Үйге келгенде үйдей өкпеңді айтпа
Үй туралы мақал-мәтелдер
Қазақ даналығында «үй» ұғымы — тек баспана емес, жылулық, тәрбие, береке және қарым-қатынас мәдениетінің өзегі. Төмендегі мақал-мәтелдер үйдің қадірін, отбасының қуатын, қонақжайлық пен сабырдың мәнін айқындайды.
«Туған үйдің түтіні жылы, туған ананың күтімі жылы.»
Адамға ең ыстық мекен — өз үйі, ал ең мейірімді қамқорлық — ананың мейірімі. Бұл сөз туған жер мен отбасы жылулығын тең қояды.
«Түздегі май ішеді, үйдегі зәр ішеді.»
Сыртта жағдайың жақсы көрінгенімен, үй ішіндегі ахуал бұзылса, жанға батады. Тұрмыс түзелуі үшін алдымен шаңырақтың тыныштығы керек.
«Түтін шыққан үй жылы, төскейлей шыққан күн жылы.»
Үйден шыққан түтін — тіршіліктің белгісі. Берекелі шаңырақ пен жарқын күннің жылуы қатар аталады.
«Үй баласымен базарлы, қонағымен ажарлы.»
Үйдің қуанышы — бала, ал көркі — қонақ. Бұл мақал отбасылық береке мен қонақжайлықты бір-бірінен бөле қарамайды.
«Үй болған соң: белбау да керек, желбау да керек.»
Шаңырақ көтеру — тек ниет емес, дайындық пен тәртіпті қажет ететін іс. Ұсақ көрінген нәрсенің өзі үйдің берік болуына қызмет етеді.
«Үй болған соң шыны-аяқ сылдырламай тұрмайды.»
Отбасында кейде келіспеушілік болуы заңды. Маңыздысы — ренішті ұлғайтпай, түсіністікпен шешу.
«Үйге келгенде үйдей өкпеңді айтпа.»
Үй ішіне кіргенде ашуды сыртта қалдыр деген ой бар. Жанұяның берекесі — сабыр мен сыйластықта.
«Үйге кірген жыланды да басына ақ құйып шығарады.»
Қазақы қонақжайлықтың шегі кең: жау санағанға да жақсылық көрсету — биік мәдениет пен адамгершіліктің белгісі.
«Үйге құт кірді — егіншінің көкейіне үміт кірді.»
Үйге келген береке еңбек иесіне үміт сыйлайды. Құт — ниет, еңбек және ынтымақтың жемісі.
«Үйде — атан, түзде — бура.»
Адам үйде бір мінез, сыртта бір мінез көрсетпеуі керек деген емеурін бар. Бірқалыптылық пен жауапкершілік — абыройдың өлшемі.