Қазақша рефераттар

Төлеген Айбергеновтің өмір жолымен, шығармашылығымен танысу

Сабақ жоспары

Атырау қаласындағы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Текеева Жанша Тажибаевна

Тақырып

Төлеген Айбергеновтың «Ана» өлеңі

Сабақ түрі

Жаңа ұғымды меңгерту

Әдістер

  • Мәнерлеп оқу
  • Баяндау
  • Сұрақ-жауап
  • Сатылай кешенді талдау

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Слайд материалдары

Пәнаралық байланыс

  • Биология
  • География
  • Физика
  • Ән
  • Дінтану

Сабақтың мақсаты

Танымдық мақсат

Ақынның өмірі мен шығармашылығымен танысу, өлеңді оқып, мазмұндық талдау жасау.

Дамытушылық мақсат

Оқушылардың тіл байлығын дамыту, ғылыми стильде сөйлеу дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік мақсат

Адамгершілікке, ананы құрметтеуге және сыйлауға тәрбиелеу.

Міндеттер

  1. Ақынның өмірі мен шығармашылығын зерделеу.
  2. Өлеңді оқу және шумақтарға мазмұндық талдау жасау.
  3. Өлең құрылымына сатылай кешенді талдау жүргізу.
  4. Берілген тапсырмаларды орындап, пікір мен көзқарасты дәлелді жеткізу.

Сабақтың барысы

Кезеңдер

  • I. Ұйымдастыру кезеңі
  • II. Мақсат қою кезеңі
  • III. Материалды түсіндіру
  • IV. Түсінгенін тексеру
  • V. Бекіту
  • VI. Үй тапсырмасы
  • VII. Бағалау

Мақсат қою (сабақ фокусы)

Бүгінгі сабақтың негізгі мақсаты — көрнекті ақын Төлеген Айбергеновтің өмір жолы және шығармашылығымен танысу. Сонымен бірге «Ана» өлеңін оқып, ақын көтерген өзекті мәселені, негізгі ойы мен көзқарасын анықтаймыз. Өлең мазмұнын ашу барысында әртүрлі тапсырмалар орындап, пікірімізді дәлелмен ортаға саламыз.

Материалды түсіндіру

1) Ақынның өмірі мен шығармашылығы

Оқушылардың назарын интерактивті тақтадағы материалдарға (слайдтар) аудару арқылы ақын туралы бастапқы деректер ұсынылады.

2) Өлеңді оқу және мазмұндық талдау

Өлең алдымен мұғалім тарапынан мәнерлеп оқылады, кейін оқушылар кезекпен оқиды. Одан соң әр шумаққа мазмұндық талдау жасалады.

«Ана» (үзінді)

Арманыңды ақтармын ба жүрегімде тербесем,

Айға сіңлі, қарындассың қасиетті Жерге сен.

Мен өзіңді теңдесі жоқ құдірет деп түсінем,

Сендік қуат мың есе артық Жердің тарту күшінен.

Талқылау сұрағы 1

Неге ақын «жүрек» ұғымын таңдаған?

Неліктен бауыр немесе өкпе емес, дәл жүрек алынады? Оқушылар пікірін айтып, ойды Абайдың «Он жетінші қарасөзімен» байланыстыра дәлелдейді.

Талқылау сұрағы 2

«Айға сіңлі, Жерге қарындас» тіркесі нені меңзейді?

Неге керісінше емес? Ақынның аспан денелерін (Ай, Жер) алуындағы көркемдік және идеялық мақсат талданады.

Талқылау сұрағы 3

Ананың қуаты неліктен «тартылыс күшінен» артық?

Физикалық заңға сүйенудің қызметі қандай? «Тартылыс күші» ұғымын еске түсіре отырып, ақынның айтпақ ойы ашылады.

3) Өлең құрылысына сатылай кешенді талдау (үлгі)

  1. Авторы
  2. Тақырыбы
  3. Идеясы
  4. Жанр түрі
  5. Шумақ саны
  6. Тармақ саны
  7. Бунақ
  8. Буын
  9. Ұйқас түрі
  10. Әдеби-теориялық ұғымдар
  11. Түсіндірме сөздік
  12. Негізгі түйін, тәрбиелік мәні

Түсінгенін тексеру: «Ана» өлеңіне талдау

Автор туралы қысқаша мәлімет

  • Төлеген Айбергенов — 1937 жылы 8 наурызда Қарақалпақстанның Қоңырат өңірінде дүниеге келген.
  • Чехов атындағы жеті жылдық мектепте оқыған.
  • 1957 жылдан бастап өлеңдері баспасөз беттерінде жариялана бастады.
  • 1959 жылы Низами атындағы педагогика институтын тәмамдаған.
  • 1959–1962 жылдары Қоңырат орта мектебінде мұғалім болған.
  • Қазақстан Жазушылар одағының әдебиетті насихаттау бюросында ұйымдастырушы қызметін атқарған.
  • 1967 жылы өмірден өтті.
  • 1974 жылы Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілген.
  • Жастарға арналған Т. Айбергенов атындағы әдеби сыйлық бар.

Тақырып пен идея

Тақырыбы

Жер бетіндегі ең аяулы жан — анаға деген ақынның шексіз сүйіспеншілігі, құрметі және махаббаты.

Идеясы

Ананы сыйлауға, құрметтеуге, аялауға шақыру.

Идея — автордың тақырып арқылы өмір шындығын өз көзқарасы, дүниетанымы тұрғысынан бейнелеуі; сол арқылы арманын, мақсатын, мүддесін танытуы.

Жанр

Лирика (өлең).

Өлең — үйлесімді ырғақпен ұйқасып келетін өрнекті сөз жүйесі.

Құрылымдық талдау (нәтиже)

Шумақ

6

Тармақ

26

Буын

15–16

Ұйқас

Егіз (a a b b)

Әдеби-теориялық ұғымдар

  • Эпитет: қасиетті жер, сұлу әлем, лапылдаған от, дөңгелек ғұмыр
  • Теңеу: аң сияқты
  • Тұрақты тіркес: қас қаққанша (тез); тасбауыр (қатыгез, мейірімсіз)
  • Дисфемизм: пасық
  • Жай қайталау: «ана» сөзі
  • Жарлай арнау: ақынның көпшілікке жария үн қатуы

Түсіндірме сөздік

Шерменде
қайғы, қасірет, уайым
Пасық
надан, оңбаған, арам
Даналық
кемеңгерлік, ойлылық

Негізгі түйін, тәрбиелік мәні

Ананы сүю, қадірлеу, құрмет көрсету.

Тапсырмалар және талқылау

Мультимедиа

Өлең талданғаннан кейін оқушылар «Ана жүрегі» әні мен күйін тыңдап, әсерін талқылайды.

№1 тапсырма

Бейнебаяндағы оқиғалардың өлең жолдарының қай шумақтарына сәйкес келетінін табыңыздар.

Оқушылар келтіретін үзінді (мысал):

Бұл дүниеге онсыз-дағы кеткен жоқ па көп есең,

О, аналар, кей пасықты жаратасың неге сен!

Тасбауырлар дүниеге келсін де, тез кетсін де,

Әлде өзгелер ондайлардан жиіркенсін дейсің бе?

Қай кеудені жылытады лапылдаған отпенен,

Өз кеудесін жылытуға құдіреті жетпеген.

№2 тапсырма

Сұрақ: адамның безбүйректеніп кетуінің себебі неде?

Сұрақ бойынша пікір алмасу жүргізіледі, оқушылар диалог құрады.

Қосымша мазмұн

  • Ананың құдіреті туралы аңыз (патша мен уәзір).
  • Аналарға арналған мереке: 8 наурыз.
  • «Ана тілі» ұғымы: қазақ тілінің мәртебесі (салыстырмалы талқылау).

Хадистерден мысал (тәрбиелік өзек)

Үш түрлі қасиет

Осы үш қасиетке ие болған адамдарға Алла қиямет күні мейіріммен қарап, жаннатқа кіргізеді:

  1. Барға мастанбаған, жоққа жасымағандар.
  2. Ата-анасына мейірімді болғандар.
  3. Қол астындағыларға қадірлі болғандар.

Үш түрлі адам

Бұл адамдарға пейіштің есігі жабық:

  1. Ата-анасының қарғысына ұшырағандар.
  2. Ішімдікке толықтай салынғандар.
  3. Берген қайыр-садақасын не жасаған жақсылығын міндет қылатындар.

Бекіту кезеңі

Жазба жұмысы

«Әлемнің жарығын сыйладың сен маған» тақырыбында анаға деген сезімді көркемдік тәсілдерді қолдана отырып, қара сөзбен немесе өлең шумақтарымен жазу.

Қорытынды рефлексия

Сабақ мақсаттары: Төлеген Айбергеновтің өмірі мен шығармашылығын тану, «Ана» өлеңін оқып-талдау, негізгі ой мен көзқарасты анықтау, тапсырмалар арқылы пікірді дәлелді айту. Сабақ барысында аталған мақсаттарға қол жеткізілді.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

  1. Өлеңді мәнерлеп, нақышына келтіріп жаттау.
  2. Әр оқушы өз анасына арнаған жыр жолдарын жазу.

Бағалау

Бағалау сабақтағы белсенділік, талдау сапасы, дәлелді сөйлеу және жазба жұмысының мазмұны мен тілдік көркемдігі бойынша жүргізіледі.

Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» бөлімі бастапқы мәтінде көрсетілгенімен, бұл бетте мазмұндық жоспар түрінде ұсынылды.