Тілі Туған жері Өлеңді құрылысына талдау
Сабақтың мақсаттары
Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы қысқаша түсінік беру, «Сүйемін» өлеңімен таныстыру және оның көркемдік ерекшеліктерін таныту.
Оқушыларды адамгершілік қасиеттерге тәрбиелеу, ұлтжандылықты дәріптеу; туған жерді, ананы, елді сүюге үйрету.
Танымдық қызығушылықты арттыру; мәнерлеп оқу, еркін сөйлеу, шығармашылық шеберлік пен ізденімпаздыққа баулу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын тексеру.
II. Үй тапсырмасын сұрау
І. Жансүгіровтің «Ағынды менің Ақсуым» шығармасы бойынша қайталау сұрақтары:
- І. Жансүгіровтің ақындық әлеміне қандай баға берілген?
- Қандай шығармаларын білесіңдер?
- Өлең тек туған жер табиғатын суреттеуге ғана арналған ба?
III. Жаңа сабақ: Мағжан Жұмабаев
Тақырып: «Сүйемін» өлеңі. Ақын — философ, аудармашы, педагог, қоғам қайраткері, журналист.
Ақын туралы мәлімет
- Сипаты: қазақтың танымал, ұлттық рухты, сыршыл ақыны.
- Туған жері: Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев өңірі.
- Ата-анасы: беделді, дәулетті Жұмабай қажы әулеті.
- Білімі: 4 жасында ауыл молдасынан сауат ашқан; «Ғалия» медресесі; Омбы мұғалімдер семинариясы.
- Ұстаздары: Ғалымжан Ибрагимов, Міржақып Дулатов.
- Қызметі: мектеп мұғалімі, газет редакторы.
- Белгілі шығармалары: «Мен жастарға сенемін», «Сағындым», «Қорқыт», «Шолпан».
Мағжан туралы пікірлер
«Мен Мағжанды сүйемін! Оның еуропалығын, өзгеше мәнерін сүйемін».
«Мағжан — алдымен сыршыл ақын. Қай өлеңін оқысаңыз да, бірде мұңайтады, бірде өкіндіреді, бірде оятады, бірде ескертеді, бірде жігер береді».
«Сүйемін» сөзінің мәні
«Сүйемін» сөзі «жақсы көремін», «ғашықпын», «өте жақсы көремін» мағыналас тіркестерімен үндеседі.
IV. Өлеңмен жұмыс және талдау
1) Мәнерлеп оқу
Өлеңді мұғалім мәнерлеп оқиды.
2) Тізбектей оқу және мазмұндық талдау
| Нысан | Сипаттамалар |
|---|---|
| Ана | Шашы ақ (күлдей күңгірт), жасы тоқсан бесте, ермегі — таспиқ |
| Жары | Артық сөзі жоқ, сыпайы; білгені — қазан-ошақ (отбасы) |
| Елі | Мінезі — жалқаулық; кәсібі — мал бағу; әдеті — ескі |
| Туған жері | Қысы суық, жазы ыстық; шөлейт дала |
Сөздік жұмысы
- Таспиқ
- Діни адамдардың зікір, дұға кезінде қолданатын моншақ тізбегі.
- Алаш
- Қайтыс болған адамды орауға арналған ақ мата (ақ шүберек) ретінде түсіндіріледі.
- Жұмақ
- О дүниедегі жайлы, рахат мекен.
Салыстыру
| Мағжан | Мұқағали |
|---|---|
| «Сүйемін» | «Үш бақытым» |
| Қарт ана | Халқым |
| Адал жары | Отаным |
| Халқы | Тілім |
| Туған жері | — |
Ескерту: кесте оқу мақсатындағы бағыттаушы салыстыру ретінде берілді.
Өлең құрылымы және көркемдік құралдар
Өлеңді құрылысына қарай талдау, қолданылған көркемдегіш құралдарды (эпитет, теңеу, қайталау т.б.) анықтау.
Шығармашылық жұмыс
Тақырыптық сөйлемдер/жолдар құрау:
- «Туған жерім — берекелі Бейнеуім»
- «Егемен елдің ұланымын»
V. Бекіту тапсырмалары
- М. Жұмабаев кім?
- Ақынның қандай өлеңдерін білесіңдер?
- Өлең неге «Сүйемін» деп аталған?
- Ақын кімді (нені) сүйеді?
- Сарыарқа қай жерде орналасқан?
«Жаттап алайық»
Өлеңнен таңдаулы жолдарды жатқа айтуға арналған тапсырма. (Мәтінде берілген үзінді толық емес болғандықтан, сыныпта оқулық нұсқасымен нақтылап толықтыру ұсынылады.)
«Күлдей — шашы бар… Тоқсан бесте… … Менің бір … бар. Сол … … сүйемін.»
VI. Үй тапсырмасы
«Сүйемін» өлеңін жаттап келу.
VII. Бағалау
Оқушылардың қатысу белсенділігі, мәнерлеп оқуы, талдау сапасы және шығармашылық жұмысы бойынша бағалау.