Қазақша рефераттар

Жоңғарларға сипаттама бер

Сабақтың тақырыбы

Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресі

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күресі туралы түсінік қалыптастыру. XVII ғасырдың басынан XVIII ғасырдың ортасына дейін, шамамен 150 жылға созылған жоңғар шапқыншылықтарының сипаты мен соғыс зардаптарын таныстыру.

Дамытушылық

Дүниетанымды кеңейту, сөздік қорды молайту, тіл байлығын арттыру.

Тәрбиелік

Отанды сүюге, қастерлеуге, қорғауға тәрбиелеу. Татулық, бірлік, достық құндылықтарын нығайту.

Сабақ форматы

Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
СТО технологиясының тәсілдері, түсіндіру, сұрақ-жауап, көрнекілік арқылы түсіндіру, жарыс, ойын.
Көрнекілік
Тақырыпқа байланысты суреттер, карта.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
  • Сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарын әзірлеу.

II. Үй тапсырмасымен жұмыс

  • Мәтінді мәнерлеп оқу.
  • Түсінік айтуға дайындалу.
  • Оқушылардың білімді белсенді меңгеруге дайындығын арттыру.

III. Тақырыптық байланыс

  • Ой қозғау: кітаптан мәтін оқу.
  • Картамен жұмыс.

Жаңа сабақ: тарихи мазмұн

Жоспар

  1. 1 Қазақ елінің сыртқы жағдайы
  2. 2 Жоңғарларға сипаттама
  3. 3 Соғыстың жүргізілу тәртібі (жекпе-жек және жаппай ұрыс)
  4. 4 Шапқыншылық кезіндегі қазақ халқының жағдайы
  5. 5 «Бірлік бар жерде — тірлік бар»: елдің ұйысуы және тарихи сабақ

Қазақ елінің сыртқы жағдайы

Бұдан шамамен үш жүз жыл бұрын Қазақ елінің сыртқы жағдайы өте күрделі болды. Көршілері күшті мемлекеттер еді және олар қолайлы сәтті күтіп, қазақ жеріне көз тігуін тоқтатпады. Батыста — патшалық Ресей, шығыста — Қытай, оңтүстікте — Бұхар, Қоқан, Хиуа хандықтары ықпалын күшейткісі келді. Ал жапсарлас жатқан Жоңғар хандығы қазақ жеріне жиі-жиі соғыс ашып отырды.

Негізгі қауіп

Жоңғар хандығының тұрақты шапқыншылықтары

Қосымша қысым

Ресей, Қытай және оңтүстіктегі хандықтардың геосаяси ықпалы

Жоңғарларға сипаттама

Жоңғар хандығы 1635 жылы құрылды. Мемлекет күшейген сайын көршілес елдерге жиі соғыс ашып, аймақтағы тұрақтылықты бұзды. XVII ғасырдың басында басталып, XVIII ғасырдың ортасына дейін созылған бұл қақтығыстар шамамен 150 жылға жалғасып, ауыр зардап әкелді. Жау қазақ жігіттерін құл, қыздарын күң етуді көздеді.

Маңызды ерекшелік

Жоңғар әскері бұрынғыдай тек сойыл ұстап шабатын жасақ емес еді: олар әскер санын еуропалық тәртіппен ұйымдастырып, соғыс жүргізу тәсілін жаңартты. Білте мылтықтарды қолданды. Ғасырлар бойы жинақталған ұрыс тәжірибесі, төзімділік пен жанкештілік бұл күшті одан әрі арттырды.

Жоңғар әскерінің күшеюіне тұтқынға түскен швед маманы И. Ренат та ықпал етті: ол зеңбірек жасауды үйретіп, соғыстың жаңа тәсілдерімен таныстырғаны айтылады.

Оқу әрекеті

Тақырыпты бекіту үшін видеоролик көрсету ұсынылады.

Соғыстың жүргізілу тәртібі

Дәстүр бойынша ұрыс көбіне жекпе-жектен басталып, кейін жаппай шайқасқа ұласатын. Жекпе-жектің өзіндік қағидалары болды: егер әскер басқарушы хан жекпе-жекке шақырса, қарсы жақтан хан шығуы тиіс; сұлтанға — сұлтан, қолбасшыға — қолбасшы, бас батырға — бас батыр шығатын тәртіп қалыптасқан.

Ұрыс қарсаңында қолбасылар жекелеген құрамалардан батырларды дайындайтын. Жекпе-жекке сұранушылар көп болғандықтан, басшылар қалыптасқан ережені сақтай отырып, тактикаға сай шешім қабылдады. Кейде жекпе-жек бірнеше күнге созылып, жеңген батыр ортадағы алаңда келесі қарсыласын күтіп тұратын.

Ескерту

Сабақ барысында жекпе-жекке шыққан белгілі батырлардың есімдерін атап, мысал келтіру ұсынылады.

Шапқыншылық кезіндегі қазақ халқының жағдайы

Ілияс Есенберлиннің «Жанталас» романында жоңғарлардың кезекті шапқыншылығы қасіретті күйде суреттеледі: қарсыласқан ауылдардың ер азаматтары қырғынға ұшырап, әйелдер мен қыздар тұтқынға алынып, күңдікке айдалады. Қарттар мен балалар да аяусыз жапа шегеді. Мұндай көріністер халық жадында ауыр трагедия ретінде сақталды.

Тарихи салдар

Шапқыншылық зардабынан 1723 жылы қазақ халқы туған жерін тастап, Сыр өңіріне қарай үдере көшті. Аш-жалаңаш ел жол азабын тартып, қырғын мен жұт салдарынан адам шығыны көбейді. Бұл оқиға тарихта «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деген атпен қалды. Қайғы мен қасіреттің үніне айналған «Елім-ай» әні де осы кезеңмен байланыстырылады.

«Бірлік бар жерде — тірлік бар»

Бұл кезеңде қазақ халқына құрып кету қаупі төнді: ел басына күн туды, бейбіт халық зор қасірет көрді. Осындай сын сағатта жұрт бірліктің маңызын терең түсінді. «Дауға барсаң — бірің бар, жауға барсаң — бәрің бар» деген мәтел де осы тұста кең тарағаны айтылады.

Ел ішінде шешендер, көсемдер, ту ұстайтын батырлар, ерлікке шақыратын жыршылар көп болды. Тәуке ханнан кейін, әсіресе Абылай хан тұсында үш жүздің басын қосу, елді ұйыстыру бағытындағы әрекеттер күшейіп, жоңғарларға қарсы тойтарыстар берілді.

Нәтиже

Қазақ жасақтары жоңғарлардың сағын сындырып, қарсыласуға қабілетті біріккен күшке айналды.

Тарихи түйін

1757 жылы Цин империясы жоңғарларды талқандап, Жоңғар хандығы жойылды. Бүгінде «Жоңғар» атты мемлекет жоқ.

Оқушымен жұмыс: тәжірибелік бөлім

Сергіту сәті

Қысқа сергіту жаттығуларын орындау.

Оқулықпен жұмыс

Мәтінді мәнерлеп, тізбектей оқыту.

Түсінгенін баяндау

Оқушылар оқығанын өз сөздерімен әңгімелейді, негізгі ойды бөліп көрсетеді.

Топтық жұмыс

I топ

Төле бидің ауылы

Жоңғар шапқыншылығына қарсы тұрған қазақ батырларының аттарын атаңдар.

II топ

Қазыбек бидің ауылы

Соғыста қолданылған қарулардың түрлерін атаңдар.

III топ

Әйтеке бидің ауылы

Ребусты шешіңдер: ребустан қандай сөз шығады?

Күтілетін жауап

«Отан соғысы»

Талқылау сұрағы

Қазақ халқының жоңғарлармен соғысын неге «Отан соғысы» деп атауға болады? Өйткені бұл күрес туған жер, туған ел және Отан үшін жүргізілді.

Сонымен бірге «Ұлы Отан соғысы» ұғымының мәнін еске түсіріңдер: бұл — 1941–1945 жылдары Кеңес Одағы мен неміс фашизмі арасындағы соғыс.

Бекіту: сұрақ-жауап

  • Қазақ елінің сыртқы жағдайы қандай болды?
  • Жоңғарларға сипаттама беріңдер.
  • Соғыстың жүргізілу тәртібін (ереже-қағидаларын) атаңдар.
  • Шапқыншылық кезіндегі қазақ халқының жағдайы қандай болды?
  • Жоңғар шапқыншылықтары туралы оқыған кітап немесе көрген кинофильм болса, әсеріңмен бөліс.
  • Картадан мәтінде аталған жер-су, өңірлерді тауып көрсет.

Қорытынды және үй тапсырмасы

Сабақты қорыту

«Біз не білдік?» сұрағы бойынша талқылау, негізгі ұғымдарды жинақтау.

Үйге тапсырма

  • Мәтінді мәнерлеп оқу.
  • Түсінік айтуға дайындалу.
  • Оқушының білімі мен белсенділігі бағаланады.