Баланы қазақ халқының ұлттық нақышын білуге тәрбиелеу
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті туралы
Бұл жоспар мектепке дейінгі ұйымдағы шығармашылық бағыттағы сабаққа арналған. Негізгі назар — ұлттық ою-өрнек арқылы баланың эстетикалық талғамын, қиялын және қол моторикасын дамыту.
Сала
Білім беру саласы: шығармашылық
Іс-әрекет түрі
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті: сурет салу
Тақырып
Қазақтың ою-өрнектері
Мақсаттар
Білімділік
- Балаларды ұлттық ою-өрнек элементтерімен таныстыру және ою-өрнек туралы білімін тереңдету.
- Ою-өрнектің әртүрлі бейнесін бере білуге үйрету, айырмашылығын аңғаруға дағдыландыру.
- Сәндік композиция, симметрия ұғымдарын меңгерту және түстер үйлесімін сезіндіру.
- Сөзді байланыстырып айту шеберлігін арттыру.
Дамытушылық
- Бақылағыштық қабілетін дамыту, өнер мен табиғаттағы әсемдікті көре білуге баулу.
- Маркер, фломастер, гуашь, таяқша сияқты құралдарды ұқыпты қолдану икемін қалыптастыру.
- Қиялдау, елестету қабілетін шыңдау және шығармашылық деңгейін көтеру.
- Саусақ пен қол моторикасын дамыту, іскерлік дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік
- Қазақ халқының ұлттық нақышын құрметтеуге тәрбиелеу.
- Сурет салуға, соның ішінде ою-өрнекке қызығушылық пен ынта қалыптастыру.
- Әдемілікті сезіне білуге және мәдениетті сөйлеуге үйрету.
Әдістер мен ұйымдастыру
Әдіс-тәсілдер
Түсіндіру, әңгімелеу, сұрақ-жауап, қиялдау, елестету, болжау, бағалау, практикалық жұмыс.
Пәнаралық байланыс
Тіл дамыту, көркем әдебиет, дене тәрбиесі.
Сөздік жұмыс
Сабақ түрі
Саяхат-сабақ (мұражай және зергер шеберханасына «сапар» үлгісінде).
Қажетті құрал-жабдықтар мен көрнекіліктер
Құрал-жабдық
- Маркер, фломастер, гуашь
- Таяқша, сүрткіш
- Әртүрлі пішіндегі ақ қағаз
- Үлгі-нұсқа
Көрнекілік
- Мұражай экспозициясы (үлгі ретінде)
- Зергер шеберханасы (үлгі ретінде)
- Әшекей бұйымдар, ұлттық киімдер
Сабақтың барысы
Кіріспе: елестету арқылы қызықтыру
Баяу күй ойналып тұрады. Тәрбиеші балаларға бір сәт көздерін жұмып, алдағы күнді қуанышты етіп елестетуді ұсынады.
Тәрбиеші (жай, баяу үнмен): «Әсем күй ойналып, туған жер әуенге тербелуде. Дөңгеленген аппақ киіз үйлер қатар-қатар тігілген. Киіз үйлердегі ою-өрнектер алыстан көз тартады. Жанында бүрмелі көйлек, кимешек киген апа-әжелер, қынама бел камзол мен сәукеле киген қыз-келіншектер көңілді. Олар ән айтып жүріп, үлкен ошақтарға ас әзірлеуде…»
Сұрақ
Бұл қандай мереке?
Балалар: Наурыз мерекесі, Наурыз тойы.
Сұрақ
Наурызда қандай ас әзірленеді?
Балалар: Наурыз көже.
Тәрбиеші ұлттық киімдерді басқа ұлт киімдерінен қалай ажыратуға болатынын сұрайды. Балалар ұлттық киімдер ою-өрнекпен безендірілетінін атап өтеді.
Мұражайға саяхат: мұрамен танысу
Тәрбиеші балаларды мұражайға «саяхатқа» шақырады. Мұражайдың ата-бабадан қалған мұра заттарды сақтайтын орын екенін түсіндіреді. Балалар мұражай қызметкері Мира Алдамжарқызымен амандасып, сұрақ қояды: «Осындай асыл қазыналар бізге қайдан келген?»
Ертегі терапиясы
«Ою хан мен Жою хан» ертегісінен үзінді оқылады (ұлттық ою-өрнектің мәнін сезіндіруге бағытталған).
Зергер шеберханасы: әшекейдің тілі — өрнек
Мира апай зергер шеберханасына хабарласып, балалардың қазақ қыз-жігіттерінің сәндік әшекей бұйымдарын көргісі келетінін айтады. Шеберханада зергер Гүлбану апай қарсы алып, әшекейлерді таныстырады.
Балалардың жауаптары
- Білезік
- Сақина
- Сырға
- Алқа
- Тұмар
- Қапсырма
Шебердің өтініші
Гүлбану апай: «Бұл бұйымдарды ою-өрнекпен әшекейлеуге үлгермей жүрмін. Маған көмектесесіңдер ме?»
Балалар көмектесуге келіседі — осылайша практикалық бөлімге табиғи көпір құрылады.
Ою-өрнек түрлері: табиғаттан туған таңба
Тәрбиеші ою-өрнектің тұрмыста жиі қолданылатынын айтып, оның бірнеше түрге бөлінетінін түсіндіреді. Әр топқа мысал келтіріледі және қолданылатын бұйымдар аталады.
1) Аспан әлеміне байланысты
Мысалдар: айшық, жұлдыз. Сандық, кілем сияқты бұйымдарда кездеседі.
2) Жан-жануарлар дүниесіне қатысты
Мысалдар: ботакөз, қошқармүйіз, түйетабан, ботамойын. Сырмақ, текемет, киіз, аяққап, қоржында қолданылады.
3) Аң және дене мүшелеріне байланысты
Мысалдар: арқармүйіз, бұғымүйіз. Шапан, текеметте кездеседі.
4) Жәндіктерге байланысты
Мысалдар: көбелек, тышқан ізі. Зергерлік бұйымдарға салынады.
5) Құстарға байланысты
Мысалдар: құстұмсық, құсқанаты. Ши, зергерлік бұйымдар, ән-күй аспаптарында әшекейленеді.
6) Жер, су, өсімдік бейнелі
Мысалдар: толқын (су), бүршік, қызғалдақ. Текемет, алаша, ыдыс-аяқтарда кездеседі.
7) Құрал-жабдықтарға байланысты
Мысалдар: балта, тарақ. Сырмақ, текеметте болады.
8) Геометриялық өрнектер
Мысалдар: тұмар, омыртқа, сынық мүйіз. Басқұр, алаша, кілемдерге ояды.
Тәрбиеші ою-өрнек әдемі шығуы үшін саусақты жаттықтыру қажет екенін айтып, сергіту сәтіне көшеді.
Сергіту сәті
Ал, балалар, тұрайық,
Ою-өрнек сызайық.
Түйетабан, ботакөз,
Қой ізі мен қосмүйіз.
Қарға тұяқ, тышқан із,
Бүршік пен гүл әдемі —
Ою-өрнек әлемі.
Түрлі бояу алайық,
Сәнді өрнек салайық.
Практикалық бөлім: шеберханада із қалдыру
Балалардың алдында екі түрлі пішін беріледі:
- Ер баланың белбеуі пішіндес бұйым
- Қыз баланың әшекейі — сырға пішіндес бұйым
Міндет: бұйымдарды қошқармүйіз, құсқанаты, тышқан ізі сияқты өрнектермен әшекейлеу.
Тәрбиеші тақтада салу жолын көрсетеді және бояу таңдауды ұсынады:
Балалар оюлар көбіне ашық түстермен әшекейленетінін еске түсіреді.
Жұмыс барысында Гүлбану апай балалардың орындауын бақылап, бағыт береді.
Дайын жұмыстар зергер шеберханасына қойылып, ортақ көрме ретінде тамашаланады.
Қорытынды: өнер — ұлт мұрасы
Тәрбиеші балаларға: «Шебердің қолы алтын» деген сөздің мәнін түсіндіріп, ою-өрнектің ата-бабадан қалған баға жетпес мұра екенін атап өтеді. Балалар бір-бірінің еңбегін мақал-мәтел арқылы бағалайды.
Тәрбиеші қорытынды өлең оқиды:
Таңдайларың тақылдап,
Сөйлегенде сөз тауып,
Шешен болар ма екенсіңдер?
Бармақтарың майысып,
Түрлі ою ойысып,
Шебер болар ма екенсіңдер?