Бағдарламада анықталған білім, білік және дағдыларды қалыптастыру

Ойынның бала дамуына әсері

Ойын — бала өміріндегі тәрбиенің шешуші шарты. Бала өзін қоршаған ортаны, айналасындағы құбылыстар мен заттарды ойын арқылы танып, түсінеді. Психолог Е. А. Аркиннің пайымдауынша, ойын мен ойыншық — балалар өмірін сипаттайтын негізгі ұғымдардың бірі: балақай өсімдік тәрізді ішкі мүмкіндіктері арқылы өсіп-жетіледі, ал бұл үдеріс әр баланың өзіне ғана тән.

Кезінде К. Д. Ушинский мен В. А. Сухомлинский мектепке дейінгі жастағы балалар үшін оларды тәрбиелейтін қолайлы орта мен жағдай жасаудың маңызын ерекше атап өткен. Ал С. Т. Шацкий оқу мен тәрбиені үйлестіруде бүгінге дейін өзектілігін жоғалтпаған пікір білдірген: педагогикалық үдерістерді тек арнайы мектеп ғимараттарында ғана емес, одан тыс ортада да зерттеу қажет.

Дұрыс ұйымдастырылған ойынның рөлі

Ойын әрекеті баланың өмірінің алғашқы күнінен бастап-ақ маңызды орын алады. Дегенмен күтілетін нәтиже беретін ойын — жақсы әрі дұрыс ұйымдастырылған ойын. Сондықтан ойын мектепке дейінгі тәрбиешінің сенімді көмекшісі болуы тиіс.

Дидактика және көрнекіліктің құндылығы

«Дидактика» термині грек тіліндегі didaktos — «үйрететін» деген сөзден шыққан. Дидактикалық құралдар оқу міндеттеріне сай арнайы әзірленеді. К. Д. Ушинский мектеп жасына дейінгі балалардың ерекшелігін ескере отырып, көрнекіліктің ерекше маңызын көрсетеді: балаға белгісіз сөздерді жалаң үйрету қиын, ал оларды суреттермен байланыстыра түсіндірсе, тез меңгереді. Сол сияқты күрделі ойды бейнелі көрнекілік арқылы жеткізу балаға әлдеқайда түсінікті болады.

Ойын арқылы білімді меңгерудің психологиялық негізі

Білімді меңгеру және бекіту, дағды мен әдетті қалыптастыру үшін балаға қайталау мен жаттығу қажет. Егер баланың ойлауы образды болып, эмоциялық әсермен ұштасса, нәтиже де соғұрлым жоғары болады. Білім қызықты әрекетпен байланысып, баланың іс-әрекетімен табиғи қабысып жатса, ол білімді бала дұрыс әрі берік меңгереді.

Бала қоршаған дүниені тек тыңдап қана қоймай, ұстап көру, байқап көру, салыстыру арқылы таниды: әр затты ұстайды, дәмін татады, қайта-қайта тәжірибе жасап көреді.

Ғалымдар көзқарасы: ойын — дамудың өзегі

Балабақшада бала психикасының дамуына ойын әрекеті шешуші рөл атқаратыны туралы Ж. Аймауытұлы, М. Жұмабаев, Ш. Құдайбердіұлы, С. Торайғыров, Т. Тәжібаев және басқа да ғалымдар еңбектерінде атап өткен. Қазақстандық ғалым Н. Құлжанова да педагогикалық үдерісті жетілдірудегі ойынның орнын зерттеп, ойын бала үшін еліктеу, инстинкт және күнделікті негізгі іс-әрекет екенін дәлелдеген.

Н. Құлжанованың түсіндіруінше, ойынды әдептілік пен тәрбиелік мақсатқа пайдалану — баланың болашақ өміріне дұрыс жол салып, үлкендерге еліктеу арқылы өмір талаптарына сай бейімдеудің тиімді тәсілі.

Дидактикалық ойындардың нақты ықпалы

Дидактикалық ойындар арқылы баланың математикалық қабілеттерін оятудың әсерін Т. В. Лодкина, А. И. Захаров, В. С. Мухина, А. М. Леушина, Е. И. Щербакова, Е. О. Смирнова секілді Ресей ғалымдары ерекше көрсеткен. Ал баланың сезіну, түйсіну және оны сөз арқылы бейнелеуінің маңызын А. В. Запорожец, А. Д. Кошелева және басқалар атап өткен.

Бір нәрсе жасауға талпыну, бірге ойнау, ортақ мақсат қою және оны жүзеге асыруға қатысу — баланың тұлғалық және әлеуметтік бағытын айқындайды. Бұл үдерістер өмірге белсенді ұстанымды біртіндеп қалыптастырады.

Сөйлеу, ойлау және адамгершілік тәрбиесі

Дидактикалық ойын әр затқа қатысты жаңа білімді меңгертеді, түсінікті тиянақтайды. Әр ойын ойлай білуге баулиды, сөздік қорды байытады және ақыл-ой қызметін қалыптастырады. Сонымен бірге дидактикалық ойын адамгершілікке тәрбиелеудің де маңызды құралы болып саналады.

Дидактикалық ойынмен ұйымдастырылған сабақ балаларға жеңіл әрі қызықты өтеді. Сондықтан ойын түрін таңдауда нақты сабақтың мақсаты, баланың мүмкіндігі және ұйымдастыру жағдайлары міндетті түрде ескерілуі керек.

Балабақшадағы тіл дамытуға қойылатын талап

Балабақшадағы тәрбиелеу мен оқыту жұмысында балалардың тілін дамытуға, сөздік қорын байытуға, ауызша сөйлеуге үйретуге ерекше мән беріледі. Үйренген сөздерді күнделікті өмірде еркін қолдануға дағдыландыру, сондай-ақ оларды күнделікті іс-әрекет барысындағы тілдік қарым-қатынаста орынды пайдалана білуге жаттықтыру — тәрбие жұмысының маңызды бағыты.