Менделеев аудиториясы студенттерге толы болды, барлық факультеттің студенттері келіп тыңдайтын
Ғылым беделінің өсуі және Менделеев есімі
Ғылымның беделі оның негізін қалаған және болашағын көре білген ғалымдарға қоғамның қызығушылығы артқан сайын өсе түседі. ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басында ғылым туралы жазылған еңбектерде Д. И. Менделеевтің аты аталмай қалатын жағдай өте сирек болды.
Бүгінгі қашықтық
Дмитрий Ивановичтің дүниеден өткеніне 108 жыл өтті. Оны жақыннан таныған қызметтестері, шәкірттері мен туыстарының көзі тірі ешкімі қалған жоқ.
Ұмыт қала бастаған қыр
Ғылым тарихында оны периодтық заңның ашушысы әрі «Химия негіздері» кітабының авторы ретінде жақсы білеміз. Ал ұстаз әрі адам ретіндегі бейнесі уақыт өте көмескілене түсуде.
Жан-жақты ғалым туралы баға
Менделеев — жаңалығы ғана емес, ғылыми, педагогикалық және қоғамдық қызметінің кеңдігімен де ерекшеленген тұлға. Оның әлеуметтік-экономикалық және философиялық маңызы бар ойлары да назар аударарлық.
Л. А. Чугаевтің сипаттамасы
Орыс химигі, профессор Л. А. Чугаев Менделеевті: ғұлама химик, бірінші класты физик, гидродинамика, геология, метеорология, химиялық технология (қопарылғыш заттар, мұнай, отын және т.б.) салаларында зерттеуші, химия өнеркәсібінің терең білгірі, халық шаруашылығын оқытуға үлес қосқан ойшыл деп бағалаған.
Мәртебе
Петербург Ғылым академиясының корреспондент мүшесі.
Марапат
1962 жылы химия және химиялық технология бойынша Д. И. Менделеев атындағы сыйлық пен алтын медаль тағайындалды.
Есімі берілген элемент
101-элементке Менделеев есімі берілді.
Өмірбаян: бастау мен қалыптасу
Туған жері мен отбасы
- Д. И. Менделеев 1834 жылы 27 қаңтарда (8 ақпанда) Тобольск қаласында гимназия директорының отбасында дүниеге келді.
- Әкесі — Иван Павлович, анасы — Мария Дмитриевна. Отбасындағы 17 баланың ең кішісі болды.
- Дмитрий дүниеге келгеннен кейін әкесі катарактадан көзі көрмей, екі жыл бойы қиындық көрді.
Анасының ықпалы
Анасы білімді, зерделі жан еді. Ол жүйелі оқу орнына түспесе де, үй жағдайында ағасынан тәлім алып, өз бетінше ізденіп оқыды, кейін ерте тұрмыс құрып, үздіксіз оқу арқылы өзін дамытты.
Батыс генерал-губернаторы мен Тобольск тұрғындары Мария Дмитриевнамен жиі сұхбаттасып, хат алысып тұрғаны айтылады. Менделеев кейін анасының тәрбиесін ерекше ықыласпен еске алған.
Білім жолы
1841–1849
Тобольск гимназиясында оқып, 1849 жылы 15 жасында ерте бітіреді.
1850
Петербургтегі Бас педагогикалық институтқа оқуға түседі.
1855
Институтты 1855 жылғы маусымда аяқтайды.
Еңбекке көзқарас және мінез
Бала кезінен ұқыпты болып, ақшаның қадірін жақсы білді. Ата-анасының аз табыспен үлкен отбасын асырап, еңбекпен күн көргенін көріп өсті. Анасының отбасы үшін тынымсыз жұмыс істегені оған өмірлік сабақ болды.
Балалық шағы зауыт пен ауыл жағдайында өткені үшін еңбекті бағалады, жұмысшылар мен шаруаларға әрдайым құрметпен қарады. Ұлтқа бөлмей бірдей қарым-қатынас жасайтын, балаларды ерекше жақсы көретін.
Ол өзін «данышпан» деп атағанды ұнатпайтын; өз еңбегі мен тәртібі туралы сөз болғанын жөн көретін.
Тұрақтылық пен талапшылдық
Қызметтестері оны шын құрметтеген: ол өзгелерден талап етсе, өзіне одан да жоғары талап қоя білетін. Тұрмыста да тұрақтылықты ұнатты — үй қызметшілерін жиі ауыстырмаған, киім тігуші, етікші, түптеуші, баспахана сияқты күнделікті қажет мамандармен ұзақ жылдар бойы тұрақты жұмыс істеген.
Профессорға, ассистентке, қызметшіге — бәріне бірдей, әділ қарайтын деген естеліктер сақталған.
Ғылыми еңбек және ұстаздық болмыс
Еңбектерінің өзегі
Үздік еңбектерінің бірі — сулы ерітінділер туралы зерттеуі. Менделеев бұл еңбегін анасына арнаған.
1861 жылы «Органикалық химия» оқулығын жазды. Ал «Химия негіздері» кітабын, өз айтуынша, екі ай бойы жұмыс үстелінен тұрмай, үздіксіз еңбекпен жазып шыққан.
Оқу мәнері және дәріс мәдениеті
Ол кейде түні бойы оқып, жазумен айналысатын. Дәріс беру әдісі гимназия мұғалімдерінің тәсілінен өзгеше болды: тәжірибелерді жиі көрсетіп, түсіндіруді көрнекі етуге тырысатын.
Студенттер профессор Менделеевке айрықша құрметпен қарады. Оның аудиториясы үнемі лық толып, дәрісіне түрлі факультеттен келіп тыңдайтындар көп болған.
Еуропалық тәжірибе және ғылыми орта
Менделеев атом мен молекула туралы нақты түсінік қалыптастырған Карлсруэ конгресін жиі еске алатын. 1859–1860 жылдары алғаш рет шетелге шығып, Гейдельбергте жұмыс істеп, Парижде болып, Еуропаны аралағанын да айтқан.
Студент құрметінің айғағы
Менделеев Петербург университетінің профессоры болған кезде студенттер дәріске 2–3 сағат бұрын келіп, партаға орын алу үшін ерте жиналатын. Орын жетпегендері терезе алдына отырып, тіпті коридорда түрегеп тұрып тыңдағаны айтылады.