Табиғаттың қай түрін көріп отырсыңдар
Табиғатты аялайық
Бұл сабақтың өзегі — оқушыға табиғаттың тек әдемілік емес, адам өмірінің негізгі тірегі екенін сезіндіру. Туған жердің табиғатын танып, оның тірі және өлі түрлерін ажырата білу — табиғатты қорғаудың алғашқы қадамы.
Неге маңызды?
Табиғатсыз адам өмір сүре алмайды: ауа — тыныс, су — тіршілік, жер — ырыс, өсімдік — қорек, жануар — байлық.
Негізгі ой
Табиғатты қорғау — Отанды қорғау. Өйткені Отанның ең үлкен байлығы — оның жері мен табиғаты.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларға ақ парақ таратылады. Жұмыс барысында қажет болған жағдайда сол парақты пайдаланатыны ескертіледі.
Сұрақ-жауап арқылы әңгіме бастау
- Тақтадағы суреттен жылдың қай мезгілін көріп тұрсыңдар?
- Жаз екенін қайдан байқадыңдар?
Оқушылар: ашық аспан, жердегі шөптің жасылдығы сияқты белгілерді атап, әңгімені “табиғат” ұғымына әкеледі.
II. Өлең жолдары арқылы табиғатты тану
Жағдаят 1
«Жазда барып өзеннің жағасына бөгелдім. Кім айтады, мен ол жерде не көрдім?»
Оқушылардың мүмкін жауаптары: тау, өзен, ағаш, құс, гүл және т.б.
Жағдаят 2
«Жазда тауға өрмелеп, шаршап талай бөгелдім. Жан-жағыма кенет қарап едім, не көрдім?»
Оқушылардың мүмкін жауаптары: күн, бұлт, жануарлар, жасыл желек, тас және т.б.
Қорытынды сұрақ
Табиғаттың қай түрлерін байқадыңдар? Оқушылар табиғатты тірі және өлі табиғат деп бөліп айтады.
III. Доппен жұмыс: жылдам жауап
Мұғалім допты әр оқушыға лақтырып, тірі табиғат пен өлі табиғатқа қатысты атауларды тез айтуын сұрайды. Бұл тапсырма ұғымдарды бекітіп, оқушының зейінін арттырады.
Музыкамен байланыс
Табиғатқа ән арнаған ұлы ақын — Абай Құнанбайұлы.
Ән сабағында жаттаған шығарма: «Желсіз түнде жарық ай».
Нәтиже
Оқушылар табиғат құбылыстарын атап, оларды екі топқа жүйелеп үйренеді.
IV. Сызба құру: табиғат және оның түрлері
Оқушылар берілген параққа табиғаттың түрлерін және адамға қажет ресурстарды сызба (схема) түрінде көрсетеді.
Адамға қажет
- су, ауа
- тамақ, киім
- жылу, баспана
- еңбек, білім
Тірі табиғат
- адам
- жануар
- өсімдік
Өлі табиғат
- су
- ауа
- күн, бұлт
- тас
Жұмыс тәртібі
- Қажетті сөздерді сызықпен белгілеу.
- Жауап бергенде топ атынан бір оқушы сөйлеуі.
- Қосымша ретінде жұмбақ, мақал айтуға болатыны.
Мұғалім топтардың жұмысына баға беріп, қате болса басқа топтардың көмегімен дұрыс шешімге жетелейді.
V. Пікірталас: табиғи және жасанды
Мұғалім киіз үйдің суретін плакатқа жасырып қойып: «Мына өлі табиғатты ұмытып кетіппіз» дейді. Оқушылар бұған келіспей, киіз үйдің табиғат емес екенін дәлелдейді.
Оқушылардың уәжі
Киіз үй — адамның қолымен жасалған бұйым, сондықтан табиғатқа жатпайды.
Талқылауды тереңдету
«Адам деген кім?» сұрағына: адам — тірі табиғат, өйткені қозғалады, жүреді, сөйлейді, еңбек етеді.
Салыстыру сұрағы
Жануарлар мен құстар да қозғалады. Адамның айырмашылығы неде? Оқушылардың жауаптары: адам оқиды, білім алады, миымен ойланады; адам екі аяқты, жануарлар көбіне төрт аяқты; құс ұшады, адам өздігінен ұша алмайды және т.б.
Білім қайдан алынады?
- мектептен
- кітаптан
- кітапханадан
- компьютерден
- журналдан
- теледидардан
- театрдан
Қорытынды сұрақ: білімді адамдар қандай мамандық иесі бола алады?
VI. Ой толғау: топтық жауап
Әр топқа ақ парақ беріліп, төмендегі сұрақтарға жазбаша жауап дайындау ұсынылады.
1-топ
Табиғаттың адамға пайдасы
Табиғаттың беретін игіліктерін мысалмен көрсету (су, ауа, азық, дәрілік өсімдік, демалыс, әсемдік).
2-топ
Табиғатты қалай қорғаймыз?
Қоқыс тастамау, су көзін ластамау, ағаш отырғызу, жануарға қамқор болу, ресурсты үнемдеу.
3-топ
Табиғатты көріктендіру
Аула тазалығы, гүл егу, жасыл желек көбейту, мектеп ауласын күту, экобастама ұсыну.
VII. Мақал-мәтелдер сайысы
Табиғат пен білім тақырыбындағы мақал-мәтелдер арқылы оқушылардың тіл байлығы мен ойлау қабілеті дамытылады.
«Екпей егін шықпас, оқымай білім жұқпас.»
«Жер адамды асырайды, ана баласын асырайды.»
«Алтын жерден алынады, білім кітаптан алынады.»
«Гүл — жердің көркі, қыз — елдің көркі.»
«Жаңбыр жауса — жер ырысы.»
Қорытынды сұрақ
Табиғат қандай? Оқушылар: әдемі, көркем, сұлу, қызықты. Табиғатты ақындар жырға қосады, суретшілер қылқаламмен бейнелейді.
Қорытынды
Табиғатсыз адам өмір сүре алмайды. Сондықтан жердің, табиғаттың иесі — біз. Оны қорғау — әрқайсымыздың парызымыз.
Табиғатты қорғау — өз Отанымызды сақтау. Сабақ соңында оқушыларға «Табиғатты қорғайық» белгісі (таңбасы) тапсырылады.