Қазақша рефераттар

Желдің түрлері

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: жел ұғымын, оның түрлерін, адамзатқа қажеттілігі мен ықтимал зияндарын түсіндіру; әртүрлі білім көздері арқылы оқушылардың білімін тереңдету.

  • Дамытушылық: оқушының тез қабылдауына мүмкіндік беру; қиялын дамытып, өз пікірін айтуға, қорытынды жасауға дағдыландыру; теориялық білімін, зейінін дамыту; табиғатты бақылауға қызығушылығын арттыру.

  • Тәрбиелік: логикалық ойлау мәдениетін қалыптастыру; дара қабілетті сезіндіру; рухани құндылықтарға тәрбиелеу; табиғатты сүюге баулу.

Сабақ форматы

Сабақтың типі:
жаңа сабақты меңгеру.
Сабақтың түрі:
іздену сабағы.

Әдістер мен байланыс

  • Әдістер: дамыта оқыту, сұрақ-жауап, ойын элементтері, шығармашылық жұмыс, талдау.
  • Пәнаралық байланыс: геометрия, биология, математика, сурет, физика.

Көрнекіліктер мен құралдар

оқулық интерактивті тақта рефлексияға арналған күлшелер эксперимент құралдары: құм, тас, су, шам

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.

  • Оқушыларды түгендеу.

II. Өткен сабақты пысықтау

Оқушылардың бұрынғы білімін еске түсіру үшін тапсырмалар орындалады.

1-тапсырма: Сәйкестендір

Құрал Нені өлшейді
Термометр ауа температурасы
Анероид барометр ауа қысымы
Шаш гигрометрі ауа ылғалдылығы
Өлшеуіш сырық қар қалыңдығы

2-тапсырма: Есепте

Берілген айлық температуралар бойынша жылдық орташа температураны анықта.

Айлар I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
Температура, °C -14 -12 -1 5 9 11 20 19 10 7 -4 -13

Нәтиже: жылдық орташа температураны есептеп, жауабыңды дәптерге жаз.

3-тапсырма: Кестені толтыр

Бұлттан түсетін жауын-шашындар

Жер бетіне таяу қабаттан түсетін жауын-шашындар

III. Жаңа сабақты түсіндіру

1) Бақылау арқылы ұғым қалыптастыру

Оқушыларға дәптерлерін беттеріне жақындатып, өздерін желпіп көру ұсынылады. Сұрақ: «Біз нені қозғап жатырмыз?» Жауап: «Ауаны».

Жер бетіндегі ауа үздіксіз қозғалыста болады: жылыған ауа жоғары көтеріледі, оның орнын салқын ауа басады. Ауа бір жерден екінші жерге ауысып, жылу мен салқындықты тасымалдайды.

Ауаның жер бетінде горизонталь бағытта орын ауыстыруын жел деп атаймыз.

2) Желдің пайда болу себептері

  • Ауа қысымының айырмашылығы.

  • Ауа температурасының айырмашылығы.

  • Жер бетінің әркелкі жылынуы (құм, тас, су).

Эксперимент: шамды қойып, астына құм, тас және су құйылған ыдыстарды орналастырып, олардың әртүрлі жылу қабылдауын бақылау. Нәтижесінде жылыну жылдамдығы әртүрлі болғандықтан, ауа қозғалысы да өзгеретінін түсіндіру.

3) Желдің бағыты

Жел көкжиектің қай жағынан соқса, сол бағыттың атымен аталады.

Оңтүстік Солтүстік Батыс Шығыс Солтүстік-шығыс тағы басқа

4) Желдің жылдамдығы (күші) және оны өлшеу

Желдің жылдамдығы әртүрлі болады және секундына метрмен (м/с) өлшенеді. Желдің бағыты мен жылдамдығын өлшейтін құрал — желбағар.

5) Желдің түрлері

Желдің түрлерін атап, олардың ерекшеліктерін мысалдармен түсіндіру (жергілікті және маусымдық желдер, күшіне қарай өзгеруі және т.б.).

6) Жел өрнегі (wind rose)

Жел өрнегін салу үшін белгілі бір жерде белгілі бір уақыт ішінде (ай, маусым, жыл) жел бағытының қайталану жиілігі бойынша кесте құрастырылады. Оқулықтағы 63-сурет көрсетіліп, талданады.

Оқулықпен жұмыс: 63-сурет бойынша жел бағыттарының басымдығын анықтау.

7) Проблемалық сұрақ

Сұрақ: Жел адамзатқа пайдалы ма, әлде зиян ба?

Оқушылар дәлелдер келтіріп, өз пікірін негіздейді: жел энергиясы, ауа алмасуы, кеме қатынасы сияқты пайдасы және дауыл, шаңды боран, құрылыстарға зиян келтіру сияқты қауіптері.

8) Желді зерттеудің маңызы

Желді зерттеу ауа райын болжауға, табиғи қауіптердің алдын алуға, көлік қозғалысын жоспарлауға және жел энергетикасын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

IV. Жаңа білімді бекіту

Сұрақтар

  1. Жел дегеніміз не?
  2. Желдің пайда болуына қандай факторлар әсер етеді?
  3. Желдің бағыты дегеніміз не?
  4. Желдің жылдамдығын (күшін) қандай құралмен өлшейді?
  5. Жел жылдамдығының өлшем бірлігі қандай?

Кесте: Желдің түрлері

Оқушылар жел түрлерін жазып, қысқаша сипаттама береді.

V. Үй тапсырмасы

  • §30 оқу.

  • Тақырып соңындағы сұрақтарға жазбаша жауап беру.

  • 63-суретті дәптерге салу.

VI. Бағалау

Сұрақтарға жауап берген және сабақ барысында белсенділік танытқан оқушылар бағаланады.

VII. Рефлексия

Мұғалім таратқан рефлексияға арналған күлшелер арқылы оқушылар сабақ туралы өз пікірін білдіреді: не түсінікті болды, не қиындық тудырды, қандай сұрақ қалды.

Түсіндім

Қиын болды

Сұрағым бар