км² аумаққа орта есеппен 1054 адамнан келеді.
Корея — 1948 жылы екіге бөлініп, 38° солтүстік ендік бойымен шекарасы белгіленді.
Палестина мен Израиль — 1948 жылдан бері шекара мәселелері толық шешілмегендіктен, аймақта бірнеше мәрте қақтығыс орын алған.

Қорытынды және бекіту

Қазіргі кезеңде Азияның саяси картасы үнемі өзгеріс үстінде. Ұлттық және діни құрамның күрделілігі, шекаралық мәселелердің түбегейлі шешілмеуі, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық даму деңгейіндегі алшақтық бұл үдерістерге елеулі ықпал етеді.

1) «Дұрыс жауапты табыңыз»

Азия — ең үлкен дүние бөлігі. Дұрыс
Азияны отарлау ХХ ғасырда П. П. Семеновтың саяхатынан басталды. Қате

Дұрысы: XV ғасырдағы теңіз экспедициялары дәуірі (Васко да Гама).
Жапония мен Корея — Оңтүстік-Шығыс Азия елдері. Қате

Дұрысы: Орталық және Шығыс Азия.
Бахрейн, Катар, Кувейт — абсолютті монархиялар. Дұрыс
Вьетнам, Лаос, Мьянма — монархиялар. Қате

Дұрысы: республикалар.
Қазақстанмен шығыста шекаралас ел — Ауғанстан. Қате

Дұрысы: Қытай.

2) «Сандар сөйлейді»

Азия аумағы — 44 млн км².

Азияда шамамен 40 мемлекет бар.

1511

Португалдар Малакканы басып алды.

Васко да Гама Үндістанға теңіз жолын ашты.

1948

БҰҰ шешімімен Израиль мемлекеті құрылды.

Оңтүстік Азияға 7 ел кіреді.

Оңтүстік-Батыс Азияға шамамен 17 ел кіреді.

1993

Камбоджа монархиялық басқару жүйесіне қайта өтті.

Бағалау

Топтық жұмыс, карта тапсырмалары және бекіту сұрақтары бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.

Үй тапсырмасы

Тақырыпты оқу.
Кескін картаға аймақтар мен елдерді белгілеу.
Азияның табиғат жағдайлары туралы қосымша деректер дайындап келу.

Автор туралы мәлімет

Өңір

Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласы

Мектеп

Аягөз аудандық білім бөлімінің №4 аралас жалпы орта білім беретін мектеп (КММ)

Пән мұғалімі

Тұрарова Назгүл Сайлаубековна