Сейсенбі - қанды күн
Дін туралы не білеміз?
Бұл мәтіннің мақсаты — дін туралы түсінікті кеңейту, қоғам тәрбиесінде хақ діннің адамгершілікке бастайтын құндылықтарын дәріптеу және өмірде сол асыл қағидаларды дұрыс қолдануға баулу.
Түрі
Кездесу кеші
Әдіс-тәсіл
Сұрақ-жауап, ойталқы, топтастыру
Пәнаралық байланыс
Тарих, дінтану, әдебиет
Кіріспе: Конституциялық негіз
Қазақстан Республикасы Конституциясы, 19-бап:
Әркім өзінің қай ұлтқа, қай партияға және қай дінге жататынын өзі анықтауға және оны көрсету-көрсетпеуге құқылы.
Оқушыларға арналған жетекші сұрақтар
- Дін дегеніміз не?
- Қандай дүниежүзілік діндер бар?
- Дін қазіргі қоғамда қандай орын алады?
- Қазақстан Республикасының Конституциясында дін туралы не айтылған?
- Діннің адамның рухани өміріндегі орны немен анықталады?
- Діннің адам баласын біріктірудегі рөлі қандай?
Дін ұғымы: мәні мен мақсаты
Дін — адамзат тарихынан бергі мәдениет түрлерінің бірі. Ол адамгершіліктің, қайырымдылықтың, ізгіліктің, мейірімділіктің орнығуына ықпал етеді.
Дін насихаттайтын қағидалар
- Қиянат жасамау, ұрлық істемеу, біреудің ақысын жемеу.
- Күштінің әлсізге үстемдік жүргізбеуі.
- Жетім-жесірге, мұқтажға қорған болу.
- Ақ жүріп, адал болу.
Негізгі белгісі
Діннің басты белгісі — адамның ақыл-ойы мен сезім мүшелері тікелей қабылдай алмайтын болмысқа сену және оны мойындау.
Негізгі мақсаты
Діннің басты мақсаты — адамның рухани жетілуі және Жаратушымен байланысын нығайту.
Дүниежүзілік діндер туралы қысқаша түсінік
Адамзат тарихында кең тараған дүниежүзілік діндер: буддизм, христиандық, ислам. (Таныстыру барысында картадан таралу аймақтарын көрсету ұсынылады.)
1) Буддизм
Әлемдік діндердің ішіндегі ең ежелгілерінің бірі (б.з.д. VI ғасыр). Дегенмен оны ұстанушылар саны христиандар мен мұсылмандарға қарағанда салыстырмалы түрде аз.
2) Христиандық
Әлемдік діндер арасында саны жағынан басым діндердің бірі. Христиандық үш негізгі тармаққа бөлінеді: православие, католицизм, протестантизм.
3) Ислам
Салыстырмалы түрде кейін қалыптасқанымен, ислам әлемнің көптеген өңіріне кең таралған. Негізгі бағыттары: сунниттік және шииттік.
Исламның негізі 610 жылы Арабия түбегінде қаланды. Алғашқы кезеңдерде оның таралуына арабтардың жаулап алу жорықтары және сауда байланыстары әсер етті. VI–VII ғасырларда араб мәдениеті Кіші Азияға, Үнді өзені бойына, Солтүстік Африкаға тарады; X ғасырда ислам Иран, Ирак және Орта Азия өңірлеріне жетті.
Ислам қағидаларында білім алуға ұмтылу және саяхат жасау құпталады. Сауда керуендерімен бірге жүрген мұсылман саяхатшылары ислам мәдениетінің кең таралуына ықпал етті.
Мұсылмандар үшін Сауд Арабиясындағы Мекке (Пайғамбардың туған жері) және Мәдина (Пайғамбар жерленген қала) ерекше қасиетті. Осы қалаларға қажылық жасау — мұсылманның парызы.
Діндерді қамту ауқымына қарай жіктеу
Діндер халықты қамтуына байланысты: халықтық-тайпалық, ұлтаралық, әлемдік болып бөлінеді.
Имандылық туралы: қасиеттерді ажырату
Имансыздыққа тән сипаттар
- Өзімшілдік
- Күншілдік
- Пайдакүнемдік
- Менмендік, тәкаппарлық
- Суайттық
Имандылыққа тән асыл қасиеттер
- Адамгершілік, жақсылық
- Ерлік
- Қарапайымдылық, кішіпейілділік
- Әділдік, шыншылдық
- Ұяттылық
Дүниежүзілік діндердің қайсысы болсын Жаратушыны насихаттайды, адамды имандылыққа тәрбиелейді. Қазақстан — көпұлтты ғана емес, көпдінді де ел. Сондықтан діннің адамгершілік қуаты қоғам өмірінде біріктіруші рөл атқара алады.
Ислам — қазақ руханиятының өзегі
Құран Кәрім туралы
Құран Кәрім Пайғамбарымызға (с.ғ.с.) 23 жыл бойы түсірілген. Ол 30 парадан, 114 сүреден және 6236 аяттан тұрады.
Хадистерден тағылым (білім және тәрбие)
- Имандылықтың шынайы төріне төрт нәрсе арқылы жетуге болады: шыдамдылық, шүкіршілік, Аллаға шын пейілмен сену, барлық істе Аллаға жүгіну.
- Бір сағат білім алу — бір түн ұйқысыз құлшылық еткеннен артық.
- Бір күн білім үйрену — үш ай нәпіл оразадан жақсырақ.
- Білім үйрену — ғибадаттан да артық, ол діннің тірегі.
- Тәртіп — тұрмыстың жартысы, достасу — ақылдың жартысы, уайымшылдық — кәріліктің жартысы.
- Ілімді үйреніп, кейін оны өзгеге үйретпеу — байлық жинап, оны игілікке жаратпай көміп қойғанмен тең.
Апта күндері туралы халықтық түсінік
Қазақ дүниетанымында апта күндерінің әрқайсысына қатысты ырым-нанымдар мен танымдық түсініктер қалыптасқан. Төмендегі мәліметтер — сол дәстүрлі пайымдардың ықшамдалған түрі.
Дүйсенбі
Сауда жасауға, сапарға шығуға қолайлы күн.
Сейсенбі
Халық түсінігінде “қанды күн” ретінде айтылады.
Сәрсенбі
Жауға қарсы тұрған, сәтті күн деп те сипатталады.
Бейсенбі
“Жақсы күн”, тілектің қабыл болуы ықтимал делінеді.
Жұма
Қастерлі күн: жаратылыс пен неке туралы діни-аңыздық түсініктермен байланысады.
Сенбі
Сейіл, тынығу күні ретінде айтылады.
Жексенбі
Бұл күні басталған жұмыс тез әрі сапалы бітеді деген сенім бар.
Сейсенбіге қатысты кеңірек баяндау
Дәстүрлі түсініктерде сейсенбі күніне қатысты түрлі оқиғалар айтылады: бұл күні жер бетіне көк өсімдіктер жаратылғаны, ағаш отырғызудың сауабы мол екені жөніндегі пайымдар да кездеседі.
Сонымен бірге “қанды күн” деп аталуын түсіндіретін аңыз-әңгімелер бар: Хауа ананың алғаш рет хайыз қаны көрген күні, Қабылдың Әбілді өлтіруі сияқты оқиғалармен байланыстыра баяндалады.
Кейбір риуаяттарда сахабалардың Пайғамбардан (с.ғ.с.) “Сейсенбі қандай күн?” деп сұрағанда “қан төгілген күн” деген жауап алғаны айтылады. Осындай танымдар әсерімен халық арасында сейсенбіде сапарға шықпау, үлкен істі бастамау секілді сақтық ұстанымдары қалыптасқан.
Ырымдық тыйымдар да айтылады: сейсенбіде тырнақ алмау, шаш қидырмау — өкпе-наз тууы немесе қауіп-қатер болуы мүмкін деген түсініктер кездеседі.
Қорытынды: рухани өзек және ой түю
Мұқағали Мақатаевтан үзінді
Қаймағы бұзылмаған қайран дінім,
Қаймағың быт-шыт болды қайдан бүгін?!
Құбылаға бет алып қол қусырып,
Сәждеге бас қоятын қайда күнім?
Сатпаймын, сатқан емеспін дінімді мен,
Өлмейтін, өшпейтұғын күнім білем.
Таппайтын күнде тыным, түнде тыным,
Мұсылман Мұхаммедтің үмбетімін.
Ислам діні — ұлтымыздың рухани негіздерінің бірі, ел болып қалыптасуда тамырымызды тереңдеткен, ата-бабамыз қастер тұтқан жол. Ол құрметке лайық құндылық ретінде қоғам өміріндегі татулық пен бірлікке қызмет ете алады.
Кері байланыс сұрақтары
Нені үйрендің?
Не қызықты болды?
Не білдің?