Қазақша рефераттар

Жыныс хромосомаларының генетикалық құрылымы

Оқу бағдарламасы

10-сынып биология (жаратылыстану-математика бағыты)

Барлығы: 68 сағат Аптасына: 2 сағат

Бұл жоспар 10-сыныпқа арналған жалпы биология курсының мазмұнын жүйелейді: жасушаның құрылысы мен қызметінен бастап, генетика, адам генетикасы, селекция және биотехнологияға дейінгі негізгі бөлімдерді қамтиды.

Кіріспе

1 сағат

№1

Биология ғылымы: биологияның ғылымдар жүйесіндегі орны мен маңызы, басқа ғылымдармен байланысы. Жалпы биология курсының жаратылыстану пәндері жүйесіндегі орны, мақсаты және міндеттері.

Көрсетілім

  • Биолог-ғалымдардың суреттері
  • Биологияның басқа ғылымдармен байланысын көрсететін сызбанұсқа

I бөлім. Цитология

1 сағат

2. Заманауи цитология: міндеттері және әдістері

Цитологияның зерттеу нысандары, негізгі әдістері және цитологиялық зерттеулердің биология, медицина, ауыл шаруашылығы үшін практикалық маңызы.

II бөлім. Жасушалық теория

19 сағат

Негізгі блок

I тарау. Жасушаның химиялық құрамы

9 сағат

  1. 3. Жасушаның ашылуы және зерттелу тарихы

    Жасушалық теорияның негізгі қағидалары және биологияның дамуы үшін маңызы.

  2. 4. Жасуша — дамудың бірлігі

    Тірі организмнің құрылысы мен қызметінің бірлігі ретінде жасушаның рөлі.

  3. 5. Бейорганикалық заттар

    Су және басқа бейорганикалық заттар, олардың жасуша тіршілігіндегі маңызы.

  4. 6. Көмірсулар

    Құрылысы, қасиеттері және атқаратын қызметтері.

  5. 7. Нәруыздар

    Құрылысы, қасиеттері және атқаратын қызметтері.

  6. 8. Липидтер

    Құрылысы, қасиеттері және атқаратын қызметтері.

  7. 9. Нуклеин қышқылдары: ДНҚ

    ДНҚ құрылысы және жасушадағы рөлі.

  8. 10. Нуклеин қышқылдары: РНҚ және АТФ

    а-РНҚ, т-РНҚ, р-РНҚ және АТФ: құрылысы мен жасушадағы қызметі.

  9. 11. Ферменттер

    Тіршілік әрекеттерін реттеудегі ферменттердің маңызы.

II тарау. Прокариоттық жасуша

2 сағат

  1. 12. Прокариоттық жасушаның құрылысы

    Бактериялық жасушаның құрылымы мен қызметінің ерекшеліктері.

    №1 зертханалық жұмыс

    Эукариоттық (өсімдік, жануар, саңырауқұлақ) және прокариоттық (бактерия) жасушалардың құрылысын салыстыру.

  2. 13. Бактериялардың тіршілік әрекеттерінің алуантүрлілігі

III тарау. Эукариоттық жасуша: құрылымдық-функциялық ерекшеліктер

8 сағат

  1. 14. Негізгі құрам бөліктері және мембраналардың ерекшеліктері

    Көрсетілім

    Өсімдік және жануар жасушаларының микропрепараттары.

    №2 зертханалық жұмыс

    Пияз эпидермисі жасушаларында плазмолиз және деплазмолиз құбылыстарын бақылау.

  2. 15. Эндоплазмалық тор, Гольджи жиынтығы, лизосомалар

    №3 зертханалық жұмыс

    Өсімдік жасушаларындағы цитоплазманың қозғалысын бақылау.

  3. 16. Пластидтер және митохондриялар

    Құрылысы мен жасушадағы қызметі.

  4. 17. Жасуша орталығы және рибосомалар

    Құрылысы мен жасушадағы қызметі.

  5. 18. Цитоқаңқа және қозғалыс органоидтері

    Жасушалық қосындылардың құрылысы және қызметі.

  6. 19. Ядро және хромосомалар

    Ядроның құрылысы мен қызметі. Хромосомалардың химиялық құрамы, құрылысы және жасушадағы рөлі.

  7. 20. Өсімдік, жануар және саңырауқұлақ жасушаларының ерекшеліктері

  8. 21. Қорытындылау және жүйелеу

    «Эукариоттық жасушаның құрылымдық-функциялық ерекшеліктері» тақырыбы бойынша білімді бекіту.

III бөлім. Тіршіліктің жасушалық емес формалары

2 сағат

  1. 22. Вирустар және фагтар

    ЖИТС (жүре пайда болған иммун тапшылығы синдромы) вирусы: құрылысы және тіршілік ерекшеліктері.

    Көрсетілім

    Түрлі молекулалар мен вирустық бөлшектердің модельдері.

  2. 23. Вирустық аурулардың алдын алу

IV бөлім. Жасушадағы зат және энергия алмасу (метаболизм)

9 сағат

  1. 24. Метаболизм: жалпы ұғым

    Жасушадағы зат және энергия алмасу. Зат алмасу реакцияларының катализдік сипаты.

  2. 25. Пластикалық алмасу

  3. 26. Энергиялық алмасудың негізгі кезеңдері

    Көрсетілім

    Жасушадағы метаболизм жолдарының сызбанұсқалары.

  4. 27. Жасушалық тыныс алу

    Процестің айрықша ерекшеліктері.

  5. 28. Органикалық заттарды түзу тәсілдері

    Автотрофтар және гетеротрофтар.

  6. 29. Фотосинтез және хемосинтез

    Фотосинтездің сатылары және биосферадағы рөлі. Хемосинтездің маңызы.

    Көрнекілеу

    Фотосинтез процесін бейнелейтін тәжірибелер.

  7. 30. Нәруыз биосинтезі және ген ұғымы

    Генетикалық ақпарат негізі ретінде ген. Генетикалық код. Матрицалық принцип.

    Көрнекілеу

    Нәруыз синтезінің модель-аппликациясы.

  8. 31. Транскрипция және реттелу

    ДНҚ матрицасына сәйкес а-РНҚ түзілуі. Биосинтездің реттелуі.

    Көрнекілеу

    ДНҚ және РНҚ модельдері.

  9. 32. Гомеостаз және метаболизмнің реттелуі

    Жасушадағы зат және энергия алмасу процестерінің реттелу механизмдері.

V бөлім. Организмдердің көбеюі және жеке дамуы (онтогенез)

10 сағат

IV тарау. Жыныссыз көбею

2 сағат

  1. 33. Өзін-өзі ұдайы өндіру және митоз

    Митоздың фазалары және биологиялық маңызы (жыныссыз көбею мен көпжасушалылардың өсуі үшін негіз).

    Көрсетілім

    Митоздың сызбанұсқасы.

  2. 34. Жыныссыз көбею формалары

    Митоздық бөліну, спора түзу, бүршіктену, вегетативтік көбею және олардың эволюциялық маңызы.

    Көрсетілім

    Жыныссыз көбею түрлерін бейнелейтін кестелер.

V тарау. Жынысты көбею

3 сағат

  1. 35. Мейоз және гаметогенез

    Мейоздың биологиялық маңызы. Сперматогенез және овогенез.

    Көрсетілім

    Мейоз және жынысты көбею кестелері.

  2. 36. Ұрықтану

    Гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері.

  3. 37. Ұрықтанудың биологиялық маңызы

VI тарау. Жеке даму (онтогенез)

3 сағат

  1. 38. Онтогенез кезеңдері

    Бөліну, өсу, жасушалардың жіктелуі, органогенез, көбею, қартаю және организмнің өлуі.

  2. 39. Биогенетикалық заң және онтогенез

    Э. Мюллер және Э. Геккельдің биогенетикалық заңы. Өсімдіктер мен жануарлардың онтогенезі.

    Көрсетілім

    Омыртқалы жануарлар ұрықтарының ұқсастығы.

  3. 40. Ұрық дамуы кезіндегі өзара әсерлер

    Дамып келе жатқан ұрықтың дене бөліктерінің өзара ықпалы.

VII тарау. Даму және қоршаған орта

2 сағат

  1. 41. Орта факторларының рөлі

    Эмбриондық және постэмбриондық дамудағы орта әсері. Токсиндердің әсері және туа біткен кемтарлықтардың алдын алу мәселелері.

    Көрсетілім

    Жоғары сатыдағы өсімдіктердің эмбриондық және постэмбриондық дамуын көрсететін кестелер.

  2. 42. Өсу, бейімделу, қартаю және өлу

    Орта өзгерістеріне бейімделу деңгейлері. Жыныссыз көбею кезіндегі онтогенез ерекшеліктері.

VI бөлім. Генетика негіздері

12 сағат

Практика бар

VIII тарау. Тұқымқуалаушылық заңдылықтары

7 сағат

  1. 43. Генетиканың қалыптасуы және Мендель заңдары

    Гибридологиялық әдіс. Моногибридті шағылыстыру. Доминанттылық және ажырау заңдары. Гаметалардың тазалығы заңы және оның цитологиялық негізі.

    Практикалық жұмыс

    Генетикалық есептер шығару.

  2. 44. Көптік аллельдер және шағылыстыру түрлері

    Талдаушы шағылыстыру. Дигибридтік және полигибридтік шағылыстыру. Тәуелсіз үйлесімдік заңы. Фенотип және генотип. Заңдылықтардың цитологиялық негіздері.

    Практикалық жұмыс

    Генетикалық есептер шығару.

  3. 45. Жыныстың генетикалық анықталуы

    Жыныс хромосомалары, гомогаметалы және гетерогаметалы жыныс. Жыныспен тіркес белгілердің тұқым қуалауы.

  4. 46. Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы

    Гендердің тіркесу топтары. Тіркес тұқым қуалау. Морган заңы.

  5. 47. Тіркесудің түрлері және генетикалық карта

    Гендердің толық және толық емес тіркесуі. Хромосомалардың генетикалық картасы.

    Көрсетілім

    Тұқымқуалау заңдылықтары мен хромосомалардың айқасуын бейнелейтін модель-аппликациялар.

  6. 48. Генотип — біртұтас жүйе

    Хромосомалық (ядролық) және цитоплазмалық тұқымқуалаушылық.

  7. 49. Гендердің өзара әрекеттесуі

    Аллельді (толық доминанттылық, толық емес доминанттылық) және аллельді емес өзара әрекеттесулер (комплементарлық, эпистаз, полимерия).

IX тарау. Өзгергіштіктің заңдылықтары

5 сағат

  1. 50. Өзгергіштік формалары және мутациялар

    Генотиптік өзгергіштік. Гендік, хромосомалық және геномдық мутациялар. Сомалық және генеративтік мутациялар.

    Көрсетілім

    • Орта жағдайларының өзгергіштікке әсерін көрсететін тәжірибе нәтижелері
    • Кеппешөп материалдары, будандық және полиплоидтық өсімдіктер жинақтамалары, нақпішіндері

    №4 зертханалық жұмыс

    Өсімдік фенотиптерін зерттеу.

  2. 51. Летальды мутациялар және мутагендер

    Жартылай летальды және летальды мутациялар. Мутациялардың себептері мен жиілігі. Мутагендік факторлар және эволюциялық рөлі.

  3. 52. Үйлесімдік өзгергіштік

    Түр шегіндегі генетикалық алуантүрлілікті қалыптастырудағы рөлі және эволюциялық маңызы. Гомологтік қатарлар заңы.

  4. 53. Модификациялық өзгергіштік

    Белгілер мен қасиеттердің дамуына сыртқы орта жағдайларының әсері.

    №5 зертханалық жұмыс

    Өсімдіктер мен жануарлардағы өзгергіштікті зерттеу: вариациялық қатар және қисық құрастыру.

  5. 54. Модификациялық өзгергіштіктің статистикалық заңдылықтары

    Белгілердің көрінуін басқару және статистикалық талдау ұстанымдары.

VII бөлім. Адам генетикасы

5 сағат

  1. 55. Адам тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері

    Адамның генетикалық әртүрлілігі.

    Көрсетілім

    Адамның хромосомалық аномалиялары және олардың фенотиптік көріністері.

    №6 зертханалық жұмыс

    Шежіре құру.

  2. 56. Адамның шығу тегі және нәсілдер туралы генетикалық деректер

  3. 57. Белгілердің тұқым қуалауы және денсаулық

    Денсаулықтың генетикалық негіздері.

  4. 58. Ортаның әсері және генетикалық аурулар

    Генотип пен денсаулық байланысы. Популяция генофонды.

  5. 59. Биологиялық және әлеуметтік тұқымқуалаушылық

    Генетиканың әлеуметтік мәселелері. Гендік инженерияның этикалық қырлары. Генетикалық болжам және медициналық-генетикалық кеңес беру.

VIII бөлім. Селекция және биотехнология негіздері

9 сағат

Қолданбалы бағыт

  1. 60. Селекция: міндеттері және әдістері

    Көрсетілім

    • Тірі өсімдіктер, кеппешөптер, нақпішіндер
    • Кестелер, фотосуреттер және селекциялық жұмыстардың нәтижелері
    • Белгілі ғалым-селекционерлердің портреттері

  2. 61. Генетика — селекцияның ғылыми негізі

    Селекция үшін бастапқы материал ұғымы.

  3. 62. Н. И. Вавилов: мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары

  4. 63. Өсімдіктер және жануарлар селекциясы

    Көрсетілім

    Жаңа іріктемелер мен қолтұқымдарды алудың әдістерін көрсететін сызбанұсқалар.

  5. 64. Қолдан сұрыптау және будандастыру

    Будандастырудың селекциялық әдіс ретіндегі маңызы.

  6. 65. Шағылыстыру типтері және полиплоидия

    Өсімдік селекциясындағы полиплоидия. Заманауи селекция жетістіктері.

  7. 66. Биотехнологиялық нысандар

    Микроорганизмдер, саңырауқұлақтар және прокариоттар. Микроорганизмдер селекциясының микробиологиялық өнеркәсіп үшін маңызы.

    Көрсетілім

    Микробиологиялық өндірістің сызбанұсқалары.

  8. 67. Микробиологиялық өндіріс өнімдері

    Тағам өнімдері, дәрумендер, ферменттер және дәрілік заттарды микробиологиялық жолмен өндіру. Биотехнологияның проблемалары мен болашағы.

    Көрсетілім

    Микробиологиялық синтез өнімдері.

  9. 68. Гендік инженерия

    Гендік инженерияның жетістіктері және болашақ бағыттары.

Оқу жұмыстарының түрлері

Бағдарламада теориялық сабақтармен қатар, 6 зертханалық жұмыс және генетика бөлімі бойынша практикалық есептер қарастырылған. Көрсетілімдер мен көрнекілеу материалдары (микропрепараттар, модельдер, сызбанұсқалар) негізгі ұғымдарды нақтылап, пәнді қолданбалы қырынан түсінуге көмектеседі.