Жаңа сабақты бастамас бұрын өткенді қайталап, пысықтап алу
Сабақ тақырыбы: «Өркенің өссін!» (Сәрсенбі Дәуітов)
Бұл сабақ әдебиет пен тарихтың өзара үндестігін танытуға бағытталады. Оқушылар зерттеу, зерделеу және түйіндеу арқылы мәтіннің мазмұнын ғана емес, оның тарихи-мәдени контекстін де таниды.
Сабақтың мақсаты
Әдебиет пен тарихтың байланысын таразылау арқылы оқушының еркін ойлауын, еркін сөйлеуін, еркін жазуын дамыту; зерттеушілік қабілетін, дүниетанымын және өзіндік көзқарасын қалыптастыру.
Күтілетін нәтиже
- Зерттеу, зерделеу, түйіндеу әдістері арқылы ұлттық әдебиет пен төл тарихты тереңірек тану қабілеті дамиды.
- Оқушылар тәуелсіз елдің білімді, құзыретті, жан-жақты жетілген азаматы болып тәрбиеленеді.
Сабақ форматы
- Типі
- Білімді жүйелеу сабағы
- Түрі
- Сараптама жасау сабағы
- Бөлімдері
- Зерттеу • Зерделеу • Түйіндеу
Әдіс-тәсілдер
Сараптамалық технология негізінде: іздену, жинақтау, салыстыру, таразылау, саралау, сараптау, жүйелеу, қорытындылау, тұжырымдау, түйіндеу.
Қажетті материалдар
- Интерактивті тақта
- Төле би портреті
- Суреттер
- Оқулық
- Оқушылар жинаған мәліметтер
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Түгендеу жүргізіліп, оқушылардың назары сабаққа аударылады.
Психологиялық дайындық
Не үшін?
— Екі көзің не үшін керек? — Жақсыларды көру үшін!
— Екі қолың не үшін керек? — Елге көмек беру үшін!
— Құлақ не үшін керек? — Ақыл-кеңес тыңдау үшін!
— Тіл мен жағың не үшін керек? — Ақиқатты айту үшін!
— Ал аяғың? — Шетте жүрсем, туған жерге қайту үшін!
Қ. Мырза Әли
Мұғалімнің қорытынды сөзі: туған жерді әрқашан ұмытпау — әр ұрпақтың парызы.
II. Жаңа сабақ
Сараптама жасалатын тақырып: «Өркенің өссін!» (ел аузынан). Үй тапсырмасы ретінде оқушылар мәтінге алдын ала сараптама жасап келеді.
Өткенді қайталау (интерактивті тақта)
Сұрақтар
- Әдебиет нешеге бөлінеді?
- Ауыз әдебиетінің қандай түрлері бар?
Қысқаша схема
Әдебиет
Ауыз әдебиеті • Жазба әдебиеті
Ауыз әдебиетінің түрлері:
айтыс, жаңылтпаш, әңгімелер, мақал-мәтелдер, тұрмыс-салт жырлары, шешендік сөздер, ертегілер, эпостық (батырлық, ғашықтық) жырлар, аңыз әңгімелер.
Сараптама бөлімдері
1-бөлім
Зерттеу
Мақсаты: Төле би өмір сүрген тарихи кезеңді және Төле бидің тұлғасын сипаттайтын «Өркенің өссін!» атты ел аузынан жеткен шығарманы зерттеу.
2-бөлім
Зерделеу
Оқушылар жиналған мәліметтерді ой елегінен өткізіп, мағыналық байланыстарын анықтайды.
3-бөлім
Түйіндеу
Дәлелдер мен байқаулар негізінде қорытынды жасалып, идеялық-тәрбиелік мәні тұжырымдалады.
Топтық жұмыс (Зерттеу)
1) Тарихшылар тобы
Тапсырма: Төле би өмір сүрген тарихи кезең туралы мәліметтер жинау және жүйелеу.
2) Әдебиетшілер тобы
Тапсырма: «Өркенің өссін!» аңызына және кейіпкерлерге талдау жасау.
Жеке жұмыс
- Шығармаға талдау жасау
- Кейіпкерлерге талдау жасау
Тарихи кезеңге сипаттама
Тұлға
- Төле би Әлібекұлы (1657–1756).
- Қазіргі Жамбыл облысы, Шу ауданында дүниеге келген.
- 15–16 жасынан-ақ шешендігімен танылған.
- Қоғам қайраткері, атақты шешен; Ұлы жүздің бас биі.
- «Жеті жарғыны» жасаушылардың бірі.
Тарихи кезеңді сипаттау барысында қоғам, оқиға және тұлға өзара байланыста қарастырылады.
Көркем туындыға сипаттама
Мәтін: «Өркенің өссін!» аңызы
Аттары болдырып, шаршап келе жатқан жолаушылардың алдынан бір топ қыз-келіншек кездеседі. Кедейдің қызы Данагүл: «Үлкендердің алдын кесіп өтпейік, олар — ел қорғайтын батырлар. Мүмкін, ақылды, дана қариялар шығар, бізге шапағаты тиер», — дейді. Қыздар тоқтап тұрады. Мұны байқаған Төле би оларды шақыртады. Қыздар Данагүлдің айтуымен жаяулап келіп, иіліп сәлем береді. Төле би жөн сұрасқан соң, неге тосып тұрғандарын сұрайды. Данагүл: «Сіздердің араларыңызда аталарымыз, ағаларымыз, батыр-ерге ақыл айтар ақсақал бар шығар, үлкен кісілердің батасын алайық деп тосып тұрдық», — дейді. Төле би Данагүлдің атын және әкесінің атын сұрап біліп: «Жақсы, шырақтарым, өркендерің өссін! Құдай тілеулеріңді берсін!» — деп бата береді.
Тақырып
Үлкенге құрмет, әдептілік
Идея
Адамгершілікке, ибалық пен әдепке баулу
Кілт кейіпкер
Данагүл
Ізеттілік пен парасаттың үлгісі
Зерделеу (ұжымдық жұмыс)
Оқушылар топтық және жеке жұмыста жинаған деректерін салыстырып, мағыналық өзегін анықтайды: тарихи тұлға — Төле бидің қоғамдық рөлі, ал көркем мәтінде — үлкенге құрмет көрсетудің тәрбиелік мәні айқындалады.