Қазақша рефераттар

Сот төрайымы

Сабақ тақырыбы мен мақсаты

Тақырыбы

Б. Емельянов — «Бүркіт»

Мақсаты

  • Мәтінді көркем әдеби тілмен мазмұндап айтуға үйрету.
  • Бүркіт пен киікті қорғауға алынған жануар ретінде танытып, оларға арналған мемлекеттік шаралар туралы ақпарат беру.
  • Табиғатты қорғауға, аялауға тәрбиелеу.

Ұйымдастыру

Көрнекілігі
Суреттер, нақыл сөздер, портреттер, топтамалар, ән таспасы, кестелер.
Әдісі
Әңгімелеу, оқыту, түсіндіру, ой жинақтау, топтық және жеке жұмыс, ассоциация.
Түрі
Сот сабағы.

Сабақтың барысы: сот форматы

І. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың назарын сабаққа аудару, психологиялық дайындық жасау.

Мұғалімнің кіріспе сөзі

Бүгінгі сабақ ерекше форматта — сот сабағы түрінде өтеді. Сынып ішінен сот төрайымы, мемлекеттік айыптаушы және қорғаушы сайланады.

Сонымен қатар сот сабағына «Айқын» газетінің тілшісі Жазықбаева Диана және аудандық жұқпалы аурулар бөлімінің дәрігері Мүрсәлиева Балауса қатысады. Қалған оқушылар — куәгерлер.

Сот төрайымы

Асанбек Дильяра

Мемлекеттік айыптаушы

Әуезхан Дильяра

Қорғаушы

Көркемов Жандос

Ескерту: Сабақты саралап, бағалау және қорытынды жасау міндеті хатшыға жүктеледі.

Сот төрайымы: «Сот сабағы басталды!»

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып — киік туралы білімді бекіту және талқылау.

  1. Тақтамен жұмыс

    • Табиғатқа байланысты тыйым сөздерді жазу.
    • «Киік» сөзіне ассоциация құру.

  2. Ауызша сұрақ: Сәкен Сейфуллин кім?

  3. Жатқа айту: «Ақсақ киік» өлеңі.

  4. Бағалау: оқушылардың жауабын бағалау.

ІІІ. Үй тапсырмасын бекіту: киік тағдыры

Куәгерлер тыңдап, айыптау мен қорғау тараптары дәлел келтіреді.

Қорғаушы

Қазақстанда 1921 жылдан бастап киіктерді аулауға тыйым салынды. Осыдан шамамен 100 жыл бұрын Сәкен киіктің азайып бара жатқанын жырлап кеткен.

Айыптаушы

1957–1958 жылдары киік саны 2 миллионнан асқандықтан, қайта аулауға рұқсат етілді. Бұл — киіктің ең көп көбейген кезеңдерінің бірі.

Кейін адамдардың қатыгез әрекеттері салдарынан бірнеше рет жаппай қырғын болды.

1990 жылдары Үкімет басшысы Әкежан Қажыгелдин Қытайға 1 млн киікті атуға рұқсат бергені айтылады.

2005 жылдан бастап Қазақстанда киікті аулауға қайтадан тыйым салынды, саны мен қорғалуын арттыру шаралары қолға алынды.

Қорғаушының сұрағы

Осы деректерден кейін де киік саны айтарлықтай артпады. Сарыарқадағы киіктер саны шамамен 47–48 мың ғана. Бұған не себеп?

Айыптаушының жауабы

Мен бұл мәселе үшін аңшыларды кінәлаймын. Үкімет 2006 жылы киікті қорғауды күшейту мақсатында Қызыл кітапқа енгізді.

Сот төрағасының түйіні

Мыңдаған жылдар бойы жыртқыштардан да, адамдардан да қашып жүрген осы жануарларды қорғау үшін қорықтар құруға, білім беру мазмұнына экологиялық тақырыптарды жүйелі енгізуге бәріміз атсалысуымыз керек.

Хатшының пікірі

«Ештен кеш жақсы». Қорғау шаралары кеш қолға алынып отыр. Өсімтал жануарға күтім мен қауіпсіздік қажет: қорғауы дұрыс болса, санаулы жылда саны көбейіп, даламыздың сәнін кіргізеді.

Киікке арналған шығармалар да бар: Жақсыкелді Сейіловтің «Жезкиік» әні, Сәкеннің өлеңіне жерлесіміз Әлмырза Ноғайбаев шығарған ән, сондай-ақ Құрманғазының «Ақсақ киік» күйі.

Тыңдалым: Әлмырза Ноғайбаев орындауындағы «Ақсақ киік» әнін тыңдау.

IV. Жаңа сабақ: бүркіт және табиғатты қорғау

«Ол не?» танымдық ойыны

Нұсқаулар арқылы жасырын ұғымды табу.

  • Ол — табиғаттың бір бөлшегі, киік сияқты киелі.
  • Еркіндіктің, дарқандық пен қырағылықтың, арманның шарықтауының белгісі.
  • Көк түсті, ою-өрнекті матада алтын күннің астында бейнеленген.

Жауабы

Бүркіт

Бүгінгі таңда адамзат үшін ең күрделі міндеттердің бірі — қоршаған ортаны және оның қазына байлықтарын қорғау, табиғатты ұқыпты пайдалану.

Алдыңғы сабақта киік туралы айтсақ, бүгінгі сабақ киелі құс — бүркіт жайында.

Сарапшылар сөзі: журналист және дәрігер

Куәгерлерге ақпараттық анықтама беріледі.

Журналист: бүркіт туралы

Бүркіт — сұңқартәрізділер отрядына, қаршыға тұқымдасына жататын ірі құс. Көбіне тоғайлы және таулы аймақтарда тіршілік етеді.

Биік ағаштарға немесе зәулім жартастарға ұя салып, әдетте 1–2 жұмыртқа табады.

Орта Азияда және Қазақстанда бүркітті қолға үйретіп, түлкі, елік, қарақұйрық сияқты аңдарға салады. Шабыты келіп, қырағылығы артқан бүркіт қасқыр алуы да мүмкін.

Көп халықтың көне сенімінде бүркіт көк Тәңірінің елшісі, Күннен жаратылған, көктің иесі ретінде жоғары дәріптелген. Бүркітті баулып, онымен аң аулау — саятшылықтың бір түрі.

Дәрігер: оба туралы қысқаша мәлімет

Оба — аса қауіпті жұқпалы ауру. Оның өкпелік, ішектік, тері-бубондық, септикалық түрлері болады.

Табиғатта көбіне кемірушілер арқылы тарайды. Адамға кемірушілерден немесе бүргелерден жұғуы мүмкін. Жасырын кезеңі 2 күннен 6 күнге дейін созылады.

Ауру әдетте қатты қалтырау, дене қызуының жоғарылауы, кенет басталумен сипатталады. Әлсіздік, жүрек айну, кейде құсу, бұлшықет ауырсынуы байқалуы мүмкін. Ерте кезеңде жүрек-қантамыр жүйесінің зақымдану белгілері дамиды.

Маңызды: алғашқы белгілер пайда болса, дереу медицина қызметкерлеріне қаралып, уақытылы көмек алу қажет.

Мәтінмен жұмыс

Топтық оқылым, мазмұндау және талдау тапсырмалары.

Ұйымдастыру

  • Автор туралы қысқаша мәлімет беру.
  • Мәтінді 3 топқа бөліп, іштей оқыту.
  • Мәтінді мазмұндату.

Хатшының хабарламасы

«Құрметті сот куәгерлері, сот үкім шығаруға кетеді. Орындарыңыздан тұрыңыздар!»

Тапсырмалар

  1. 1.Мәтінге сүйеніп, қазақ ауылы орналасқан жерді суреттеп жаз.
  2. 2.Бүркітті сипаттап көр.
  3. 3.Мәтіндегі қатыгез адамдардың әрекеттерін санамалап айт.
  4. 4.Бүркіттің әрекетін қатыгез адамдардың әрекетімен салыстыр.
  5. 5.Мәтіннің әр бөлігіне тақырып қой.
  6. 6.Суреттерді ретімен орналастыр.

Дәптермен жұмыс

Мәтіндегі ең соңғы сөйлемді жазып ал: «Жақсылықты ұмытпауды үйрен.»

V. Жаңа сабақты қорыту

Артық болмас білгенің: «Салбурын»

Дәстүрлі саятшылық мәдениетін таныстыру.

Салбурын — аңшы-саятшылардың топтасып, бірнеше күнге аң аулауға шығуы, яғни топтық аңшылық. Ол көбіне қыс мезгілінде өтеді және мереке сипатына ие.

Салбурында ауланған аң бәріне тең бөлінеді, ал ауыл ақсақалдарының үлесі бөлек есептеледі. Бұл дәстүр аңшылардың ерлігі мен ептілігін, азаматтығын сынайтын жол саналады.

Аңшылардың ерекше күтетін шағы — сонар. Қансонарда қыстың тынық күнінде ұлпа қар түскенде аң ізі анық көрінеді. Осындай күні аңшылар ізге түсіп, аңды қаумалап соғып алады.

Салбурын кезінде інде немесе апанда тығылған аңды дабыл қағып, айғайлап, қиқулап, ит қосып үркітіп шығарады.

Саятшылықты Абай, Шоқан, Мұхтар, Ақан сері жоғары бағалаған. Қазір де бұл өнермен айналысатындар бар. Мысалы, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданында «Сонар–2014» республикалық құсбегілер турнирі өткен.

Салыстыру тапсырмасы

Киік ататын аңшылар мен құсбегілердің әрекетін салыстыр: мақсат, әдіс, табиғатқа әсер, жауапкершілік.

Сот үкімін оқу

  1. 1.Бүркіт пен киікті аяусыз қырып, азапқа салғаны үшін аңшылар мен орыс әскерлері жазаға тартылсын.
  2. 2.«Ақсақ киік» мәтіні бойынша Қызыл кітапқа енген киіктерді қорғауға барлық куәгерлер атсалыссын.
  3. 3.17 адамды оба ауруынан құтқарған бүркітке «Құс патшасы» деген атақ берілсін.
  4. 4.Бүркіт жойылып бара жатқан құстар қатарына енгізіліп, Қызыл кітапқа тіркелсін.
  5. 5.Бүркіттің көбеюіне жағдай жасау бойынша нақты шаралар қабылдансын.

VI–VII. Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

«Бүркіт» мәтінін оқып, мазмұндап келу.

Оқушыларды бағалау

Сот сабағындағы белсенділік, дәлелді жауап, мәтінді мазмұндау және талдау сапасы негізінде бағалау.