Өсімдіктер әлемі - бізді қоршап тұрған жасыл әлем
Өсімдіктер әлемі — тіршіліктің өзегі
Табиғатқа тау мен дала, өзендер мен теңіздер, тоғандар мен көлдер, ормандар мен егістіктер, бау-бақшалар жатады. Табиғат — тіршіліктің өмір нәрі, қажеттінің бәрі содан табылады (Р. Сәтімбеков). Жер бетіндегі өсімдіктер мен жануарлар да табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан «Өсімдік — жер сәулеті, ел дәулеті» деу — орынды.
Жасыл желек — жердің сәні. Қамқор болсаң, жапырағын жаяды; жүректің мейірімін арнасаң, оған аялы алақан да керек.
Өсімдіктерді зерттеу және олардың маңызы
Өсімдіктер туралы ғылымның негізін қалаған көне грек табиғат зерттеушісі — Теофраст. Өсімдіктер әлемі — бізді қоршаған жасыл әлем: олар барлық жерде кездеседі және жер бетінің ажарын аша түседі.
Ауа және тіршілік
Өсімдіктерде күн сәулесі, көмірқышқыл газы және судың әсерінен органикалық заттар түзіледі, ал ауаға бос оттек бөлінеді. Адам да, басқа тірі ағзалар да ауасыз өмір сүре алмайды.
Денсаулық пен тұрмыс
Өсімдіктер — дәрі-дәрмек пен дәрумендердің табиғи көзі. Сонымен қатар, олардан киімге қажет талшық, тұрмысқа керек бұйым, жиһаз, отын сияқты игіліктер жасалады.
Баспана және экожүйе
Өсімдік — адамға ғана емес, ұшқан құсқа да, жүгірген аңға да панасы бар орта. Жасыл әлемсіз табиғи тепе-теңдік те, тіршіліктің тұрақтылығы да әлсірейді.
Құрмет пен жауапкершілік: табиғатты аялау
Қазақстанның дәрілік өсімдіктерін зерттеген ресейлік ғалым Питиррим Сергеевич Масагетов: «Егер бір нәрсеге бас ию керек болса, онда өсімдікке бас иіп, тәжім ету керек, өйткені адамның өзі өсімдіктің тумасы» — деп тебірене жазған. Бұл ой өсімдікке деген құрметті ғана емес, табиғат алдындағы жауапкершілікті де еске салады.
Халықтық тыйым сөздер
Ертеден сақталған тыйым сөздер табиғатты қорғаудың қарапайым, бірақ әсерлі қағидаларына негізделген:
- Көкті жұлма.
- Көкті таптама.
- Жас құраққа орақ салма.
- Орманды өртеме.
- Жалғыз ағашты кеспе.
- Бұтақты сындырма.
- Бауға балта шаппа.
- Көшетті қопарма.
- Ағаш қабығын жонба.
- Гүлді үзбе.
Нақыл сөздер мен ой-тұжырымдар
«Бабалар еккен шынарды балалары саялайды.»
«Бағбан болсаң, бақ өсір, балаңа деп тағы өсір.»
«Әкеңнен мал қалғанша, тал қалсын.»
Бауыржан Момышұлы: «Сұлулық дегеннің тамыры табиғаттануда.»
Мұзафар Әлімбай: «Жаратылыстан үйренбеген жасампаз болмайды.»
Халық нақылы: «Өзеннің көркі — тал, даланың көркі — мал.» Бұл сөз табиғаттың ажары мен көркі жасыл әлеммен тікелей байланысты екенін аңғартады.
Жайқалып, тамырын тереңге тартып, гүл атып тұрған өсімдікті көргенде, адам жүрегіне жылулық, мейірім, махаббат, қуаныш сезімі ұялайды. Сондықтан оқушыларды табиғатпен және өсімдіктердің сан алуандығымен таныстыру, оларды танып-білуге, күтіп-баптауға және қорғауға баулу — аса маңызды.