Қазақша рефераттар

Жамбас сүйектері

Сабақ туралы жалпы мәлімет

Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Тоғыз орта мектебі. Биология пәні мұғалімі — Өтегенова Шарбану Мұхамбетиярқызы. Пәні: Биология, сыныбы: 8-сынып.

Сабақтың тақырыбы

Тірек-қимыл жүйесі

Сабақтың типі

Қайталау сабағы

Пәнаралық байланыс

Медицина, химия

Сабақтың мақсаты

  • Тірек-қимыл жүйесі туралы білімді дамыту, толықтыру және жинақтау.
  • Оқушылардың өз бетімен және ұжыммен жұмыс істеу біліктерін, есте сақтау қабілеті мен ой-өрісін дамыту.
  • Салауатты өмір салтын ұстана отырып, адам денсаулығын сақтауға баулу.

Әдіс-тәсілдер

  • СТО стратегиялары
  • Сұрақ-жауап
  • Жеке, топтық, ұжымдық жұмыс
  • Сурет бойынша әңгімелеу

Көрнекіліктер

  • Слайд-шоу материалдары
  • Тірек-сызбалар
  • Кестелер
  • Бағалау парағы

Сабақтың құрылымы

Сабақ ұйымдастыру кезеңінен басталып, оқушылардың қызығушылығын оятатын тапсырмалар, білімді бекіту және қолдану жұмыстары, тест және қорытынды бағалаумен аяқталады.

Сабақ жоспары (кезеңдер)

  1. Блиц-турнир (қызығушылықты ояту)
  2. Түйіндеу (топтық жұмыс)
  3. «Ойлан тап» (кестемен жұмыс)
  4. «Сиқырлы сурет» (топтық жұмыс)
  5. «Сен білесің бе?»
  6. Практикалық жұмыс: алғашқы көмек
  7. Ой шақыру: шығармашылық жұмыс
  8. Анаграмма (жеке жұмыс)
  9. Зерделеу: тест жұмысы
  10. Қорытынды, бағалау

Ұйымдастыру бөлімі

  • Сабақтың мақсат-міндеттерін нақтылау.
  • Психологиялық ахуал қалыптастыру.
  • Топқа бөлу тренингі: тірек-қимыл жүйесі бойынша (кеуде, аяқ, қол сүйектері).

1-тапсырма: Блиц-турнир

Оқушылардың негізгі ұғымдарды қаншалықты меңгергенін жылдам анықтауға арналған деңгейлік сұрақтар.

А деңгейі

  1. Тірек-қимыл жүйесі неден құралады? Қаңқа және бұлшықеттен.
  2. Сүйектің байланысу түрлерін ата.
  3. Ұзын сүйектер қалай аталады? Жілік.
  4. Ең үлкен табан сүйегі: өкше.
  5. Иық белдеуін түзетін сүйектер: бұғана, жауырын.

Ә деңгейі

  1. Сүйектердің өсуі мен жуандауы қандай без гормондарына байланысты? Қалқанша без.
  2. Қандай дәрумен шамадан тыс көп болса, сүйектің өсуі бұзылады? А дәрумені.
  3. Сүйек қандай ұлпаға жатады? Дәнекер.
  4. Сүйектің шеміршек арқылы қозғалмалы жалғасуы қалай аталады? Буын.
  5. Қозғалмалы сүйектерді ата: қол-аяқ, иық, кеудеге жалғасатын қабырғалар.

Б деңгейі

  1. Қысқа сүйектерді ата: омыртқа, табан, алақан сүйектері.
  2. Омыртқа жотасы неше жерден иіледі? 4 жерден.
  3. Арқа омыртқаға қабырғаның қанша жұбы бекиді? 12 жұп.
  4. Омыртқа жотасының бірінші омыртқасы қалай аталады? Атлант.
  5. Сүйектің қаттылығы қандай заттарға байланысты? Минералды заттарға.

2-тапсырма: Түйіндеу (топтық жұмыс)

I топ

Қаңқа бөлімдерін атау: бас, тұлға, аяқ-қол сүйектері.

II топ

Сүйектердің байланысу түрлері: қозғалмалы, жартылай қозғалмалы, қозғалмайтын.

III топ

Суретке қарап негізгі бұлшықеттерді анықтау және атау.

3-тапсырма: «Ойлан тап» (кестемен жұмыс)

I топ: Сүйектерді топтарға жіктеу

Берілген сүйектерді тиісті бағанға орналастыру: бас сүйектері, бет сүйектері, иық белдеуі, жамбас белдеуі, қол сүйектері, аяқ сүйектері.

№ Сүйек атауы
1Бұғана
2Шыбық сүйек
3Шүйде сүйегі
4Ортан жілік
5Шынтақ сүйегі
6Жауырын
7Асықты жілік
8Тоқпан жілік
9Толарсақ сүйектері
10Білезік сүйектері
11Жамбас сүйектері
12Башпай сүйектері
13Саусақ сүйектері
14Жақ сүйектері
15Көз ұясы

Сүйектердің пішіні бойынша жіктелуі

Ұзын
Жілік, қабырға
Қысқа
Омыртқа, табан, білезік, алақан сүйектері
Жалпақ
Бас сүйек, жамбас, қабырға, бет және жақ сүйектері, самай, жауырын

II топ: Адам мен жануар қаңқасы

Адам

  • Тік жүреді.
  • Кеуде қуысы жалпақ.
  • Омыртқа жотасы 4 жерден иіледі.
  • Ми сауыты бет бөлімінен көлемдірек.

Ұқсастықтары

  • Қаңқа бөлімдері ұқсас.
  • Жылықанды (берілген материал бойынша).

Жануарлар

  • Тік жүруге бейімделуі басқа сипатта.
  • Кеуде қуысы сопақша.
  • Омыртқа жотасында иілім болмайды.
  • Жақ сүйектері жақсы дамыған.

III топ: Сүйектің құрылысы

Сурет/сызба бойынша сүйектің құрылымдық бөліктерін анықтап, сипаттау.

4-тапсырма: «Сиқырлы сурет»

Әр топ шаршы беттегі сұрақтарға жауап беру арқылы жасырын суретті ашады және оған толық сипаттама береді.

I топ

  • Адам ағзасында шамамен 220-дай сүйек бар.
  • Қаңқа 21 жасқа дейін өседі.
  • Бұлшықеттер саны шамамен 600.
  • Омыртқа жотасы неше бөлімнен тұрады? (талқылау сұрағы)

II топ

  • Омыртқа саны: 33–34.
  • Сүйектің толық қалыптасуы: 22–25 жас.
  • Сүйек құрамындағы органикалық зат мөлшері: 70%.
  • Бейорганикалық заттар мөлшері: 60%.

Ескерту: пайыздық көрсеткіштер мәтін түпнұсқасында берілген күйінде сақталды.

III топ

  • Бел омыртқа саны: 4–5.
  • Қабырға саны: 12 жұп.
  • Мойын омыртқа саны: 7.
  • Арқа омыртқа саны: 12.

5-тапсырма: «Сен білесің бе?»

Қызықты деректер оқушылардың есте сақтауын күшейтіп, тақырыпқа қызығушылықты арттырады.

  • Бас сүйекте 22 сүйек бар: 14-і бет, 8-і ми сауыты сүйектері.
  • Ең ұсақ сүйектер — құлақтағы үш ұсақ сүйек.
  • Ең ұзын сүйек — сан сүйегі (дененің шамамен төрттен бір бөлігіне тең ұзындықта).
  • Ең жалпақ сүйек — жамбас сүйегі.
  • Көп адамда 12 жұп қабырға болады; кейбір адамдарда 11 немесе 13 жұп кездесуі мүмкін.
  • Дененің көптеген бөлігінің шамамен үштен бірі судан тұрса, сүйектер шамамен бестен бір бөлігін ғана құрайды (мәтіндегі дерек бойынша).
  • Сүйектердің жартысынан астамы табан мен білекте орналасқан.
  • Адам әр саусағын өмір бойында шамамен 25 миллион рет бүгеді.
  • Нәресте тізе қақпақшасынсыз туады: ол 2–6 жас аралығында қалыптасады.
  • Сәбилер ересектерге қарағанда көп сүйекпен туады, кейін кейбірі бірігіп кетеді.

Сүйектің минералдық құрамы мен беріктігі

Минералдар (мәтіндегі дерек)

  • Кальций: 1200 г
  • Фосфор: 530 г
  • Магний: 11 г

Қаттылық туралы

Сүйек кірпіштен 30 есе, граниттен 2,5 есе қатты деп беріледі; қаттылығы жағынан қорғасыннан 9 есе асып түседі.

Жүктемеге төзімділік

Ортан жілік тік тұрған күйде шамамен 1,5 т, ал асықты жілік 1,8 т қысымға шыдайтыны көрсетілген.

Сүйек беріктігіне жілік басындағы сүйек талшықтарының айқаса орналасуы әсер етеді. Бұл қағида көпір мен мұнара салуда да қолданылатыны айтылады.

6-тапсырма: Практикалық жұмыс — алғашқы көмек

Мақсаты — тірек-қимыл жүйесі бойынша білімді пысықтау және өмірде қолдана білу дағдыларын қалыптастыру.

I топ

Қабырға мен омыртқа жотасы сынғанда көрсетілетін алғашқы көмек.

II топ

Қол-аяқ сүйектері сынғанда көрсетілетін алғашқы жәрдем.

III топ

Буын шыққанда және сіңір созылғанда көрсетілетін алғашқы дәрігерлік көмек.

7-тапсырма: Шығармашылық жұмыс

Оқушылар ұлттық дене шынықтыру түрлерінің тірек-қимыл жүйесін дамытудағы орнын нақты дәлелдермен түсіндіреді.

алтыбақан қыз қуу көкпар ат шабыс бәйге күрес арқан тарту

8-тапсырма: Анаграмма және сәйкестендіру

Анаграмма (жеке жұмыс)

Әріптерден сөздерді құрастырыңыз:

Ж Б Ұ Ж С А А Ғ А А У Н А М Б Ы Т О Б Ы Р Ж І Л Қ Ы Б Н І Қ Н У Ы О М А Қ Т Р Ы

Сәйкестендіру

Термин Анықтама
1) Атлант А. Бірінші мойын омыртқа
2) Дәнекер Ә. Сүйек ұлпасы
3) Сүйек қабығы Б. Сүйектің сыртқы қабаты
4) Буын В. Сүйектің қозғалмалы байланысы
5) Жетім қабырғалар Г. Төске жетпей қысқа күйінде болатын қабырғалар
6) Сүйек кемігі Ғ. Сүйек қуысында орналасқан, қан түзілетін мүше

9-тапсырма: Тест жұмысы

Білімді қорытынды тексеруге арналған 10 сұрақтан тұратын тест.

  1. Сүйектің қабығы қай ұлпаға жатады?
    а) май ә) дәнекер б) жүйке в) жабын
  2. Жалпақ сүйектер:
    а) қабырға ә) жауырын б) жамбас в) шынтақ
  3. Адамның сүйек саны:
    а) 300 ә) 100 б) 200 в) 50
  4. Мойын омыртқалар саны:
    а) 8 ә) 5 б) 7 в) 10
  5. Сүйекке қаттылық беретін зат:
    а) ақуыз ә) көмірсу б) май в) тұз
  6. Сүйектің өсуі мен дамуына әсер ететін без:
    а) гипофиз ә) қалқанша без б) бүйрек үсті безі в) ұйқы безі
  7. Мешел ауруы қандай химиялық элементтің ішекке сіңбеуінен пайда болады?
    а) калий ә) натрий б) кальций в) темір
  8. Жамбас сүйек қай типке жатады?
    а) ұзын ә) қысқа б) жалпақ в) жіңішке
  9. Сүйектің өсуі мен дамуын реттейтін дәрумен:
    а) A ә) B б) C в) E
  10. Сүйектегі қан түзілетін орындар:
    а) сары түсті ә) қызыл түсті б) жілік майы в) сүйек ұлпасы

Жауап кілті (мәтіндегі нұсқа)

1 — ә, 2 — ә, 3 — б, 4 — б, 5 — в, 6 — ә, 7 — б, 8 — б, 9 — е, 10 — ә.

Ескерту: 9-сұрақтағы белгілеу мәтінде «е» түрінде берілген, жауап нұсқаларында «E» ретінде көрсетілді.

Қорытынды

Нәтиже

Сабақ барысында оқушылар тірек-қимыл жүйесі бойынша білімдерін қайталап, жүйелеп, қолдану дағдыларын тәжірибелік тапсырмалар арқылы нығайтты.

Бағалау

Оқушы білімі бағалау парағы арқылы қорытындыланады.

Қажет болған жағдайда материалдың толық нұсқасын жүктеу бөлімі қосымша беріледі.