Бала тегіне таратады дейді қазақ халқы
Жеңгем – сырласым
Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Бірлік ауылы №55 С. Қожанов атындағы орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі — Кембілбекова Гүлзина.
Мақсаты
Халқымыздың бойына ғасырлар бойы сіңген ұлттық мінезді, ұлттық тәрбиені және игі дәстүрлерді жаңғырту; ұлағатты қасиеттерді сіңіріп, үлгі-өнеге алуға жетелеу; шыншылдыққа баулу; ар тазалығын жоғары ұстайтын, ибалы да өнегелі қыз тәрбиелеу. Сонымен бірге жеңге мен қайынсіңлі арасындағы өзара сыйластыққа негізделген қарым-қатынасты нығайту.
Кіріспе сөз
Қыз бала — ата-ананың ғана емес, тұтас ауылдың сүйікті перзенті, мақтанышы, сәні мен көркі. Қыз — елдің еркесі, аяулысы, ертеңгі күні өзге әулетке келін болып, ана атанатын ұрпақ жалғаушы.
«Қыз — өріс», «қыз — қонақ» деген ұғымдар қыз баланы аялап өсіру, оған қатты сөз айтпау сияқты тәрбиелік нормаларды қалыптастырған. Мұхаммед пайғамбардың (с.ғ.с.) хадистерінде де қыз өсіріп, тәрбиелеп, бой жеткізіп, құтты орнына қондырған жанға сауап жайлы айтылған.
Қазақ дәстүрінде қыз тәрбиесі мен қыз баланы құрметтеудің жолы көп. Осы орайда бүгін оқушы қыздар мен олардың жеңгелерін қатыстыра отырып, «Жеңгем – сырласым» атты сайысты өткізуді жөн көрдік.
Құттықтау
Қадірлі қонақтар, ұстаздар, аналар, бойжеткен арулар, бүлдіршін қыздар, сырлас жеңгелер! Сіздерді 8 Наурыз — Халықаралық әйелдер күні мерекесімен құттықтаймыз! Зор денсаулық, мол бақыт, еңбектеріңізге табыс тілейміз!
Қатысушылар
Бүгінгі «Жеңгем – сырласым» сайысына жеңгесімен бірге 5 қыз қатысады.
Қазылар алқасымен таныстыру бөлімі қарастырылған.
Сайыстың құрылымы
-
1
Кел, танысайық
Сәлемдесу және таныстыру.
-
2
Сен білесің бе?
Қатысушылар бір әріпті таңдап, сол әріптен басталатын сөздермен мағыналы әрі байланысы бар сөйлем құрастырады.
Ұсынылатын әріптер: А, Б, Қ, Ө, Т.
-
3
Білгенім — бір тоғыз
Салт-дәстүрге байланысты сұрақтар қойылады. Әр топқа 2 сұрақтан беріледі.
-
4
Шебердің қолы ортақ
Көрпе көктеу, құрақ құрау сияқты қолөнер тапсырмалары.
-
5
Сегіз қырлы, бір сырлы
Қатысушылар өз өнерлерін көрсетеді.
Сайыс барысы
Қатысушыларды ортаға шақыру
Сайысқа қатысып, бағын сынауға сырлас жеңгесімен келген қыздарды ортаға шақырамыз. Қатысушы оқушы қыздар мен жеңгелерін аты-жөндерін айтып таныстырамыз.
Қазақ дәстүрінде жиын-тойларда қыз баланы әрдайым төрге отырғызған. Жеңгелері де қайынсіңлілерін атымен атамай, «Еркежан», «Шырайлым» деп еркелетіп, ізет көрсеткен.
Реттік нөмір белгілеу
«Қыз өссе — елдің көркі, гүл өссе — жердің көркі» дегендей, қызғалдақтай құлпырған қыздарымыз бен олардың жеңгелері реттік нөмірлерін белгілеп алып, сол ретпен сайыс кезеңдеріне кезекпен қатысады.
Мен қазақ қыздарына қайран қалам,
Жанары, жаны жаздай жайраңдаған.
«Қыз өссе — елдің көркі» деген сөзді,
Қапысыз қалай айтқан қайран бабам.
Кезеңдер мазмұны
1-кезең: «Кел, танысайық»
Қатысушылар кезекпен шығып, өздерін және жеңгелерін таныстырады. Қазылар алқасы осы кезең бойынша бірден бағасын береді.
2-кезең: «Сен білесің бе?»
Қатысушылар таңдалған әріптен басталатын сөздер арқылы сөйлем құрайды. Сөйлемнің мағынасы мен байланыстылығына мән беріледі.
Айтамыз жақсы тілек отбасына,
Тілейміз денсаулықты бас-басына.
Сүйсінсін сарапшылар сынға салып,
Біліміне сай шәкірт саспасын да.
Қыздарымыз жеңгелерімен бірге дайын болғанда, жауаптарын оқиды. Қазылар алқасы осы жерде бірден бағасын береді.
3-кезең: «Білгенім — бір тоғыз»
Қазақтың түрлі-түрлі дәстүрі бар,
Оның сырын ашқанға жұрт қызығар.
Жауаптарын таба ма екен сайыскерлер —
Сол себептен қоятын сұрақтар бар.
Салт-дәстүрге байланысты сұрақтар қойылады. Әр топқа 2 сұрақтан беріледі. Қыздар ортаға шығып, сұрақтарды таңдап алады. Жауап дайын болғанша, 11-сынып оқушысы А. Найманбайдың орындауындағы ән ұсынылады.
Сұрақтар топтамасы
- Еттен табақ тарту дәстүрі: Қыздардың табағына қандай ет мүшелері салынады?
- Қазақ халқының ұлттық киімдерін атаңдар (айыр қалпақ, сәукеле, шапан, ішік, кимешек, қамзол, мәсі, бөрік).
- Қысқы аязда киюге арналып, мал терісінен тігілетін бас киім қалай аталады? (Тымақ.)
- Жас нәрестеге арналған ағаштан жасалған төсек қалай аталады? (Бесік.)
Сұрақтар топтамасы
- Ұлттық ойындардың түрлерін атаңдар (ақсүйек, арқан тарту, сақина салу, көкпар, қыз қуу, бәйге).
- Жас келінді барған елімен таныстыратын жыр қалай аталады? (Беташар.)
- «Бала тегіне тартады» дегенді қалай түсінесіңдер?
- Қазақ қыздары ертеде қандай аяқ киім киген? (Саптама, кебіс, етік.)
Сұрақтар топтамасы
- Қандай жілік қыз балаға берілмейді? (Кәрі жілік.)
- Қыздарға арналған сәндік зергерлік бұйымдарды атаңдар (сырға, жүзік, моншақ, білезік).
Сұрақтар топтамасы
- Қазақ елінде ертеден келе жатқан қандай мейрамдарды білесіңдер? (Ораза айт, Рамазан, Наурыз.)
- «Абысын тату болса, ас көп» дегендегі абысын кім?
Ескерту
4–5-кезеңдер (қолөнер және өнер көрсету) мәтінде басталып берілгенімен, толық мазмұны ашылмаған. Қажет болса, сол бөлімдердің нақты тапсырмалары мен бағалау өлшемдерін қосып, бағдарламаны толықтырып беруге болады.