Абайдың жиырма үшінші қара сөзіЖИЫРМА ҮШІНШІ СӨЗБіздің қазақты оңдырмай жүрген бір қуаныш, бір жұбаныш дегендер бар
Абайдың жиырма үшінші қара сөзі
Біздің қазақты оңдырмай жүрген екі нәрсе бар: бірі — қуаныш, бірі — жұбаныш. Екеуі де адамды түземей, қайта теріс жолға бастайды.
Қуаныш: біреудің жаманынан медет іздеу
Оның қуанышы — ел ішінен бір жаманды тауып, немесе бір адамның істемеген ісіне дейін «жаманшылығы шықты» деп естіп, соған мәз болу. Сонда өзі-өзін жұбатқан болып:
«Құдай пәленшеден сақтасын. Ол да “адаммын” деп жүр ғой. Оның қасында біз сәулелі кісінің бірі емеспіз бе? Оған қарағанда мен таза емеспін бе?»
Бірақ Құдай тағала саған: «Пәленшеден тәуір болсаң жетеді» деп айтты ма? Немесе білетіндер: «Өзіңнен надандау, не жамандау адам табылса, сен жаманға қосылмайсың» деп үйретті ме?
Түйін сұрақ
Жаманға салысып жақсы бола ма?
Жоқ. Жақсыға салысып қана жақсы боласың.
Бейнелі мысал
Жүз ат бәйгеге қосылса, «мен бәйге алдым» деу үшін алдыңда қанша ат қалғаны маңызды. «Артымда қанша ат бар еді?» деп мақтанудың жөні қайсы?
«Бес аттан, он аттан ілгері едім» деудің өзі — шынайы қуаныш емес.
Жұбаныш: «көппен бірге» деген сылтау
Екінші жұбанышы — «жалғыз біз бе, елдің бәрі осылай жүр ғой; көппен көрген ұлы той, көппен бірге болсақ болды» деген сөз. Яғни өз мінін көпке жауып, өзіне есеп бермеу.
Бірақ Құдай тағала: «Көптен қалмасаң болады» деп айтты ма? «Көпке қаһарым жүрмейді» деді ме? «Көпке тұзағым жетпейді» деді ме?
Ой салатын сауал
Ғылым көпке бірдей келе ме, әлде біреуден тарап жұға ма?
Ой салатын сауал
Хикмет көптен тарай ма, әлде бірден тарай ма?
Көпке қорлық жүрмей ме? Бір үйдің іші түгел ауырса, жеңіл тиеді ме? Жол білмеген көп адам адасып жүрсе, бір жол білетін кісінің керегі жоқ па?
Жолаушы көп болса, бәрінің аты арығаны жақсы ма, әлде жартысы арыса да, жартысының күйлі болғаны жақсы ма? Жұт келсе, елдің бәрі түгел жұтағаны жақсы ма, әлде жарым-жартысы аман қалғаны жақсы ма?
Осы көп ақымақтың ішінде «мен де ақымақпын» деу — несі жұбаныш?
«Тұқымымызбен аузымыз сасық болушы еді» деп, жаман күйеу қалыңдығын жеңе ме? Сол сөзі көңілін разы қыла ма? Ендеше, «көптен қалма, сен де аузыңды сасыта бер» дегенмен бірдей емес пе?
Абайдың басқа да қара сөздері бар.