Қазақша рефераттар

Жандарынан өтіп бара жатқан балаға отырғандардың біреуі атып тұрып

«Заң және заман» тәрбие сағаты: құқықтық тәрбиенің өзектілігі

Қылмыс жасағаны үшін жаза қолданғаннан гөрі оның алдын алу әлдеқайда тиімді. Алдын алу жұмысының нәтижелі болуы алғашқы теріс қадамның дер кезінде анықталуымен ғана өлшенбейді: кәмелетке толмағандардың жеке тұлғалық ерекшеліктерін ескерудің де маңызы зор.

Мектеп жасындағы балалардың құқықтық санасының төмендігі кей жағдайда заң талаптарына өз талабын қарсы қоюға, тәртіп бұзуға және құқыққа қайшы әрекеттерге әкелуі мүмкін. Сондықтан оқушылар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу және құқықтық тәрбие беру — бүгінгі күннің маңызды міндеті.

Негізгі мақсат

Жасөспірімдер арасында заң ұғымдарын түсіндіру, қажетті құқықтық біліммен қамтамасыз ету және заң қағидаларын өмірде қолдануға үйрету.

Неліктен маңызды?

Заңды білетін адам өз құқығын қорғай алады және өзгелердің құқығына құрметпен қарайды; заңды білмеу — құқықтық қателікке ұрындырады.

Формат

Ата-ана, оқушы және құқық қорғау саласының мамандары қатысатын «Заң және мен» тақырыбындағы дөңгелек үстел.

Ой салатын қанатты сөздер

  • «Құқығыңды сақтап үйрен, бірақ басқалардың да құқығы бар екенін ұмытпа.»

  • «Досы көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды.»

  • «Заң біткен жерде зұлымдық басталады.»

Мұғалімнің түйіні: Ақылды болу — айналаңдағы адамдарды сыйлау, қадірлеу. Құқықтық тілмен айтқанда, бұл — заңды білу. Заңды білетін адам өзгелерге құрметпен қарайды, ал заңды білмеу зардап шегуге, тіпті өзін қорғай алмауға әкелуі мүмкін.

Дөңгелек үстелдің құрылымы: 5 бөлім

1) Күнделікті көрініс

Сахналық жағдай: ауыл іші, түн. Бір топ бала шулап, өлең айтып отыр. Жандарынан өтіп бара жатқан балаға олардың бірі айқайлап, тоқтатуға тырысады. Қайырылмаған соң пышақ көрсетеді.

Көріністен кейінгі сұрақтар

  • Демалып отырған жастар заң бұзды ма?
  • Егер бұзса, қалай және кім бұзды?
  • Ата-ана тарапынан қандай жауапсыздық болды?

Бұл бөлімде ата-ананың пікірі тыңдалып, кейін құқық қызметкерлері жағдайды заң нормаларына сүйене отырып түсіндіреді: қандай баптармен танысу қажет, қандай жауапкершілік болуы мүмкін, алдын алу үшін не істеу керек.

2) «Мен заңды қаншалықты білемін?»

Мұғалім бірнеше жағдайды оқиды. Қатысушылар әр жағдайды қылмыс/құқық бұзушылық деп санаса — оң қолын, қылмыс емес деп санаса — сол қолын көтеріп, себебін қағазға жазады. Әр жағдай жеке талқыланады, соңынан құқық маманы заңға сүйеніп түсініктеме береді.

Талқылауға ұсынылатын жағдайлар

  1. 1.Дүкенде спирттік ішімдікпен бірге есірткі де сатылады.
  2. 2.Түнгі көшеде жастар айқайлап, өлең айтып жүр.
  3. 3.Сатушы байқамай артық ақша қайтарды, ал сатып алушы оның артық екенін біле тұра қайтармады.
  4. 4.Оқушы сыныптасына: «Ертең 20 теңге әкел. Әкелмесең, басқаша сөйлесеміз» деп күш көрсетті.
  5. 5.Химиялық зауыт зиянды қалдықты өзенге төгіп, сол өңірдің ауасын және экологиясын бұзды.
  6. 6.Мектеп оқушылары жүзім ұрлады.
  7. 7.Сыныптағы бір бала екінші баланың сөмкесін сызып тастады.

3) «Заңсыз арал»

Сұрақ: егер біз ешқандай заңы жоқ аралда өмір сүрсек, не болар еді? Оқушылар пікір білдіреді. Қорытынды: заң жоқ жерде әркім өз білгенін істейді, тәртіп сақталмайды, қауіпсіздік пен тұрақты өмір бұзылады. Демек, тәртіп пен заң — қалыпты тіршіліктің негізі.

Еске сақтайтын сөз: «Тәртіпсіз ел болмайды, тәртіпке бас иген құл болмайды» (Б. Момышұлы).

4) «Қызыл, сары, көк ауыл»

Топтық ойын-талқылау: әр топқа әр түсті лента беріледі. Әңгіме желісі бойынша адамдар алғашында дос, бауыр болып өмір сүрген. Бір күні аспаннан түрлі лента түсіп, әркім бір түсті алып қалады. Кейін қатты жел тұрып, жұрт қызыл, көк, сары ауыл болып бөлініп, қорған тұрғызады.

Жағдай

Уақыт өте достық ұмытылады, ауылдар оқшауланады.

Ресурс теңсіздігі

  • Көк ауылда су бар, азық жоқ.
  • Қызыл ауылда азық бар, су жоқ.
  • Сары ауылда су мен азық бар, от жоқ.

Талқылау сұрағы

Енді қалай өмір сүруге болады? Қандай шешім қабылдайсыздар? Қорытынды ой: қорғанның керегі жоқ; ынтымақ, келісім және бір-бірінің құқығын сақтау қажет.

Жасырын мағына: адамдардың ауыл-ауыл, көше-көше болып бөлінуі кезінде құқықтардың бұзылуы мүмкін. Бірлік пен тең құқылық сақталмаса, дау мен қақтығыс туындайды.

5) «Қылмыскер бала қайдан шығады?»

Қоғамды алаңдататын мәселелердің бірі — мектеп жасындағы балалар арасындағы құқық бұзушылық. Бұл бөлімде басты сұрақ қойылады: құқық бұзушылықтың себебі неде?

Пікірталас барысында жұмыссыздық, мақсатсыздық, бақылаудың әлсіреуі сияқты себептер аталады. Абайдың ойына сай: «Көйлек көктік, тамақ тоқтық — аздырар адам баласын».

Бұл бөлімде ата-ана мен оқушыға көбірек сөз беріледі: ашық әңгіме, нақты жағдайды талдау, алдын алу жолдарын бірге белгілеу.

Тәрбие — іргетас

Ата-аналарға екі сурет ұсынылады: біріншісі — тіп-тік, әдемі үй; екіншісі — іргетасы дұрыс қаланбаған, қабырғасы қисайған, төбесі жарылған үй. Бұл салыстыру тәрбиенің үйдің фундаменті сияқты ерте жастан қаланатынын көрсетеді: бастау дұрыс болмаса, кейін түзету қиынға соғады.

Отбасы — тәрбиенің бастау көзі. Ата-ана мен баланың қарым-қатынасы арқылы адамгершілік, эстетикалық және дене тәрбиесінің алғашқы үлгілері қалыптасады. В. А. Сухомлинский айтқандай, әке мен шеше, ата мен әже, аға мен апа — баланың алғашқы тәрбиешілері; демек, тәрбие бесіктен басталуы тиіс.

Жанартау метафорасы: бәрі бір күнде басталмайды

Көрнекілік ретінде тау бейнесі және таудың ішінен көтеріліп келе жатқан жанартау суреті қолданылады. Тау — бала, ал жанартау — құқық бұзушылыққа әкелетін қауіптің белгісі. Бала бір күнде қылмыскер болмайды: жанартау атқылағанға дейін қандай процестер жүрсе, құқық бұзушылыққа дейін де көптеген алғышарттар жиналады.

  • ата-аналық бақылаудың әлсіреуі;
  • теріс ықпалды топқа ілесу;
  • жақсы орта мен дұрыс жолдастың болмауы;
  • бос уақыттың мазмұнсыз өтуі және немқұрайлылық.

Осы белгілерді ерте байқап, дер кезінде қолдау көрсетілсе, баланы дұрыс жолға бағыттауға болады.

Ж. Аймауытовтың ойы: тәрбиеге әсер ететін басты күш — өскен орта және ата-ананың тәрбиесі. Егер отбасындағы тәрбие әлсіз болса, уақыт өте құрбы-құрдас ықпалы баланы теріс мінезге жетелеуі мүмкін. Сондықтан баланың қылмыс жолына түспеуіне ең әуелі ата-ана жауапты.

Қорытынды

Дөңгелек үстелдің негізгі түйіні — бала тәрбиесінде ата-ананың рөлі шешуші. Сол үшін ата-ана мектеппен және ұстаздармен тұрақты байланыста болып, баласының араласатын ортасын, достарының кім екенін біліп, бос уақытын тиімді ұйымдастыруға қолдау көрсетуі қажет.

Тәрбие, тәртіп және заңға құрмет қатар жүрсе ғана жасөспірімнің қауіпсіз әрі саналы жолы қалыптасады.

Материал негізі: Айшуақов Мерлан, «Заң және заман» (тәрбие сағаты).