Техникалық коммуникация - ақпараттарды қабылдауға және жіберіп отыруға мүмкіндік туғызатын құралдардың жиынтығы
ШҚО, Ұлан ауданы, Мамай батыр ауылы
М. Ломоносов атындағы орта мектеп, бастауыш сынып мұғалімі — Абраимова Нұргүл Сеитжапаровна
«Мұғалім тек өз пәнінен сабақ беріп қана қоймай, сонымен қатар тәрбиеші, адал, әділетті, шыншыл адам болуы керек». (К. Д. Ушинский)
Педагогтің коммуникативтік мәдениеті: мәні және маңызы
Қазіргі кезде қарым-қатынас ұғымымен қатар коммуникация термині де жиі қолданылады. «Коммуникация» сөзі латын тіліндегі communication, communicare — «ортақтастыру, жеткізу, әңгімелесу» мағыналарын білдіреді. ХХ ғасырдың басында бұл термин ғылыми әдебиеттерде орнығып, шетел зерттеушілері оны екі негізгі теориялық бағыт аясында қарастырды.
1) Бихевиоризм
Бұл бағытта коммуникацияның негізі жүйе ретінде тіл емес, адамның мінез-құлқын қалыптастыруға ықпал ететін тікелей дыбыстық және сыртқы әсерлер ретінде түсіндіріледі. Өкілі — Д. Уотсон.
2) Символикалық интеракционизм
Бұл бағытта тұлға өз бойындағы ішкі қабілеті арқылы өзгенің сезімін, мағынасын ұғынып, әлеуметтік өзара әрекетте «мән» тудырады. Өкілі — Дж. Г. Мид.
Коммуникацияның түрлері: техникалық және тілдік
Қазақстандық зерттеушілер коммуникацияны көбіне тілдік коммуникация және техникалық коммуникация деп бөліп қарастырады.
Техникалық коммуникация
Ақпаратты қабылдауға және жіберуге мүмкіндік беретін құралдар жиынтығы.
Негізгі компоненттері:
- хабарлама жібергіш;
- хабарлама жеткізгіш;
- байланыс арнасы;
- қабылдағыш;
- хабарлама алушы.
Тілдік коммуникация
Мұнда хабар жіберуші, хабар алушы, олардың өзара әңгімелесу барысы және тілдің бір бөлігі ретінде хабарлама қарастырылады. Коммуникациялық бағыт адамның өмірінің түрлі салаларымен байланысты сөйлеуді үйретуге бағдарланады.
Коммуникативтік мәдениет: анықтамасы және құрылымы
Коммуникативтік мәдениет — білім беру кеңістігінде тиімді орнығуға, әлеуметтік ортаға жылдам бейімделуге, кәсіби қызметте білімін жетілдіруге және өзін дұрыс көрсете білуге мүмкіндік беретін адамның жүйелік сипаттамасы.
Қоғам мәдениеті
Қоғамдағы өзара әрекет пен ортақ нормаларға сүйенген коммуникация.
Жеке тұлға мәдениеті
Өзін-өзі таныту, тыңдау, түсіну және жауап беру әдебі.
Кәсіби мәдениет
Педагогикалық этика, жауапкершілік және қызмет сапасы.
Қоғамдағы ақпараттық коммуникация әрекеттестікке, ынтымақтастыққа және түсінісуге ерекше мән береді. Сондықтан коммуникативтік мәдениеттің рөлі адамның қоршаған ортамен ізгілікті қарым-қатынас орнатуы және қарқынды дамуымен тығыз байланысты. Сонымен бірге білім беру саласы педагогтен кәсіби мәдениеттің жоғары деңгейін талап етеді: бұл — адами құндылық, этикалық ұстаным және адамгершілік жауапкершілік.
Мұғалімнің коммуникативтік мәдениеті: ізгілендіру бағытындағы жүйе
Коммуникативтік мәдениетке сөйлеу мәдениеті мен қарым-қатынас мәдениеті кіретіндіктен, ол әрбір педагогке қажет. Қазіргі заман мұғалімінің коммуникативтік мәдениеті — ізгілендіру бағыты басым, жеке-дара әрі күрделі әлеуметтік жүйе. Ол педагогтің кәсіби міндетінде және әлеуметтік-педагогикалық қызметінде шығармашылық пен гуманистік ұстаным ретінде көрінеді.
Мәдени қарым-қатынас
- этикалық ұстаным, шыншылдық, шынайылық;
- сенімді қарым-қатынас және адамға сенім;
- балаға махаббат пен сыйластық;
- бірлескен іс-әрекетке қабілет;
- ұжыммен және ата-анамен дұрыс байланыс орнату.
Кәсіби компонент
- мамандыққа тұрақты қызығушылық;
- оқыту-тәрбиелеу әдіс-тәсілдерін орынды қолдану;
- баланың психологиясын білу;
- пәнді терең меңгеру, эрудиция;
- дауыс, ым-ишара және өзін ұстай білу.
Психологиялық компонент
- педагогикалық ойлау және қиял;
- бақылағыштық, ерік-жігер;
- сабақ беруге қызығушылық, шығармашылық;
- эмпатия (уайымдай білу) қабілеті;
- оқушы тұлғасына қатысты әрекеттің нақтылығы.
Сынып жетекшісінің коммуникативтік қызметі
- оқушылар арасында өзара қарым-қатынас қалыптастыру; ұжымға бейімделуге және сыныпта өзіне қолайлы мәртебе табуға көмектесу;
- «оқушы–оқушы», «оқушы–ата-ана», «ата-ана–оқушы» жүйесінде қолайлы өзара байланысты орнату;
- оқушылардың қоршаған ортамен үйлесімді қарым-қатынас құруына ықпал ету;
- ұжымда әр оқушыға қолайлы психологиялық ахуал орнатуға үлес қосу.
Коммуникативтік мәдениетті дамыту жолдары
Педагогтің коммуникативтік мәдениетін дамытуға мына бағыттар әсер етеді:
Тренингтер
- педагогикалық тренинг;
- әлеуметтік-психологиялық тренинг (танымдық, эмоционалдық, кәсіби бағытта).
Оқыту формалары мен әдістемелер
- интерактивті семинар;
- коммуникативтік түзету әдістемесі;
- коммуникативтік шығармашылық;
- коммуникативтік философия.
Нәтижесі: педагог нені дамытады?
Коммуникативтік мәдениетін жүйелі дамытқан педагог білімділігін, ұсталық шеберлігін, ұйымшылдығын, жауапкершілігін және іскерлік сапаларын күшейтіп, кәсіби деңгейін тереңдете алады.
Қазіргі заман талабына сай педагог оқыту мен тәрбиелеу барысында коммуникативтік мәдениетті іс-әрекет арқылы танытып, адами құндылықтарды оқушы тұлғасының бойына сіңіруі қажет. Сонда ғана жеке тұлға өзгермелі әрі өркениетті заман талаптарына төтеп бере алады.