Мысалдар келтіру

Танымдық мақсат

Оқушыларға қозғалыс теңдеуін түсіндіріп, дененің бастапқы орны мен жылдамдығына байланысты кез келген уақыт мезетіндегі соңғы орнын анықтауды үйрету және қозғалыс графигін тұрғызу дағдысын қалыптастыру.

Негізгі идея

Қозғалысты көрнекі түрде түсіндіру үшін оны график арқылы сипаттауға болады. Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыс үшін координата уақытқа сызықты тәуелді болады.

Белгілеулер

t₀ = 0 — бастапқы уақыт мезеті
x₀ — бастапқы координата
x — кез келген t уақыт мезетіндегі координата
v — тұрақты жылдамдық

Қозғалыс теңдеуі және орын ауыстыру

1) Орын ауыстыруды өрнектеу

Бастапқы мезетте t₀ = 0 кезінде дененің координатасы x₀ болсын. Ал t уақыт мезетіндегі координатасы x болса, орын ауыстыру:

S = x − x₀

2) Бірқалыпты қозғалыстағы байланыс

Бірқалыпты қозғалыс кезінде орын ауыстыру:

S = v · t

Мұнда v тұрақты болғандықтан, орын ауыстыру уақытқа тура пропорционал.

3) Қозғалыс теңдеуін шығару

Екі өрнекті салыстыра отырып:

x − x₀ = v · t

x = x₀ + v · t

Осы теңдеу арқылы дененің кез келген уақыт мезетіндегі координатасын табуға болады. Бұл — бірқалыпты түзу сызықты қозғалыстың қозғалыс теңдеуі.

Сабақ барысы (мұғалім әрекеті)

1) Сабаққа кіріспе

Қысқа ұйымдастыру кезеңі: оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру, мақсат пен күтілетін нәтижені нақтылау.
2) Эксперименттік тапсырма

Көрнекілік үшін қозғалысты график арқылы сипаттау ұсынылады. Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыстың негізгі шамалары (x₀, x, t, v) енгізіліп, орын ауыстырудың қалай өрнектелетіні талқыланады.

Талқылау сұрағы: «Орын ауыстыру қалай өрнектеледі?»
3) Бекіту және қолдану

Оқушылар 3 топқа бөлінеді. Әр топқа қозғалыс теңдеуін қолдануға арналған есептер беріліп, топ ішінде талқыланып, шешім жолы түсіндіріледі. Соңында қозғалыс графигін тұрғызу бойынша қорытынды жасалады.

Түйін

Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыста координата уақытқа сызықты тәуелді: x = x₀ + v · t. Бұл қатынас қозғалысты есептеуге де, график арқылы сипаттауға да негіз болады.