Зияткерлі адамды тәрбиелеу үшін, адамгершілік тәрбие бермесе - демек қоғам үшін қауіпті адам өсіру Рузвельт ТеодарМен математика пәнін оқытқанда өзімнің оқушыларыма беделді болуымды тырысамын
Математика сабағында оқушылардың өнегелі (адамгершілік) аспектілерін дамыту
«Зияткерлі адамды тәрбиелеу үшін адамгершілік тәрбие берілмесе, қоғам үшін қауіпті адам өсіруіміз мүмкін». — Теодор Рузвельт
Неге бұл мәселе маңызды?
Математика пәнін оқыта отырып, мен оқушыларымның алдында беделді болуға, ең бастысы — әділ әрі талапшыл ұстаз ретінде танылуға ұмтыламын. Менің түсінігімде математика сабағы тек есеп шығарумен шектелмейді: ол оқушылардың мінезін қалыптастыратын, жауапкершілік пен адалдыққа баулитын тәрбиелік кеңістік.
Соңғы жылдары адамгершілік құндылықтардың әлсіреуі байқалады және бұл оқушының оқуына да, өзара қатынасына да әсер етеді. Сондықтан мұғалім әр сабақта өнегелік сұрақтарға мән беріп отыруы тиіс. Айтылған әрбір сөз «жай сөз» болып қалмайды: балалар жақсылықты тез аңғарады, үлгіні де тез қабылдайды.
Сабақта тек оқыту әдістерін қолдану жеткіліксіз. Мұғалім оқушылардың бір-бірімен қарым-қатынасын да дұрыс ұйымдастыруы керек, өйткені тұлға тәрбиесі қарым-қатынас арқылы қалыптасып, дамиды.
Сабақта дамытылатын өнегелік бағыттар
Сабақ барысында оқушы әртүрлі адамгершілік «объектілермен» өзара әрекеттеседі. Төмендегі бағыттар осы ықпалдың өзегін құрайды.
1) Басқа адамдарға қарым-қатынас
Адам қасиеттері ең алдымен өзгені сыйлау арқылы көрінеді: ізгілік, серіктестік, мейірім, сыпайылық, тәртіп, жауапкершілік, адалдық, ізеттілік. Осы қасиеттердің ішіндегі ең маңыздысы — ізгілік.
2) Өзіне қарым-қатынас
Өзін-өзі бағалау, ішкі тәртіп, мақсат қоя білу, өз еңбегіне жауап беру — оқу мәдениетінің тірегі.
3) Ұжым және қоғам
Қоғамға пайдалы болу ниеті жауапкершілікпен, еңбекқорлықпен, адалдықпен өлшенеді. Сонымен қатар достарының көңіл-күйіне ортақтасу да осы бағытқа жатады.
4) Еңбек мәдениеті
Үй тапсырмасын жауапкершілікпен орындау, жұмыс орнын дайындау, жинақылық, тәртіптілік, шынайылық — сабақтағы дағды арқылы бекиді.
5) Отанға сүйіспеншілік
Біздің міндет — өз ұлтының тарихын, мәдениетін, тілін, дінін қастерлейтін және оны жалпыадамзаттық рухани құндылықтармен сабақтастыра алатын елжанды тұлға тәрбиелеу.
Қолданылатын технологиялар мен стратегиялар
Оқушылардың өнегелі аспектілерін дамыту үшін сабақта әртүрлі педагогикалық тәсілдерді жүйелі қолданамын. Атап айтқанда: оқыту технологиялары, қарым-қатынас технологиясы, сондай-ақ Қараевтің үш өлшемді әдістемелік жүйесіне негізделген педагогикалық технология.
Қарым-қатынас стратегиялары
- «Дерево мудрости»
- «Почта»
- «Ұқсастық пен даралық»
- «Жигсо»
- «Моментальное фото»
- «Опорные сигналы»
Сабақтағы тәсілдер: өнегелік мазмұнды күшейту
Математика тарихына сүйену
Оқушыларға ғылыми жетістікке тек білім ғана емес, өнегелі ұстаным да жетелейтінін үнемі айтып отырамын. Мысал ретінде Пифагор, С. Ковалевская, Эйлер, Омар Хайям, Эратосфен, Ломоносов сияқты тұлғаларды талқылаймыз.
Пәнаралық байланыс және эстетика
Оқушы математикадағы үйлесімділік пен сұлулықты көргенде, оның пәнге қызығушылығы артады. Мысалы, «Пропорция» тақырыбында суреттік галереяға «саяхат» ұйымдастыру тиімді болды.
Ұлы ойшылдардың нақыл сөздері (эпиграф)
Ұлы математиктер мен философтардың қысқа, бірақ мазмұны терең сөздері оқушының мәдени ойлауын дамытады. Мен оларды сабақ басында эпиграф ретінде қолданып, талқылауға түрткі етемін.
Өмірмен байланыстыру
Тақырыпты өмірмен байланыстыру оның маңызын айқындайды. Мысалы, «Вектор» тақырыбында И. Крыловтың «Лебедь, рак и щука» мысалын қолдануға болады: ортақ мақсат пен бағыттың мәнін ашуға көмектеседі.
5-сыныпта қарым-қатынас технологиясын пайдаланып «Ақмола облысына саяхат» сабағын өткіздім. Есеп шығару барысында Қызыл кітапқа енген қоқиқаз туралы да таныстық.
Дидактикалық ойындар
Дұрыс таңдалған дидактикалық ойындар оқушыларды жан-жақты әрі үйлесімді дамытады. Мысалдар: «Крестики-нолики», «Математикалық лото», «Биатлон», «Хоккей», «Жабық коньки тебу стадионы» және басқа да ойын форматтары.
Туған өлке туралы есептер
Өлкетану мазмұны бар қызықты есептер оқушының танымын кеңейтіп, жеріне деген құрметін арттырады.
Бағалау және сөздік рефлексия
Рефлексия кезеңі сабақ соңында міндетті болуы керек. Бұл сәтте тек оқу нәтижесін емес, тәрбиелік мәнін де бірге бағалауға болады.
Рефлексия үлгілері
- «Аралдар» рефлексиясы
- «Чемодан – ет тартқыш – себет»: оқушы сабақта алған ақпаратты қалай қолданатынын таңдауы
Қорытынды ой
Мектеп жылдарында оқушы әртүрлі білім мен дағды алады, бірақ ең басты міндет — тұлға тәрбиелеу. Эразм Роттердамскийдің сөзімен айтсақ: «Адамдар тумайды — қалыптасады». Математика мұғалімі оқушының ішкі жан дүниесінің қалыптасуына көмектесе алады және көмектесуі керек.
Осы ойлармен баяндамамды аяқтаймын. Назарларыңызға рақмет!