Қазақша рефераттар

Қаттама - нанның өте дәмді түрі

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: ұннан жасалатын тағамдар туралы толық мәлімет беру.
  • Дамытушылық: теориялық білімді сарамандық жұмыста қолдану, өз бетінше ізденуге дағдыландыру, ой-өрісті дамыту.
  • Тәрбиелік: әсемдікке, ұқыптылыққа, үнемділікке және өзара көмекке тәрбиелеу.

Сабақ форматы

Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Әдістер
Түсіндіру, сұрақ-жауап, өз бетінше сарамандық жұмыс
Көрнекілік
Үлгілер, дайын ұн өнімдерінің суреттері

Сабақ құрылымы

  1. 1 Ұйымдастыру: сәлемдесу, оқушыларды және құрал-жабдықтарды түгендеу, зейінді сабаққа аударту.
  2. 2 Үй тапсырмасын тексеру: өткен тақырыпты қайталап, сұрақтар қою.
  3. 3 Жаңа сабақ: ұн туралы түсінік және ұннан жасалатын тағамдар.
  4. 4 Қорытынды: сұрақ-жауап арқылы бекіту, бағалау және үй тапсырмасы.

Ұн туралы қысқаша түсінік

Ұн — дәнді дақылдарды ұнтақтау арқылы алынатын тағамдық өнім. Ол көбіне бидайдан, сондай-ақ жүгері, арпа, сұлы және бұршақ тұқымдас дақылдардың дәндерінен дайындалады. Ұн нан, кондитерлік өнімдер, кеспе және басқа да тағамдарды әзірлеуде кеңінен қолданылады.

Тағамдық құндылығы

Ұнның химиялық құрамы мен технологиялық қасиеті дән түріне және ұнтақталу дәрежесіне байланысты. 2-сұрыпты және еленбеген ұнда B1, B2, PP және E витаминдері көбірек сақталады. Жоғары сұрыпты ұнда бұл витаминдер айтарлықтай азаяды.

Сақтау талаптары

Ұзақ сақталған ұнның сапасы төмендейді. Ылғалдылығы 15%-дан аспауы керек: ылғалдылық жоғары болса — ұн қышқылданып, көгереді және өздігінен қызады; тым төмен болса — дәмі мен қасиеті нашарлап, ұн «аши» бастайды.

Ұн диірмендерде тартылады және дайын өнімнің сапасы өндірістік өңдеуге де тікелей тәуелді.

Ұннан жасалатын ұлттық тағамдар

Қазақ дастарқанында ұннан жасалатын тағамдардың орны ерекше. Төменде жиі дайындалатын тағам түрлері, олардың негізгі ерекшелігі мен әзірлеу тәсілдері берілген.

Бауырсақ

Бауырсақ шай, қымыз, шұбат сияқты сусындармен бірге дастарқанға жиі қойылады. Әдетте жоғары немесе бірінші сұрыпты бидай ұнынан пісіріледі. Қамырды ашытып та, ашытпай да дайындауға болады.

Нәтиже сапасы

  • Ашытпай пісірілгені ұзаққа шыдайды
  • Ашытылғаны жұмсақ, бірақ тез кеуіп қалады

Ашымаған қамырдан бауырсақ

  • Ұнға май, жұмыртқа, сүт (не су/айран), тұз қосып илейді.
  • Қамырды қаттылау етіп, иін қандыра илеп, біраз тынықтырады.
  • Жайып, төртбұрыштап кеседі немесе жіңішке етіп есіп барып кеседі.
  • Кесілген бөліктердің бетін кеуіп кетпес үшін жауып қояды.
  • Майды қазанда әбден қыздырып, бауырсақты салып, үздіксіз араластырады.
  • От тым қатты болса, іші шикі қалып қоюы немесе сырты күйіп кетуі мүмкін.

Құрамы

4–5 стақан бидай ұны, 1 стақан сүт (немесе су), 1 шай қасық тұз, 2 ас қасық сары май, 2 жұмыртқа.

Ашытқан қамырдан бауырсақ

  • Жылы суға ашытқы, қант және ұн қосып, жылы жерге қояды.
  • Ашытқы көпіршіктеніп көтерілгенде тұз, май, жұмыртқа, ұн қосып, өте жұмсақ етіп илейді.
  • Қамырды есіп, жұқалап жайып, біркелкі кеседі.
  • Тақтайға не табаққа бір-бірлеп тізіп, 10–15 минут қабартып алады.
  • Қалыңдығы шамамен 2 см етіп, қызған майға пісіреді.

Құрамы

4–5 стақан бидай ұны, 1 ас қасық ашытқы, 2 ас қасық қант, 1 шай қасық тұз, 1 стақан сұйық май, 1 стақан сүт (немесе су), 2 жұмыртқа.

Кілтті белгі

Бауырсақ біркелкі пісуі үшін майы жеткілікті қызған болуы керек және пісіру кезінде үздіксіз араластырған дұрыс. Қызыл-күрең түске енген бауырсақ әрі сәнді, әрі дәмді болады.

Таба нан

Таба нан ұнға май мен сүт қосып иленеді. Қамырды бір табаның үстіне екінші табаны төңкеріп жауып, шоқтың қоламтасына көміп пісіруге болады. Сондай-ақ пеште немесе духовкада да пісіріледі. Егер қоламтаға көмілсе, нанды аударып отырған жөн.

Ашытып/ашытпай пісіру

  • Ашытылған қамыр — жұмсақ болады; орап, жылы жерге қойылады.
  • Ашытылмаған қамыр — қаттылау иленеді; су шүберекке орап, тоңазытқыштың төменгі бөлігіне 20 минутқа қояды.
  • Қамырды табаның көлеміне қарай 1–1,5 см қалыңдықта жайып, майланған табаға салады.
  • Жақсы көтерілуі үшін 2–3 рет көтерілгені дұрыс; көтерілген қамырды қолды сулап, үстінен жайлап басып қояды — қайта көтеріледі.

Құрамы

1 кг бидай ұны, 1 ас қасық ашытқы, 1 шай қасық тұз, 2 жұмыртқа, 200 г май.

Нұсқа: құйрық май қосылған таба нан

Май қосылған қатты қамырды таба көлеміндей етіп 1 см қалыңдықта жаяды да, майланған әрі қыздырылған табаға салады (қоламтаға немесе духовкаға). Нан табаға салынған соң, бармақпен бірнеше жерінен тесіп, сол ойықтарға ұсақ туралған құйрық майды енгізеді. Бетін екінші табамен жабады.

Салма (кеспе, жайма, нарын)

Салма — көбіне сорпаға немесе етке қосылатын ұн тағамы. Аймақтарға қарай атауы әртүрлі кездеседі: салма, кеспе, жайма, нарын, үзбе және т.б.

Дайындау тәсілі

  • Қамырды сорпаға не суға қаттылау етіп илейді.
  • Дәмін арттыру үшін 1–2 жұмыртқа қосқан дұрыс.
  • Қамырды оқтаумен жұқалап жайып, пышақпен жіңішке кеседі немесе қолмен үзіп дайындайды.
  • Қайнап тұрған сорпаға салып пісіреді.
  • Салма етке жабысып қалмас үшін, салмас бұрын етті сүзіп алу ұсынылады.

Дұрыс дайындалған салма қосылған ет жеңіл әрі сіңімді болады.

Май шелпек

Май шелпек ұнды сары май қосып илеп, қамырды аса жұқалап жаймай пісіру арқылы дайындалады. Қаласаңыз, арасына қойдың немесе жылқының шыжығын салуға болады.

Қаттама

Қаттама — дәмі ерекше, қатпар-қатпар болып пісетін нан түрі. Май, жұмыртқа және сүт қосып, қамырды қаттылау етіп илейді.

Қатпар жасау

  • Қамырды жұқалап жаяды да, бетіне май жағады.
  • Жайманы оқтауға орап, бірнеше бөлікке бөледі.
  • Әр бөлікті қайтадан жайып, қыздырылған майға пісіреді.
  • Нәтижесінде шелпек қатпарланып, ерекше жұмсақ әрі дәмді болып шығады.

Кейде қаттаманы қазанға май жағып, «қарма» тәрізді етіп те пісіреді.

Құрамы

1 кг ұн, 1 шай қасық тұз, 150 г май, 1 стақан сүт, 2 жұмыртқа.

Қорытынды және бекіту сұрақтары

Бүгінгі сабақта ұн туралы және оның тағамдық маңызы жөнінде толық мәлімет алдық. Білімді бекіту үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріңіздер.

Сұрақтар

  • Ұннан қандай тағамдар жасалады?
  • Ұнның құрамын атаңыз.
  • Бауырсақтың дайындалу жолын сипаттаңыз.
  • Ұн қандай дәндерден жасалады?

Бағалау және үй тапсырмасы

Оқушы білімін бағалау: жауаптарының толықтығына, жұмыс барысындағы ұқыптылыққа және қауіпсіздік талаптарын сақтауына қарай.

Үй тапсырмасы: ұнның түрлері мен сақталу шарттары туралы қысқаша конспект жазу және ұннан жасалатын 2 тағамның дайындалу ретін жоспар түрінде құрастыру.