Үстел теннисі - спорт ойынының бір түрі
Автор туралы
Бейнеу ауданы, «Сам орта мектебі» ММ дене тәрбиесі пәні мұғалімі — Мусагалиев Қайрат.
Тақырып: Үстел теннисі (пинг-понг) және оның тарихы.
Үстел теннисі: қысқаша анықтама
Үстел теннисі (пинг-понг) — арнайы ережелерге сай ойын үстелінің үстінде жұмыртқа тәріздес жеңіл допты қалақша арқылы ұрып ойнауға негізделген спорт түрі.
Негізгі ойлау қағидасы
Доп тордан асып, үстел бетіне бір рет тиіп, қарсылас жаққа түсуі керек.
Тарихы: қайда және қашан пайда болды?
Үстел теннисінің пайда болуы туралы пікірлер әртүрлі. Бір деректер оны Азияда — Қытайда немесе Жапонияда шыққан десе, зерттеушілердің басым бөлігі бұл ойынды XIX ғасырдың екінші жартысында Англияда король теннисінің бір түрі ретінде қалыптасты деп есептейді.
Бұған дәлел ретінде XVI ғасырдың өзінде-ақ Англия мен Францияда ережесі нақты бекімеген, алайда қызықты ойындар болғаны туралы деректер айтылады. Кейбір ескі суреттерде үлкен теннистегідей тормен ойнап, әйелдердің ұзын сәнді көйлек, ерлердің смокинг киіп шыққаны да кездеседі.
Ойынның «үстелге» көшуі
- Алғашында ойын еденде ойналған.
- Кейін бөлек қойылған үстелдерге ауысқан.
- Уақыт өте екі үстел біріктіріліп, ортасына тор керілген.
Үстел теннисі Еуропада кең тарағанымен, әлемдік деңгейде ұзақ уақыт бойы Қытай спортшылары көшбасшылық орнын бермей келеді.
Маңызды даталар
Ережелер мен жабдық: нақты өлшемдер
Доп және тор
- Доп: салмағы 2,40–2,53 г, шеңбері 11,4–12 см (целлулоид).
- Тор: үстелдің дәл ортасына, биіктігі 15,25 см етіп тартылады.
Үстел өлшемдері
Үстел әдетте қоңыр немесе көк түске боялады.
Ойын форматы
- Үстел теннисін екі немесе төрт адам ойнайды.
- Бір ойын әдетте 21 ұпайға дейін ойналады, бірақ жеңіс үшін ұпай айырмасы кемінде 2 болуы тиіс (мысалы: 22:20, 25:23).
- Ресми жарыстарда матчтар 3 немесе 5 партиядан тұрады.
КСРО және Қазақстандағы дамуы
КСРО кезеңі
- КСРО-да үстел теннисі 1925 жылдан бастап дами бастады.
- 1950 жылы үстел теннисі федерациясы құрылды.
- Алғашында жекелей, 1952 жылдан бастап командалық біріншіліктер өткізілді.
- 1954 жылы КСРО федерациясы халықаралық федерацияға мүше болды.
Қазақстандағы алғашқы қадамдар
- Қазақстанның алғашқы біріншілігі 1953 жылы өтті.
- КСРО чемпионаттарында республика теннисшілері 7-орын, жасөспірімдер 6-орын алды.
Қазақстанда бұл спорттың дамуына Ә. Серікбаева, В. И. Переверзов, А. Тоқпанов, А. Оспанова сынды спортшылар зор үлес қосты.
Әлия Серікбаева: қазақ үстел теннисінің символы
Қазақстанда үстел теннисінің қалыптасуы XX ғасырдың 50-жылдары Украинадан келген маман Анатолий Харитонович Ицкевич есімімен тығыз байланысты. Ол әлемге қазақтан шыққан тұңғыш үстел теннисінің қарлығашы — Әлия Серікбаеваны танытқан бапкер ретінде аталады.
Ерте басталған жол
Әлия небәрі 9 жасында қолына алғаш қалақша ұстап, «Медик» спорт залында жаттыға бастайды. Жаттықтырушы мен болашақ чемпионның жолы Әлияның ағасы Болаттың сол кездегі жетістіктері арқылы тоғысады.
Көп ұзамай Алматыдағы №39 мектептің 4-сынып оқушысы Әлия Серікбаеваның бейнесі «Физкультура и спорт» журналының алғашқы бетіне шықты. Жас спортшының таланты бүкіл одаққа танылды.
Белестер мен мәртебе
- 1964 жылдан бастап КСРО жартылай финалында ел намысын қорғаған ең жас ойыншылардың бірі болды.
- 15 жасында КСРО құрамасының сапына енді.
- 17 жасында Киевтегі мектеп спартакиадасында спорт шебері атанды.
Мінез бен стиль
Әлия ұстаз нұсқауын тез қабылдайтын, ойын талап ететін қайсарлық, жылдамдық және тактикалық ойлау қабілеттерін терең меңгерген ультрашабуылшы ойыншыға айналды.
Есте қалған сөз
«Менің екі туған күнім бар: бірі — төлқұжаттағы, екіншісі — Қазақстан энциклопедиясындағы».
Әлия Серікбаева өз тәжірибесін кейінгі буынға да арнады: үлкен қызы Жәмиләны жаттықтырды. Оны көпшілік «кіші Серікбаева» деп атап кетті. Сонымен қатар ол Қазақстанның үстел теннисі федерациясы вице-президенті қызметін ұзақ жыл жауапкершілікпен атқарды.
Спорт мектеп-интернаттарында жаңа буын қалыптасып, жүйелі дайындық жүргізілгенімен, ұзақ уақыт бойы Әлияның деңгейінен асқан отандық спортшының шықпауы жиі айтылды. Тіпті 1997 жылы Мельбурндегі ересектер арасындағы ойында ол Қазақстандағы санаулы спорт шеберлерінің бірі ретінде аталды.
Қазіргі ахуал және мәселе
Қоғам үздіксіз алға жылжуы тиіс: «шәкірт ұстаздан озады» деген қағида спортта да маңызды. Алайда Әлия Қаһарманқызының жолын жалғастыратын жоғары деңгейлі қазақ спорт шеберлерінің аздығы — ойландыратын жайт.
Рейтингтің төмендеуі
Мысалы, 1993 жылы Қазақстан үстел теннисінен 43-орында болса, кейінгі жылдары 79-орынға дейін төмендегені айтылды.
Қаржыландыру және маман тапшылығы
Үстел теннисінің маманы Қуаныш Идиарұлының пікірінше, мемлекет тарапынан қаржылай қолдау көбіне бокс пен күреске бағытталып, үстел теннисі секілді спорт түрлері назардан тыс қалып жатады. Бұған қоса, салада маман саны да азайған.
Түйін сөз
Қазақстанның спорт федерациясы үстел теннисі секілді спорт саласына жүйелі көзқарас танытып, мемлекет тарапынан тұрақты қолдау көрсетілсе — бұл құптарлық іс болар еді.
Тәуелсіздік жылдарында үстел теннисінің ойыншылары әлемдік деңгейдегі чемпионаттарға тұрақты қатыса алмады деген сын айтылады. Соған қарамастан, бұл спорт елімізде одан әрі дамып, Әлиядай әлем чемпионы атанатын жаңа есімдер шығарына сенім бар.
Үміт
Қазақстан Республикасы құрамасы әлемдік жарыстарға жиі қатысып, жүлделі орындардан көрінсе екен деген үлкен үміт бар.