Жер қыртысын толтырып жатқан денелер
Сабақтың тақырыбы
Жануарлардың табиғаттағы және адам өміріндегі рөлі.
Мақсаты
- 1 Жануарлардың тірі табиғаттың негізгі бөлігі екенін түсіндіру, олардың алуан түрлілігі туралы ұғым қалыптастыру және жануарлардың негізгі топтарымен таныстыру.
- 2 Жануарлардың құрлықта да, суда да тіршілік ететінін және әрқайсысының өзіне бейімделген мекен ету ортасы бар екенін аңғарту.
- 3 Жануарларға қамқорлық көрсету туралы әңгімелей отырып, оларды қорғауға тәрбиелеу және экологиялық тәрбие беру.
Сабақ барысы
- 1 Ұйымдастыру бөлімі
- 2 Үй жұмысын тексеру
Дүниетанымдық тест
- 1) Адамның өмір сүруі табиғатпен тығыз байланысты. Сондықтан адам — …
- 2) … дегеніміз — шындыққа тәжірибе жүргізу арқылы көз жеткізу, танып-білу.
- 3) Жер бетінің қағазға өте кішірейтіліп түсірілген бейнесін … деп атаймыз.
- 4) Жер қыртысын толтырып жатқан денелер … деп аталады.
- 5) Жануарлар … және … болып бөлінеді.
«Білім минуты» сұрақтары
- Жануарлар қайда тіршілік етеді?
- Камбала неге су түбінен көтерілмейді?
- Тиін нені таңдамайды?
- Ұзын мойынды құстардың тұмсығы неге қолайлы?
- «Мекен ортасы» дегеніміз не?
Жаңа сабақ: жануарлар әлемі
Жануарлар екі үлкен топқа бөлінеді: омыртқалы және омыртқасыз. Бұл жіктеу олардың дене құрылысына, тіршілік ету ерекшеліктеріне және табиғаттағы қызметіне байланысты.
Омыртқалы жануарлар
- Балықтар
- Қосмекенділер
- Құстар
- Сүтқоректілер
- Жорғалаушылар
Омыртқасыз жануарлар
Көпшілігі — қаңқасы жоқ бунақденелілер.
- Құмырсқа
- Шыбын
- Көбелек
Қосымша мәліметтер (түр саны және ерекшелігі)
Құстар
Шамамен 8600 түрі бар. Негізгі ерекшелігі — ұшады.
Балықтар
Шамамен 20 000 түрі бар. Негізгі ерекшелігі — жүзеді.
Қосмекенділер
4000 түрі бар. Ерекшелігі — құрлықта да, суда да тіршілік етеді.
Жорғалаушылар
8000 түрі бар. Ерекшелігі — бауырымен жорғалайды.
Жәндіктер
Шамамен 700 000 түрі бар.
Сүтқоректілер
5000 түрі бар. Ерекшелігі — төлін сүтімен асырайды.
Кейбір жануарлар ет пен сүйекті қорек ететін жыртқыштар тобына жатады. Бұл да олардың қоректену ерекшелігіне қарай ажыратылатынын көрсетеді.
Тапсырмалар
Әр жануар туралы қысқаша сипаттама беріп көріңіз. Негізгі төрт сұраққа сүйеніңіз:
1) Қай топқа жатады?
Омыртқалы ма, әлде омыртқасыз ба?
2) Түрі қандай?
Мысалы: құс, балық, жәндік және т.б.
3) Қайда мекендейді?
Құрлықта ма, суда ма, әлде екеуінде ме?
4) Немен қоректенеді?
Өсімдікпен, жәндікпен, етпен немесе аралас қорекпен бе?
Ойындар және талқылау
Ойын: «Үй жануарларын тап»
Мұғалім жануарлардың аттарын айтады. Егер «үй жануары» аталғанын естісеңіз, қол шапалақтаңыз.
Ойын: «Дауысын тап»
Әр жануардың дыбысы тыңдатылады (немесе сипатталады). Оқушылар жануарды тауып, атын атайды.
Ситуациялық сұрақтар
1) Егер орманда жүрген балалар құстардың ұясынан жұмыртқа алып кетпек болса, сен не айтар едің?
2) Егер құстың ұясынан балапан жерге түсіп кетсе, сен не істер едің?
«Білгенге маржан» деректер
Табиғат әлемі таңғаларлық мәліметтерге толы. Төмендегі деректер қызығушылықты арттырып, жануарлар дүниесінің алуан қырын көрсетеді:
Киттің ірілігі сонша — оның терісіне 12 африкалық піл сыйып кетеді екен.
Жолбарыстың жүні ғана емес, терісі де жолақ болады екен.
Америкада муссуран жыланы адамға қауіпті басқа жыланды көрсе, оны бірден ұстап, жеп қояды екен. Осылайша бірнеше адамның өмірін аман алып қалыпты.
Австралияда үйде қолда өсірілген қолтырауын адамға зиян келтірмейді екен. Балалар онымен суға бірге түсе береді екен.
Үнді мұхитындағы кейбір балықтар түнгі ұйқыға кетерде аузынан көзге көрінбейтін сұйықтық бөліп, денесін сонымен «орап» алады екен. Таңертең қайта «шешіп» тастайды.
Мексикада бойы небәрі 15 см болатын ит тұқымы кездеседі екен.
Тырна ұшып келе жатып 10–15 минут шамасында ұйықтап ала алады екен.
Африкада түйеқұсты күзетші орнына пайдаланады екен. Ол адамнан да жақсы күзетеді дейді.
Ара — адам қолына үйренетін жалғыз омыртқасыз жануарлардың бірі.
Еуропада ұшқыш тиін мекендейді: ол алдыңғы және артқы аяқтарының арасындағы терісін қанат сияқты пайдаланады екен.
Қорытынды ой
Жануарлар — табиғат тепе-теңдігінің маңызды бөлігі. Оларды танып-білу, мекен ету ортасын құрметтеу және қорғау — адамның табиғат алдындағы жауапкершілігі.