Сарыарқа күйіне Жорға биі
Сабақтың тақырыбы
«Музыка және табиғаттың көңіл күйі» тақырыбы аясында: Құрманғазы — «Сарыарқа» күйін тыңдау, И. Нүсіпбаев — «Кең дала» әнін үйрену.
Сабақтың мақсаты
- Жаңа тақырыпты меңгеруге қажетті дағды деңгейін анықтау.
- Музыкалық шығармалар арқылы қоршаған орта мен табиғат туралы оқушылардың ой-пікірін айқындау.
- Балаларды әсемдікке баулу, табиғатты қорғауға тәрбиелеу.
Сабақтың міндеттері
- 1 Музыканың мазмұнын түсініп, қорытынды жасауға бағыттау.
- 2 Музыкалық сауаттылықты арттыру.
- 3 Туған жердің кеңдігін, сұлу табиғатын, байтақ даласын, биік тауларын, мөлдір суларын бала жүрегімен сезінуге, танып-білуге, қадірлеуге және аялауға тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
Оқулықпен жұмыс
Оқулықтан «Музыка және табиғаттың көңіл күйі» тақырыбы оқылады. Тақырып мазмұнына сай бейнелі картиналар көрсетіліп, П. Чайковскийдің «Жыл мезгілдері» шығармасынан үзінділер тыңдатуға болады.
Көрнекілік идеялары
- табиғат көрінісі, алма бағы
- биік тау, ағып жатқан өзен
- төрт түлік бейнелері
- далада еңбек етіп жүрген адамдар
Осы суреттерге сүйене отырып, оқушылар өз ойларын ортаға салады: табиғатты қалай елестетеді, қандай көңіл күй сезеді, музыка мен көрініс арасында қандай байланыс барын айтады.
Құрманғазы туралы қысқаша мәлімет
Құрманғазы Сағырбайұлы — қазақтың күйші-композиторы, аспаптық музыканың (күй өнерінің) классигі. Оның өмірі мен шығармашылығы әлеуметтік әділетсіздікке, қанаушылық пен озбырлыққа қарсы күреспен астасқан. Би-болыстар мен байлардың қудалауы, түрмеге қамалуы Құрманғазыны мойыта алмаған: ол домбырасын қару етіп, қиындыққа қайсарлықпен қарсы тұрған.
Музыка тыңдау: «Сарыарқа»
Құрманғазының «Сарыарқа» күйі күй формасының шегінде ғана қалмайтын терең шығарма. Мұндағы ой — жай ғана кең жазық даланың көрінісі емес. «Сарыарқа» — еркіндікті аңсаған халықтың жан дүниесі, болмысы. Тыңдаған сәтте көз алдыңа қазақтың сары даласы, шежіресі мен тарихы, ұлттың тұрмыс-тіршілігі елестейді.
Талқылау сұрақтары
- «Сарыарқа» күйін бұрын естідің бе?
- Күйді тыңдағанда қандай әсер алдың?
Дауыс жаттығуы
Дикцияның анық шығуы үшін дауысты дыбыстарды созып, ал дауыссыз дыбыстарды мүмкіндігінше қысқа әрі нақты айту талап етіледі. Мұндай жаттығу ән айтуға дайындық жасап, дыбыстаудың тазалығын күшейтеді.
Ән балаларға үйренуге жеңіл, дауыс диапазонына сай болғандықтан, күй тыңдағаннан кейін әнді меңгеру қиындық туғызбайды.
Ән үйрену: «Кең дала» (И. Нүсіпбаев)
И. Нүсіпбаевтың «Кең дала» әні көңілді, сергек, шат сезіммен орындалады. Мәтіні қарапайым әрі түсінікті: балаларға жаттауға және орындауға ыңғайлы.
Оқушыны ынталандыру
Оқулықтағы сурет бойынша әңгіме ұйымдастырып, оқушыларға туған ауылын, оның әсем табиғатын, жасыл жайлауын еске түсіртіп, сол әсерді ән арқылы жеткізуге жетелейміз.
Ән ырғағын сурет мазмұнымен байланыстырып, қарапайым аспаптарды ұрып ойнау және қимыл-қозғалыспен сүйемелдеу арқылы қабылдау мен орындау арасындағы байланыс нығаяды. Кей тұста сүйемелдеусіз орындап, өзіне ыңғайлы дауыс мәнері мен қимылды оқушылардың өздері ойлап табуына мүмкіндік беріледі.
Ойқозғау: сұрақ-жауап сайысы
- 1 Ән саған ұнады ма?
- 2 Ән қалай орындалды?
- 3 Сен жазда ауылға ата-әжеңе қыдырып бардың ба?
- 4 Сол кезде көңіл күйің қандай болды?
- 5 Суретке қандай ат қояр едің?
Сергіту сәті
Қозғалыссыз өмір жоқ. Би сүймейтін бала жоқ. «Сарыарқа» күйіне «Жорға» биін билеп, сергіп аламыз.
Шығармашылық жұмыс
Музыка тыңдай отырып, табиғаттың бейнесін сурет арқылы жеткізу ұсынылады. Сабақ соңында көңілді музыка қосып, оқушылар өз қалауы бойынша әртүрлі гүлдердің суретін салады.
Жұмыстар бағаланып, оқушылардың ойы сұрақтар арқылы нақтылауға бағытталады.
Қорытынды: шығарманың мазмұнын түсіну
Рефлексия сұрақтары
- Суретке нені бейнеледің?
- Табиғат бейнесін қандай түстермен боядың?
- Сурет салуға музыка қалай әсер етті?
- Табиғат туралы музыка қандай болуы керек деп ойлайсың?
- Табиғат пен музыканы бір-бірінен бөлуге бола ма?