Көрнекілігі Плакаттағы суреттер
Сабақ тақырыбы: Перспектива. Сызықтық көрініс
Айналадағы заттарды мұқият бақылаған адам олардың бізден алыстаған сайын кішірейіп көрінетінін байқайды. Дегенмен сурет салуда тек алыстағыны кішірейту жеткіліксіз: композиция қағаз бетінде үйлесімді орналасып, «үлкен» не «кіші» болып шетке ығысып кетпеуі керек. Осындай құбылыстарды түсіндіретін негізгі ұғым — перспектива.
Сабақтың мақсаттары
Мақсаты
Перспектива заңдылықтарына сүйене отырып сурет салу.
Білімділік
Перспектива туралы түсінік қалыптастыру.
Тәрбиелік және дамытушылық
Әсемдікті байқауға баулу, сұлулыққа тәрбиелеу; өнерге қызығушылықты дамыту.
Сабақ форматы
Әдіс-тәсілдер
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
- Сурет салу
Көрнекілік және құрал-жабдықтар
- Плакаттағы суреттер, слайд, электронды оқулық
- Интерактивті тақтада салу жолдарын көрсету
- Альбом, қарындаштар
- Пәнаралық байланыс: сызу
Сабақ барысы
- 1 Ұйымдастыру.
- 2 Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
- 3 Жаңа сабақты түсіндіру.
- 4 Бекіту.
- 5 Сурет салу жұмысы.
- 6 Қорытындылау, бағалау.
- 7 Үй тапсырмасын беру.
Перспектива деген не?
«Перспектива» сөзі латынның Perspicio — «арғы-бергі жақты айқын көру» деген мағынаны білдіреді. Ертеде итальян және неміс суретшілері өз еңбектерінде перспективалық заңдылықтарды кеңінен қолданған. Олардың ішінде Леонардо да Винчи, Паоло Уччелло, Альбрехт Дюрер сияқты шеберлер аталады. Әсіресе Альбрехт Дюрер перспектива заңдылығын зерттеуге елеулі үлес қосты.
Перспектива заңдылықтары бейнелеу өнеріндегі көптеген тапсырмаларда қолданылады және бірнеше түрге бөлінеді:
Сызықтық перспектива
Сызықтар мен өлшемдердің қашықтыққа қарай өзгеруін көрсетеді.
Ауа перспективасы
Түстің солғындауы, айқындықтың азаюы арқылы кеңістік сезімін береді.
Жарық-көлеңке перспективасы
Жарық көзіне қашықтық өзгерген сайын реңк қатынасының өзгеруін түсіндіреді.
Көкжиек сызығы және көру деңгейі
Қай суретті салсақ та, ең алдымен көкжиек сызығын немесе көру деңгейін анықтап алу қажет. Көру деңгейі — суретшінің көз деңгейін білдіретін ойша алынған жазықтық.
Шығу нүктесі (жоғалу нүктесі)
Сызықтық перспективада бақылаушыдан алыстаған сайын заттардың бөлшектері мен сызықтары кішірейіп, көкжиек сызығында бір нүктеге — шығу (жоғалу) нүктесіне келіп түйіседі. Бұл нүкте әрқашан көкжиек сызығының бойында орналасады.
Сызықтық перспектива: негізгі қағидалар
Көкжиекке жақындаған сайын параллель сызықтардың арақашықтығы бір-біріне жақындай түседі, ал өлшемдер қашықтық артқан сайын кішірейе береді. Бұл заңдылықты көшедегі бағаналардан, теміржол рельстерінен, жол жиегінен анық көруге болады.
Мысал: телеграф бағаналары
Көкжиек сызығынан төмен орналасқан бағыттар төменнен жоғары қарай «жинақталып» көрінеді, ал көкжиек сызығынан жоғары орналасқан бағыттар керісінше жоғарыдан төмен қарай «жинақталады». Екі жағдайда да сызықтар көкжиектегі шығу нүктесіне қарай түйіседі.
Фронтальдық перспектива
Заттың бір беті толық көрінеді, қалған қыры айқын байқалмайды.
Бұрыштық перспектива
Бақылаушыға заттың бір бұрышы көрініп, екі (кейде үш) қыры айқынырақ байқалады.
Ауа перспективасы
Ауа перспективасында көрерменге жақын тұрған заттардың түстері ашық әрі айқын, ал алыстағылардікі солғын болып қабылданады. Жақындағы нысандардың пішіні анық, алыстағылардың кескіні бұлыңғырлау көрінеді.
Кеңістікті 3 қабатқа бөлу
Көріністі талдауда көбіне алдыңғы жоспар, ортаңғы жоспар және артқы жоспар ұғымдары қолданылады.
Жарық пен көлеңке перспективасы
Жарық көзінен қашықтаған сайын заттың жарық түскен беті көмескіленіп, көлеңке беті солғындау көрінеді. Қашықтық артқан сайын жарық пен көлеңкенің қарама-қайшылығы, көлемділік әсері және түстік қанықтық өзгеріп отырады.
Бұл құбылыс ауа райына да тәуелді: ауа мөлдір болмаған жағдайда (шаң-тозаң, ылғал, тұман) алыстағы нысандар бұлыңғырланып көрінеді.
Картина (сурет салу) жазықтығы
Бейнеленетін заттар мен суретшінің көзі арасында ойша алынған тік бағыттағы жазықтық болады. Ол картина жазықтығы немесе сурет салу жазықтығы деп аталады. Перспектива заңдылығы бойынша сурет салғанда шартты кеңістік модуліне сүйену маңызды — сонда жұмыс сауатты әрі шынайы көрінеді.
Сызықтық перспективаның қысқаша ережелері
- Көкжиекке белгілі бір бұрышпен бағытталған параллель сызықтар бір нүктеге келіп қосылады.
- Параллель сызықтардың түйісу (шығу) нүктесі әрқашан көкжиек сызығында жатады.
- Көкжиек сызығына жақындаған сайын параллель сызықтардың арақашықтығы жақындай түседі.
- Телеграф бағаналары сияқты бірқатар нысандарда сызықтар көкжиекке қарай «жинақталып», шығу нүктесінде түйісіп көрінеді.