Шараның бағдарламасымен таныстыру
Жан қазынасы – адамгершілік негізі (10-сынып)
Бұл сыныптан тыс шара жасөспірімнің рухани әлемін байытуға, адамгершілік құндылықтарды терең ұғындыруға және өз ойын ашық, дәлелді түрде жеткізу мәдениетін қалыптастыруға бағытталған. Пікір алмасу форматындағы жұмыс оқушыны тыңдауға, салыстыруға, сыни ойлауға және толерантты диалог құруға үйретеді.
Түрі
Пікір алмасу
Әдісі
Парламенттік шоу бағдарламасы желісінде: миға шабуыл, сыни ойлау
Көрнекілік
Мультимедиалық тақта, бейнетаспалар, нақыл сөздер, мақал-мәтелдер
Мақсаты
1) Білімдік-танымдық
- Оқушылардың білімдік дағдысын қалыптастыру, діни сауаттылығын жетілдіру арқылы сөйлеу тілін дамыту.
- Адамгершілік қасиеттерін шыңдау, әр ортада өзін жан-жақты танытуға ықпал ету.
- Толеранттылыққа баулу.
2) Тәрбиелік
- Жасөспірімнің ой-санасын ояту, өзін-өзі тануға және бағалауға үйрету.
- Адамгершілікке, бауырмалдыққа тәрбиелеу.
3) Дамытушылық
- Логикалық ойлау қабілетін дамыту.
- Рухани дүниесін жетілдіру.
Міндеттері
-
Бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыру
Дені сау, жан-жақты, білімді, сауатты, құндылықтарға берік оқушы тәрбиелеу.
-
Ойды ашық айту мәдениетін дамыту
Өз пікірін ортаға салуға, дәлелдеуге және тыңдаушыны құрметтеуге дағдыландыру.
Тәрбиелік бағыты
Шараның құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларға «Балам, анау не?» жағдаяттық сұрағы ұсынылады. Артынша «Ата-ананың ақысы» ұғымын қалай түсінетіні талқыланып, топтық жауаптар тыңдалады.
II. Негізгі бөлім
- «Шындық пен сұмдық» бейнетаспасын көру
- «Жан қазынасы» ұғымын талқылау (көрермен сұрағы)
- Ата-ана қадірі, адам қасиеті туралы халық, заңгер, ғалым пікірлері
- Рухани бастау және Ислам құндылықтары туралы ой қозғау
- Алтынбек Қоразбаевтың «Әке мұңы» термесін тыңдау
- Логикалық сұрақтар арқылы пікірталас
III. Қорытынды бөлім
- Тренинг: «Білгенге маржан» (әр оқушы бір сөзбен түйіндейді)
- Рефлексия: «Мен» топтастыру, «Не білдік?»
Кіріспе сөз (сынып жетекші Нұрбек Бекбауов)
Қайырлы күн, құрметті ұстаздар, оқушылар және бүгінгі шарамыздың арнайы қонақтары! Бүгінгі кездесудің мақсаты – жан қазынасы мен адамгершілік негіздері туралы ой бөлісу, ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың мәнін тереңірек түсіну.
Жаһандану жағдайында бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеу – маңызды міндет. Алайда білім мен қабілетпен қатар, адамның ішкі мәдениеті, сенімі және шындыққа адалдығы да тұлғаны қалыптастырады. Сондықтан бүгінгі пікір алмасуды негізінен бала мен ата-ана арасындағы сыйластыққа арнаймыз: бұл – қазіргі қоғамдағы өзекті тақырыптардың бірі.
Ой қозғау сұрағы
«Ата-ананың ақысы» дегенді қалай түсінесің? Жауапты топтасып талқылап, ортақ ойды қысқа әрі нақты жеткізу ұсынылады.
Жағдаят: «Балам, анау не?»
Ертеде бір қарт қатты сырқаттанып жатып қалады. Жалғыз ұлы келіп: «Әке, мен сізді айшылық жердегі атақты тәуіпке апарып емдетемін», – дейді. Сөйтіп әкесін арқасына салып жолға шығады.
Ұзақ жүріп, кеш түскенде әкесі алдағы қарауытып көрінген сұлбаны нұсқап: «Балам, анау не?» – деп сұрайды. Ұлы: «Ол – түйе», – деп жауап береді.
Біраздан соң әкесі сол сұрағын тағы қояды. Бала бұрынғы жауабын қайталайды. Үшінші рет сұрағанда ұлы ренжіп: «Ол – түйе, түйе! Өзім шаршап келе жатқанда, неге қайта-қайта сұрай бересіз?» – дейді.
Сонда әкесі: «Балам, сен кішкентай кезіңде мен ауыр жұмыстан шаршап келсем де, сенің “Анау не? Мынау не?” деп күніне жүз рет сұрағаныңда, көңілің қалмасын деп әрдайым жауап беретінмін. Бұл жолы емделейін деп шыққаным жоқ еді, тек сенің көңіліңді қайтармайын деп келістім. Енді сенен ауыр сөз естігенше, үйіме қайтып, ажалға мойынсұнғаным артық. Мені жерге түсір», – дейді.
Талқылау
Осы жағдаят негізінде: ата-ана алдындағы парыз, сабыр, құрмет және рақым ұғымдары қалай ашылады? Оқушылардың қысқаша ойлары тыңдалып, пікір алмасу жалғасады.
Бағдарлама желісі: пікірталасқа кіріспе
«Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» дейді халқымыз. Бүгінгі қоғамда адамның бірін-бірі түсінбеуі, құндылықтардың шатасуы да кездеседі. Сондықтан бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеуде сенім мен шындық бастауларына үңілу маңызды.
Осы ойды тереңдету үшін ата-ана мен бала қарым-қатынасына арналған «Шындық пен сұмдық» бейнематериалы ұсынылады. Көрілімнен кейін сұрақтар арқылы пікір алмасу жүргізіледі.
Сұрақ 1
Адамның жан қазынасы дегеніміз не? Оны қандай әрекет, қандай мінез қалыптастырады?
Сұрақ 2
Ата-ананың қадірін түсіну неге кейде кеш келеді? Бұған қандай себептер әсер етеді?
Қонақтар пікірі
Пікірталасқа көрермендер де тартылады. Сондай-ақ ауыл тұрғыны Б. Амантұрұлының ойы тыңдалып, оқушылардың пікірлері толықтырылады. Бұдан кейін халық пікірі, заңгер және ғалым көзқарастары берілген бейнематериал көрсетіледі.
Рухани негіз және құндылықтар
Абайдың «Бес нәрседен қашық бол, бес нәрсеге асық бол» деген өсиеті жан қазынасын тәрбиелеудің айқын бағытын көрсетеді. Рухани бастаулар туралы сөз қозғағанда, Ислам дініндегі адамгершілік қағидаларға да назар аударылады: мейірім, әділдік, аманат, үлкенді құрметтеу, кішіге ізет.
Осы бөлімде бейнетүсірілім көрсетіліп, оқушылар мен көрермендер арасында ортақ талқылау жүргізіледі. Кейін Алтынбек Қоразбаевтың «Әке мұңы» термесі тыңдалып, ой түйіндеуге мүмкіндік беріледі.
Логикалық және проблемалық сұрақтар
Төмендегі сұрақтар оқушылардың сыни ойлауын күшейтіп, діни сауаттылық, толеранттылық және қоғам қауіпсіздігі туралы саналы пікір қалыптастыруға бағытталған:
- 1. Бүгінгі таңда әлемде өзекті мәселе болып отырған діни экстремизм Қазақстан үшін қаншалықты қауіпті?
- 2. Адамның жан қазынасына сырттан келген түрлі діни ағымдардың әсері қандай? Жан қазынамызды қалай қорғаймыз?
- 3. Діни сауаттылықты қалай жетілдіреміз және толеранттылықты қалай сақтаймыз?
- 4. Қазіргі таңда жастардың адасуына ықпал ететін түрлі ағымдар туралы не айтуға болады? Одан сақтанудың жолы қандай?
Талқылау форматы
Сұрақтар бойынша пікірлер тыңдалып, нақты дәлел мен өмірлік мысалға сүйенген жауаптарға басымдық беріледі. Қарсы пікір білдіру мәдениеті сақталады: қарсыласқа құрмет, дәйекке сүйену, қорытындыны бірге түю.
Қорытынды
Бүгінгі пікір алмасуда кез келген адамды ойландыратын маңызды мәселелер қозғалды. Мұндағы мақсат – біреуді кінәлау немесе мін тағу емес, керісінше оқушыларды ашық сөйлетіп, өз-өзін тануға жетелеу, жан қазынасына үңілу арқылы адамгершілік өлшемдерін таразылау.
Тренинг: «Білгенге маржан»
Әр оқушы өз ой-тұжырымын бір сөз немесе бір қысқа сөйлеммен қорытындылайды. Төмендегі ұғымдардың бірі таңдалып, оған қатысты жеке пікір айтылады.
Рефлексия: «Мен» топтастыру
Оқушылар «Мен бүгін…» құрылымымен қысқа жауап береді: не түсіндім, не сезіндім, қандай ой түйдім, нені өзгерткім келеді.
«Не білдік?» қорытынды сұрағы
Жан қазынасы адамгершілікпен қалай байланысады? Ата-анаға құрмет көрсету күнделікті әрекетте қалай көрінуі керек?