Реакцияға түскен судың массасын табыңдар
Судың химиялық қасиеттері, маңызы және табиғаттағы айналымы
Бұл сабақ судың химиялық қасиеттерін тәжірибе арқылы түсіндіруге, реакция теңдеулерін сауатты жазуға және судың табиғаттағы айналымын логикалық түрде ұғындыруға бағытталған.
Мақсаты
Оқушылардың су туралы түсінігін кеңейту; халықтық педагогика мен ойын элементтері арқылы судың тіршілік үшін маңызын және химиялық қасиеттерін ұғындыру; реакция теңдеулерін дұрыс құрастыруға және есеп шығаруда қолдануға үйрету; су айналымын түсіндіру арқылы логикалық және шығармашылық ойлау дағдыларын дамыту.
Міндеттері
- Судың химиялық қасиеттерін меңгеріп, реакция теңдеулерін өздігінен жазады және есептерде қолданады.
- Судың табиғаттағы айналымы, тіршілік үшін маңызы және қолданылуы бойынша білім мен білік қалыптастырады.
- Ойын элементтері арқылы ой-өрісін және ұлттық сана-сезімін дамытады.
- Табиғат байлығын қорғау жауапкершілігін сезініп, экологиялық және экономикалық тәрбие алады.
Сабақ параметрлері
- Типі
- Жаңа материалды меңгерту
- Түрі
- Дәстүрлі емес
- Әдістері
- Шығармашылық тапсырма, ойын, сұрақ-жауап, демонстрация, химиялық тәжірибе, жұмбақтар, мақал-мәтелдер, тыйым сөздер
- Формасы
- Ұжымдық, жеке
- Көрнекілігі
- Интерактивті тақта, суреттер, қималар, натрий, су, стакан, әк, сынауық
- Пәнаралық байланыс
- Биология, география, математика, физика, экология, педагогика
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу.
- Сыныптың сабаққа даярлығын бақылау.
II. Білімді белсендіру
«Кім білімпаз?» сайысы
Оқушылар су туралы мақал-мәтелдер мен тыйым сөздерді айтып, жарысады.
«Кім жылдам?»
Үй тапсырмасы бойынша сұрақ-жауап арқылы өткенді қайталау.
Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар
-
1) Жұмбақ-есеп
Бірі жанып, бірі қолдап жануды, екі элемент бізге бұрын танылды. Қосылысын алып соған ағылды.
2H₂ + O₂ → 2H₂O
- 2) Судың физикалық қасиеттері қандай? (Түссіз, дәмсіз, иіссіз сұйықтық; табиғатта үш агрегаттық күйде кездеседі; қайнау температурасы — 100°C, қату температурасы — 0°C.)
- 3) Мұз неліктен суға батпайды? (Мұздың тығыздығы судың тығыздығынан төмен.)
- 4) Судың құрамы мен формуласы қандай? (H₂O: сутек және оттек атомдарынан тұрады.)
- 5) Жердің су қабаты қалай аталады? (Гидросфера.)
- 6) Ерітінді дегеніміз не? (Еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті жүйе.)
- 7) Сутегі жанғанда қандай зат түзіледі? (Су.)
- 8) Бір адам тәулігіне, аптасына, айына қанша литр су пайдаланады? (Талқылау және есептеу тапсырмасы.)
- 9) Ерітіндінің концентрациясы дегеніміз не? (Еріген зат мөлшерінің ерітінді мөлшеріне қатынасы арқылы анықталады.)
-
10) Есеп
1 литр суды залалсыздандыру үшін 0,5 мг хлор қажет болса, 10 литр суды залалсыздандыруға қанша хлор керек?
Талқылау сұрағы
Суды хлорлау судың қандай қасиетіне жатады? (Дұрыс жауап: химиялық қасиетіне.)
III. Жаңа сабақ
Жаңа тақырып интерактивті тақта, демонстрация және химиялық тәжірибелер арқылы түсіндіріледі. Негізгі назар — судың жай заттармен және күрделі заттармен әрекеттесуіне аударылады.
A) Жай заттармен әрекеттесуі
1) Белсенді металдармен (Na)
Белсенді металдар сумен тікелей әрекеттесіп, сілті және сутек түзеді (тәжірибе).
2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑
2) Орташа белсенді металдармен (буымен)
Mg мен Pb аралығындағы металдар жоғары температурада су буымен әрекеттесіп, оксид және сутек түзеді.
Zn + H₂O → ZnO + H₂↑
3) Кейбір бейметалдармен (көміртек)
Жоғары температурада су көміртекпен әрекеттесіп, көмірқышқыл газын және сутек түзеді.
C + 2H₂O → CO₂ + 2H₂↑
B) Күрделі заттармен әрекеттесуі
4) Белсенді металл оксидтерімен
Негіздік оксидтер сумен әрекеттесіп, негіз түзеді.
Na₂O + H₂O → 2NaOH
5) Кальций оксидімен (әкті сөндіру)
CaO сумен әрекеттесіп, кальций гидроксидін түзеді (тәжірибе).
CaO + H₂O → Ca(OH)₂
6) Бейметалл оксидтерімен
Қышқылдық оксидтер сумен әрекеттесіп, қышқыл түзеді.
SO₃ + H₂O → H₂SO₄
7) Металл гидридтерімен
Белсенді металл гидридтері сумен әрекеттесіп, сілті және сутек түзеді.
NaH + H₂O → NaOH + H₂↑
Ә) Судың маңызы
Су — тіршіліктің негізі: жасушалық үдерістерге қатысады, заттарды ерітеді, жылуды тасымалдайды және табиғи жүйелердің тұрақтылығын сақтауға ықпал етеді.
Б) Қолданылуы
Тұрмыста, ауыл шаруашылығында, өндірісте, энергетикада және медицинада кеңінен қолданылады. Суды тиімді пайдалану — экономикалық сауаттылықтың маңызды бөлігі.
В) Табиғаттағы айналымы
Булану, конденсация, жауын-шашын, жерге сіңу және ағын сулар арқылы су үздіксіз айналып, гидросфераның тепе-теңдігін қамтамасыз етеді.
IV. Сабақты бекіту
«Есептер әлемі»
Оқулықпен жұмыс- 1) 72 г суды айырғанда бөлінетін сутек пен оттектің массасын табыңдар.
- 2) Су натриймен әрекеттескенде 4 г сутек бөлінді. Реакцияға түскен судың массасын табыңдар.
- 3) Массасы 7,2 г фосфор(V) оксиді сумен әрекеттескенде қанша грамм ортофосфор қышқылы түзілетінін есептеңдер.
-
4) Тұрмыста үйді әктеу үшін сөндірілген әкке су қосып ерітінді дайындайды. Кальций оксидінің сумен реакциясы көп жылу бөле жүреді:
CaO + H₂O → Ca(OH)₂ + 67 кДж
Реакцияға 5 кг кальций оксиді түскенде бөлінетін жылу мөлшерін есептеңдер.
V. Қорытындылау
Сабақ соңында оқушылар судың негізгі химиялық қасиеттерін жүйелеп, реакция теңдеулерін дұрыс құрастыру және қолдану дағдыларын бекітеді.
Бағалау және үй тапсырмасы
- Оқушылардың белсенділігі мен жауаптарының сапасына қарай бағалау.
- Үй тапсырмасы: тақырыпты қайталау, реакция теңдеулерін жазу және есептерді аяқтау.