Асқар - асқар таумен кет
Шілдехана
Шілдехана — жаңа туған нәрестенің құрметіне арналған той. Оған арнайы шақырумен де, шақырусыз да келе береді. Бұл қуанышта жұртшылық: «Балаңыздың бауы берік болсын!» — деп ақ тілегін айтады.
Тойдың мәні мен көрінісі
Қонақтар таң атқанша домбыра тартып, өлең айтып, түрлі ойын-сауық ұйымдастырады. Жеңімпаздарға құрмет көрсетіліп, кәде-сый жасалады.
Бұл дәстүрдің түпкі мәні — баланы жын-шайтаннан сақтап, күзету. Сондықтан ел ішінде шілдехананы «Шілде күзет» деп те атаған.
Бесік тойы
Шілдехана өткеннен кейін баланың ата-анасы бесік тойын жасайды. Ағаштан жасалған бесікті көбіне баланың нағашылары немесе жасы үлкен, қадірлі аналардың бірі әкеліп, сыйға береді.
Бесікке салудың реті
- Алдымен бесікті отпен аластап, жын-шайтаннан арылтады, әртүрлі иістен тазартады.
- Көрпеше мен жастықшаларды ұқыптап орналастырады.
- Нәрестені жатқызып, бөлейді.
- Қолбау, белбеу, аяқбаумен байлап, баланың тыныш әрі жинақы жатуын қамтамасыз етеді.
Кім орындайды және қандай кәде бар?
Бесікке салу жолы көбіне үлкен, тәрбиелі, өнегелі әжелерге немесе көп балалы әйелдерге тапсырылады. Олар бесікті аластап, «тыштырма» жасап, баланы бесікке бөлейді.
Бесік үстіне жеті түрлі қадірлі, таза зат қойылады. Бесікке салған адамға дәстүр бойынша «бесікке салар» деп аталатын кәделі сыйлық беріледі.
Бесіктің қасиеті
Бесік — қасиетті, киелі, құтты мүлік, сәбидің алтын ұясы. «Ел іші — алтын бесік» деген сөз де бесіктің құдіретін аңғартады.
Ұлағатты сөз
«Ел болам десең, бесігіңді түзе.»
Ескерту-ғибрат
«Бесік көрмеген ессіз болып, есікке енеді.»
Бесікке салынған бала қолбаусыз қалып, құрғақ әрі таза жатады, ұзақ әрі тыныш ұйықтайды деген түсінік бар.
Қырқынан шығару
Қырқынан шығару — сәби дүниеге келгеніне қырық күн толған соң орындалатын ғұрып. Бұл кезде нәрестенің сүт тырнағы мен қарын шашы алынып, теңге салынған ыдысқа 40 қасық су құйылып, сәби шомылдырылады.
Аластау және бесік жыры
Аластау сөздері
Алас, аласәр пәледен алас.
Асқар-асқар таумен кет!
Ағыны қатты сумен кет!
Тастай қараңғы түнмен кет!
Ұйқың қатты болсын, күлкің тәтті болсын!
Әженің бесік жыры
Әлди, әлди, ақ бөпе,
Ақ бесікке жат, бөпем.
Ақ бесікті тербетіп,
Бір өзіңді жыр етіп,
Әжең тыным таппайды,
Өссін деп — сен ер жетіп.
Әлдей, бөпем, әлдей-ай,
Тыңдай берші ән-күйді-ай.
Ананың ақ тілегі
Айналайын, балашым,
Аман болсын анашың.
Аман болсын әкең де,
Ағайының, тәтең де.
Өзің тәтті балдай бол,
Өсіп-өсіп таудай бол!