Әуеннің мазмұнын ажырата білу
Қимыл-қозғалыс және әуен-сазды ойындар
Төмендегі ойындар балалардың қимыл-қозғалысын, есту қабілетін, әуеннің көңіл күйін ажыратуын, сондай-ақ музыкалық аспаптардың тембрін тануын дамытуға бағытталған. Ойын барысында балалардың белсенділігі мен қызығушылығын сақтауға ерекше мән беріледі.
Қимыл-қозғалыс ойындары
«Аңшы және қояндар»
Бір-бір сәбіз ұстап алған «қояндар» музыка ырғағымен жерге жатып аунайды, аяқтарын тыпырлатады немесе би қимылдарын жасап секіреді. Сол сәтте «аңшы» қояндарды байқап қалып: «Пух!» — деп айқайлайды.
Қояндар орындарынан тұрып, жан-жаққа қашады. Музыка тоқтағанда қояндар тырп етпей отыра қалады немесе жата қалады. Қозғалып қойған қоян «айыпты» болып саналады да, ән айтып береді немесе би билейді.
«Сылдырмақ»
Музыка жетекшісі бөлме ішінде сылдырмақты сылдырлатып, оны бір жерге тығып қояды. Балалар дыбыстың бағытын тыңдап, сылдырмақтың қайда жасырылғанын тауып алуы керек.
Мақсаты
Есту арқылы бағдарлану, дыбыс көзін табу.
Кеңес
Дыбысты бәсеңдетіп/күшейтіп, ойын деңгейін күрделендіруге болады.
Әуен-сазды (музыкалық) ойындар мен тапсырмалар
Малды төлін емізуге шақыру
Ойын жүргізуші балаларға төрт түлік малды төлін емізуге бәрі бірге дауыстап шақыруды ұсынады. Бұл тапсырмада дыбыстардың тазалығына және сөздерді анық айтуға назар аударылады.
Ұйымдастыру
Ойынды көрнекіліктерді (суреттер, ойыншықтар, карточкалар) қолдана отырып өткізуге болады.
Аспаптарды тембрі бойынша ажырату
Балаларды ұрмалы және ішекті аспаптардың дыбыс ерекшеліктері арқылы ажырата білуге дағдыландыру ұсынылады (дабыл, асатаяқ, тұяқтас, қоңырау, домбыра, қобыз, жетіген және т.б.).
Ереже
Балалардың қызығушылығын сақтап қалу үшін, аспапты дұрыс тапқанша көрсетпеген жөн.
Қосымша тапсырма
Күй тыңдатып, әсерін сұраңыз немесе тыңдау барысында күйдің көңіл күйін суретпен бейнелетіңіз.
Ою-өрнектерді табу
Көрнекі құралдар арқылы ою-өрнек түрлерін таптыруға болады. Мысалы: үй жиһаздары мен бұйымдарынан — түскиіз, қоржын, киіз, сондай-ақ түрлі иллюстрациялар.
Музыкалық ойын «Көги гөк»
Бір қыз «кемпір» болып сайланады, қалғандары — «қаздар». Кемпір шетке шығып тұрады. Қалған ойыншылар қаздай тізіліп, бірінің соңынан бірі ұстап, хормен әндетеді (бірнеше рет қайталанады).
Балалар қаздың жүрісіне еліктеп, ақырын оңға-солға шайқалып кемпірге жақындайды. Бірінші келген балаға кемпір «ине» (шөп немесе таяқша) беріп: «Жоғалтпаңдар!» — деп тапсырады.
Балалар айнала жүріп қайта тізіліп, кемпірге тағы келеді. Содан кейін кемпір: «Олай болса, сендердің біріңді алып қаламын!» — деп балаларға ұмтылады. Балалар тізбегін жазбай қаша жөнелуі керек. Ұсталған бала кемпірдің қасында қалады. Ойын барлық бала ұсталғанша жалғасады.
Дидактикалық музыкалық ойындар
«Үш гүл»
Бұл ойын әуеннің көңіл күйін ажырата білу қабілетін дамытуға арналған.
Көрнекілік
Картоннан жасалған үш гүл: ортасында көңілді, көңілсіз және ұйықтап жатқан бейне. Балама ретінде үш күн немесе үш бұлт жасауға болады.
Әуен түрлері
- Жай әуен
- Көңілсіз әуен
- Көңілді әуен
Таратылатын материал
Әр балаға әуеннің көңіл күйін білдіретін бір гүлден беріледі (немесе ортақ жиынтық қолданылады).
Ойын шарты
- Музыка жетекшісі шығарманы ойнайды. Бір бала шығып, әуеннің көңіл күйіне сай гүлді таңдап көрсетеді. Егер шығарма таныс болса, бала оның атауын және композиторын айтады.
- Әр баланың алдында үш гүл жатады. Музыка ойнағанда балалар әуеннің көңіл күйін ажыратып, сәйкес гүлді көтереді.
«Сиқырлы текше»
Мақсаты: текшедегі жануарлардың дауысын келтіру, тембрін өзгерту, дыбысты мүмкіндігінше жоғары шығара білу.
Ойын шарты: көңілді, жеңіл әуен ойналады. Педагог пен балалар шеңберге тұрады. Текшені бір-біріне бере отырып, тақпақ айтады:
– Алма кепті домалап,
– Көше бойын аралап.
– Кім алманы табады,
– Сол ойыннан шығады.
Тақпақ біткенде текше кімнің қолында қалса, сол бала текшені ортаға лақтырады. Педагог текшеде қандай сурет түскенін сұрайды. Мысалы, мысық түссе, бала мысықтың қалай «амандасатынын» дыбыспен және қимылмен көрсетеді.
«Не қалай дыбыстайды?» (құстар)
Балалар суреттерге қарап, әр құстың қандай дыбыс шығаратынын анықтайды. Дыбысты салып қана қоймай, құстың қимылын келтіріп, музыка ырғағымен қимылдайды.
«Күннің көзі және бұлт»
Мақсаты: әуеннің мазмұнын (көңіл күйін) ажырата білу.
Ойын шарты
Балалар пьесаны тыңдайды. Егер әуен көңілді болса — күннің көзін, көңілсіз болса — бұлтты, ал орташа болса — күн мен бұлт араласқан карточканы көтереді. Балалар жауаптарының дұрыстығын өзара бағалайды.
«Музыкалық үйшік»
Педагог «үйшікті» көрсетіп, онда әртүрлі аспапта ойнайтын музыканттар тұратынын түсіндіреді.
Ойын шарты
Педагог жабылғыштың (перденің) артында тұрып, бір музыкалық аспапта ойнап немесе әуендетеді. Дыбысты таныған бала сол аспаптың суреті бар карточканы алып, үйдің бос терезесінің бірін жабады. Барлық терезе толық жабылғанша ойын жалғасады.
Мақсаты
Музыкалық аспаптардың тембрін ажырата білу.
Қорытынды
Бұл ойындар арқылы балалар музыкаға зейін қойып тыңдауды, әуеннің көңіл күйін тануды, дыбыс тембрін ажыратуды және қимыл-қозғалысты үйлестіруді үйренеді. Ең маңыздысы — ойын ережесін қарапайым әрі түсінікті етіп сақтап, әр баланың қатысуына мүмкіндік беру.