Авторлық бағдарлама Балалар үйі тәрбиеленушілерінің отбасылық құндылықтарға деген жағымды көзқарастарын қалыптастыру
Түсініктеме хат: неге бұл бағдарлама қажет?
Балалар үйіндегі отбасы тәрбиесінің жағдайы — тәрбиенің ең өзекті әрі күрделі бағыттарының бірі. Отбасы — адамгершіліктің алғашқы әліппесі қаланатын, баланың азамат болып қалыптасуына негіз болатын орта. Отбасы жағдайында баланың ойы, ұсынысы және әлеуметтік рөлдері (әке, ана, дос, көрші және т.б.) қалыптасады.
Балалар үйінде тәрбиеленетін балалар әртүрлі өмірлік жағдайлардан келеді. Кейбірі бейімделген отбасылардан, енді бір бөлігі ата-ана қамқорлығын ешқашан көрмеген ортадан, ал үшінші топқа — ата-анасы тірі болғанымен, отбасымен байланысы әлсіреген әлеуметтік жетім балалар жатады.
Маңызды түйін
Отбасындағы жылулық пен тәрбиені толықтай алмастыратын құрал жоқ. Сондықтан отбасы жоқ жағдайда да баланың әлеуметтік дамуына мүмкіндік беретін педагогикалық тәсілдер жүйелі түрде іздестірілуі тиіс.
Интернат типіндегі мекемелерде педагогтар балаларға отбасылық әлеуметтік рөлдерді игеруге көмектесетін жұмыстар жүргізеді. Мұндағы мақсат — «отбасылық ойын» құру емес және отбасының сыртқы ұқсастығын жасау да емес. Негізгі шарт — қамқорлық, ынтымақтастық, қолдау және өзара жауапкершілікке негізделген қарым-қатынасты қалыптастыру.
Қазіргі тәжірибеде көптеген балалар үйлері кәсіби даярлыққа бағытталған бағдарламаларға көбірек сүйенеді. Алайда толыққанды балалық шақты қамтамасыз ету үшін балаларға отбасылық өмірдің ішкі мәдениетін, адамдар арасындағы қарым-қатынасты, тұрмыстық дағдыларды және күнделікті өмірді ұйымдастыруды да меңгерту қажет.
Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері
Негізгі мақсат
Оқушыларды әлеуметтендіруге, отбасындағы әлеуметтік рөлдерді игеруіне жәрдемдесу және жастарды толыққанды отбасылық өмірге дайындау.
Басымдықтар
- Азаматтық ұстаным, патриоттық сана, құқықтық және әлеуметтік мәдениет қалыптастыру
- Рухани-адамгершілік қасиеттерді дамыту
- Отбасылық қарым-қатынас ерекшеліктері мен құндылықтарын меңгерту
- Үлгілі тәжірибе арқылы үйренуге жағдай жасау
- Денсаулықты нығайту, салауатты өмір салты және зиянды әдеттерге қарсы көзқарас қалыптастыру
Практикалық міндеттер
- Жасөспірімнің отбасылық қарым-қатынас мәдениетін меңгеруіне көмектесу
- Әлеуметтік бейімділікті белсендіру және дамыту
- Өмір сүру және жеке даму үшін қолайлы жағдайлар жасау
- Моральдық-эстетикалық мәдениетті көтеру және салауатты өмір салты мәдениетіне тәрбиелеу
- Қолайсыз әлеуметтік-білім беру ортасынан келген балаларға жедел әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету
Қысқаша мазмұны және құрылымы
Бағдарлама ұзақ мерзімге арналған және циклдік қағидамен іске асырылады: кіші жастағы балаларға қарапайым деңгейде, ересектерге тереңдетілген деңгейде оқытылады. Сабақтар бағдарламалық бағыттар бойынша аптасына бір рет өткізіледі; цикл күндері күнтізбелік жылмен белгіленеді.
«Менің үйім» бағдарламасының бағыттары
- Отбасы және оның функциялары
- Отбасының рухани-адамгершілік негіздері
- Отбасындағы тұрмыстық еңбек және ұйымдастыру
- Отбасы және үй бюджеті
- Жеке тұлғаның өзін-өзі жетілдіруі
Қосымша курстар
Бағдарламаға қосымша тұрмыстық дағдыларды тереңдетуге бағытталған курстар әзірленген.
- ABC Kitchen
- «Үйдегі адам»
- «Қолөнер шебері»
Әдістері мен оқу форматы
Оқыту әдістері
- Иллюстративті
- Репродуктивті
- Ауызша
- Эвристикалық
- Тәжірибелік
Форматы
- Жеке және топтық жұмыс
- Теориялық және практикалық сабақтар
- Талқылау, талдау, пікірталас
Іс-әрекеттер мен жұмыс түрлері
- Арнайы ұйымдастырылған сыныптар және мұғалім әңгімелері
- Мақал-мәтелдермен, мәтіндермен жұмыс
- Нақты жағдайды талдау, дауды талқылау
- «Отбасылық үстел» форматындағы әңгімелесу
- Фильм көрсету және бірлесіп талқылау
- Қолөнер, практикалық жұмыстар, бөлмені безендіру жобалары
- Қолжазбалық отбасылық газет/журнал шығару
- Берілген тақырыпқа эссе/жазба жұмысы
- Отбасылық сапарлар, экскурсиялар ұйымдастыру
- Әртүрлі саладағы қызықты тұлғалармен кездесулер
- Отбасылық кештер, ойындар, конкурстар, викториналар
- Сауалнама, тест, рефлексиялық талдау
Балалар үйі ішіндегі «отбасылар» моделі
Бағдарлама балалар үйі жағдайында құрылған «отбасылардың» тәуелсіз өмірге дайындығын қолдайды. Мұндай топтар, әдетте, 15–20 баладан құралады.
Бағдарламаны жүзеге асыру принциптері
Жүйелілік
Биологиялық, әлеуметтік-психологиялық, медициналық және педагогикалық факторлардың ықпалын кешенді есепке алу.
Гуманистік көзқарас
Балаға сүйіспеншілік пен сыйластық таныту, тұлғасын құрметтеу, түсіну және ынтымақтастық орнату.
Ұжымдық шығармашылық қызмет
Бірлескен шығармашылық тәжірибелер арқылы әр баланың ұйымдық, зияткерлік және практикалық үлесін ашу.
Жеке тұлғалық тәсіл
Әр баланың қабілетін көрсетуіне және дербес даму траекториясын құруына мүмкіндік беру.
Шығармашылық әлеуетті дамыту
Жаңа міндеттерді шешуге, жаңа өмірлік жағдайларға бейімделуге және өзін түрлі қызметте танытуға үйрету.
Демократиялық ынтымақтастық
Бірлескен қызметте құқықтар теңдігін сақтау және ортақ басқаруға қатысу мүмкіндігін қамтамасыз ету.
Таңдау еркіндігі және қолжетімділік
Балаға әртүрлі орталықтардағы сабақтар, іс-шаралар және топтық/жалпы істер арқылы өзіне қажет қызмет түрін таңдауға мүмкіндік беру.
Әдістемелік негіздер
Бағдарламаның әдістемелік негіздері тәрбиенің табиғиға сәйкестік идеяларын (Г. Песталоцци), мәжбүрлеуді терістейтін адамгершілік тәрбиесі қағидаларын (С. И. Гессен), тұлғаны жетілдіру ретінде педагогикалық процесс тұжырымын (П. Ф. Каптерев) және басқа да еңбектерді қамтиды.
Пайдаланылған теориялық бағыттар мен авторлар
- Отбасылық тәрбие теориясы (Т. А. Маркова), ата-ана болу феномені (И. Кон), отбасындағы балалар қызметі (Г. Н. Гришина, Д. О. Дзинтаре)
- Отбасылық тәрбиенің классикалық идеялары (Н. К. Крупская, П. П. Блонский, А. С. Макаренко, В. А. Сухомлинский, Ш. А. Амонашвили)
- Өзін-өзі дамыту педагогикасы (Л. Н. Куликова, Г. К. Селевко), гуманистік тәрбиелік жүйелер тұжырымдамасы (Л. Н. Новикова және т.б.)
- Еркін тәрбие және шығармашылық тұлғаны қалыптастыру (К. Н. Вентцель)
- Синергетикалық тәсілдің негізгі қағидалары (И. Пригожин, Г. Хакен және т.б.)