Қазақша рефераттар

Оғыз қаған дастаныҚазақ әдебиеті 8 сыныпМақсаты:Білімділік

Қазақ әдебиеті · 8-сынып · Сабақ жоспары

Оғыз қаған дастаны

Бұл сабақта түркі халықтарына ортақ мұра саналатын “Оғыз қаған” дастанының мазмұны мен көркемдік-идеялық өзегі талданып, кейіпкерлер әрекетіне баға беріледі. Оқушылардың өз ойын сауатты, нақты жеткізу дағдысы жетілдіріліп, туған жер мен елге сүйіспеншілік құндылығы нығайтылады.

Сабақтың түрі

Аралас

Сабақтың әдістері

Сұрақ-жауап, түсіндіру, пікірталас, шығармашылық тапсырмалар

Пәнаралық байланыс

Қазақстан тарихы

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

  • “Оғыз қаған” дастаны туралы жүйелі мәлімет беру.
  • Дастанның тақырыбы мен идеясын ашу.
  • Шығарманы талдай отырып, кейіпкерлер іс-әрекетіне баға беру.

Дамытушылық

  • Өз бетінше және топпен ізденіп, шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру.
  • Ойын еркін, сауатты әрі нақты жеткізу қабілетін арттыру.

Тәрбиелік

  • Оқушыларды туған жерін, елін сүюге тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

  1. I. Ұйымдастыру

    Сәлемдесу, түгелдеу, топқа бөлу.

  2. II. Үй тапсырмасын сұрау

    • Қорқыт ата туралы аңыздар.
    • Қорқыттың нақыл сөздері.
    • Қорқыт күйлерінің шығу тарихы.

  3. III. Ой ашар

    Тақырыпқа жетелейтін сұрақтар мен қысқаша талқылау.

  4. IV. Жаңа сабақ

    “Оғыз қаған” дастанының шығу тегі, мазмұны, идеясы және тарихи-мәдени контексті қарастырылады.

Мәтінмен жұмыс: негізгі мәліметтер

“Оғыз” сөзінің мағынасы

“Оғыз” сөзі көне түркі тілінде уыз, уыздас, сүттес, емшектес — яғни “бір анадан сүт емген” деген ұғымды білдіреді. Ежелгі ғұндардың ұрпақтары бұл атауды тайпалардың бірлестігі, одағы мағынасында да қолданған.

Дастан туралы

  • “Оғыз қаған” дастаны шамамен IX ғасырда қағазға түскен.
  • Жетісу мен Сыр бойында кең таралған, түркі халықтарына ортақ мұра.
  • Каир, Ыстамбұл, Лондон кітапханаларында араб және ұйғыр тіліндегі нұсқалары сақталған.
  • Дастанда қырықтан астам хикаят бар.

Діни-мифологиялық қабат

Оғыздар “көк” түсін қасиетті санаған. Жырда олардың Көк Тәңірге табынуы және өз тегін Көк бөрімен байланыстыруы айқын аңғарылады.

Кейіпкерлер жүйесі

Дастан оқиғалары Оғыз қағанның өмірі мен жорықтарына құрылады. Маңызды тұлғалардың бірі — Оғыздың ақылшы-кеңесшісі Ұлық Түрік.

Тақырып пен идея

Шығарманың идеялық өзегі — ерлік пен бірлік. Мазмұны мен стилі қазақтың эпостық жырларымен үндесіп, ауыз әдебиеті дәстүрімен сабақтасады.

Зерттелуі

“Оғыз қаған” дастанын зерттеуге Түркия ғалымдары Н. Атсыз, Н. Банарлы, Б. Аталай елеулі үлес қосты. Ал дастан мен қазақ батырлар жыры арасындағы байланыс белгілерін қарастыруда қазақ ғалымдары Ә. Дербісәлі мен Ө. Күмісбаевтың еңбектері аталады. Бұл бағытта ағылшын, француз, орыс зерттеушілері де жұмыс жүргізген.

Мағынаны тану: кейіпкерлер әлемі

Оғыз қаған

Дастанның басты қаһарманы, оқиға желісінің өзегі.

Ай қаған

Мифологиялық-эпикалық бейнелер қатарындағы маңызды тұлға.

Оғыздың ұлдары

Бірлік, мұрагерлік және елдік идеяларын бекемдейтін кейіпкерлер.

Ұлық Түрік

Ақылшы-кеңесші, елдік шешімдерге ықпал ететін тұлға.

“Білгенге маржан”: топтық жұмыс

I топ

Ұлық Түрік бейнесін Тоныкөк және Қорқыт бейнелерімен салыстырып, ортақ әрі айырмашылық белгілерін табу.

II топ

“Күлтегін” жыры мен “Оғыз қаған” жырын салыстырып, тарихи негізі мен көркемдік сипаты бойынша тұжырым жасау.

“Зымыран сұрақтар”

  1. Үзіндіден қандай діни-мифологиялық көріністерді байқадыңдар?
  2. Тарих пәнінен осы тақырыпқа қатысты қандай деректерді білесіңдер?
  3. Жырда суреттелген географиялық атаулар бізге таныс па?
  4. Қазақ халқы қандай аң-құстарды кие тұтқан?

Мақал-мәтел: жалғасын тап

1) Би басына дау келсе,

… билігі кетер басынан.

2) Құс жаңылып торға түсер,

…

3) Ер жарамсыз болмас,

…

4) Шешен тар жерде сөз бастайды,

…

Ескерту: Соңғы үш мақалдың жалғасын оқушылар өз нұсқаларымен толықтырады немесе сыныппен бірге талқылап табады.

Қорытынды және бағалау

Сабақ соңында негізгі ұғымдар жинақталып, оқушылардың жауаптары мен топтық жұмыс нәтижелері бойынша бағалау жүргізіледі. Кері байланыс арқылы түсінбеген тұстар нақтыталып, келесі қадамдар белгіленеді.

Материал иесі

Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданы, Кеңес ауылы, Кеңес орта мектебі — қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Жошыбай Құралай Жұмаханқызы.