Толағай әдеби ертегісін құрылысына талдау жасау
Сабақтың мазмұны: Ә. Тәжібаевтың «Толағай» әдеби ертегісі
Бұл жазбада «Толағай» әдеби ертегісін оқытуға арналған сабақ жоспары редакцияланып, құрылымы айқын, оқуға жеңіл форматта ұсынылады. Мақсат — оқушылардың мәтінді түсінуі мен талдауын тереңдетіп, ерлік пен отансүйгіштік құндылықтарын көркем мәтін арқылы бекіту.
Сабақтың жабдығы
- Оқулық
- Кубик
- Карта
- Электронды оқулық
- Асықтар
- Интербелсенді тақта
Жұмыс түрлері
- Топтық жұмыс
- Жеке жұмыс
- Диалог, сұрақ-жауап
- Шығармашылық тапсырмалар
Ескерту: жоспарлау барысында әр оқушының сұранысы мен деңгейі ескеріліп, мақсаттардың орындалуына қарай қолдау көрсетіледі.
Сабақтың түйінді мақсаттары
Түсіну
Әдеби ертегі ұғымын меңгерту, «Толағай» ертегісінің мазмұны мен негізгі идеясын ашу.
Дамыту
Түрлі тапсырмалар арқылы ойлау, қиял, жады және шығармашылық қабілеттерді дамыту.
Қолдану
Өз бетінше жұмыс істеу, тапсырманы жылдам орындау, алған білімін өмірлік жағдайда қолдану.
Ұйымдастыру кезеңі
Бастапқы әрекеттер
- Оқушылармен сәлемдесу
- Оқу құралдарын түгендеу
- Психологиялық ахуал қалыптастыру
Топқа бөлу
Сынып түрлі-түсті асықтар арқылы топтарға бөлінеді:
Ынтымақтастық атмосферасы («Шаттық шеңбері»)
Кел, балалар, күлейік,
Күлкіменен түлейік.
Қабақ түйген не керек?
Көңілді боп жүрейік.
Топ мүшелері «сиқырлы таяқша» арқылы бір-біріне жылы тілектер айтады.
Үй тапсырмасын тексеру
«Кубизм» әдісі
Алдыңғы тақырып: діни әңгімелер. Оқушылар кубик қырларына сәйкес тапсырмаларды орындайды (сипаттау, салыстыру, талдау, дәлелдеу және т.б.).
Мағынаны тану
1) Автор туралы кіріспе (слайд арқылы)
Бүгін біз халқымыздың дарынды қаламгері Әбділдә Тәжібаев туралы мағлұмат алып, шығармашылығымен танысамыз. Сабақтың негізгі өзегі — ақынның «Толағай» әдеби ертегісі.
2) Әдеби ертегі мен халық ертегісінің айырмашылығы
Талқылау сұрақтары
- Ертегі дегеніміз не?
- Неліктен оны ауыз әдебиеті түріне жатқызамыз?
- Ертегілер қалай жазылады (өлең, қара сөз)?
- Қандай ертегілерді білесіңдер?
Әдеби ертегі — авторы белгілі ертегі. Ол көбіне халық арасында ауызша айтылып келген аңыз-әңгімелердің негізінде туады. Әдеби ертегілер де халық ертегілері сияқты өлеңмен де, қара сөзбен де жазыла береді және еңбек адамына құрмет, елге сүйіспеншілік, әділдік пен шыншылдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
«Толағайдың» әдеби ертегі аталуының себебі: авторы бар және өлеңмен жазылған.
Сергіту сәті
Қазақша күй ырғағымен қимыл-қозғалыс жасап, оқушылар бой жазып алады.
Дәптермен жұмыс: «Жылдар сөйлейді»
1909
4 ақпан — Қызылорда қаласында дүниеге келген.
1978
«Толағай» әдеби ертегісі жазылған жыл.
Мультфильм және «Стоп-кадр» әдісі
Интербелсенді тақтадан «Толағай» мультфильмі көрсетіледі. «Стоп-кадр» кезінде мәтіндегі «Өлді…» мазмұнды сөйлем талданып, қазақ тіліндегі мағыналас жұмсалымдары айтылады.
Топтық тапсырма
«Өлді» сөзін қазақ тілінде қалай жұмсартып жеткіземіз? дүниеден өтті, көз жұмды, бақилық болды, о дүниеге аттанды, дүние салды, қайтыс болды
Бұл сөздер лексикада эвфемизмдер қатарына жатады.
Ой толғаныс: «Автор орындығы»
Ортадағы орындық «Автор орындығы» деп аталады. Оқушы Толағай бейнесіне еніп, сыныптастардың сұрақтарына кейіпкер ретінде жауап береді.
Сұрақтар
- 1.Толағай сияқты ер болу қолыңнан келе ме?
- 2.Егер жұрт күйзелсе, сен не істер едің?
- 3.Толағайдың жанашырлығы мен елге деген сүйіспеншілігі өз бойыңнан табыла ма?
Шығарманың құрылысына талдау
Композиция
- Басталуы
- Саржан атты мергеннің суреттелуі.
- Дамуы
- Толағайдың дүниеге келуі.
- Байланысы
- Әкесімен аң аулауға шығуы.
- Шиеленісуі
- Жолбарыспен айқасуы.
- Шарықтау шегі
- Елге жауын жаумауы, жұрттың күйзелісі.
- Шешімі
- Еліне жауын жаудыруы.
«Кім жылдам?»
Ерлік пен батырлық туралы мақал-мәтелдерді жылдам айтып, мағынасын қысқаша түсіндіру.
Нәтиже
Оқушылар негізгі ойды нақтылап, ерлік ұғымын мәтінмен байланыстырады.
Сабақты бекіту
Қорытынды сұрақтар
- 1.Ертегі-дастанға қандай оқиға арқау болған?
- 2.Ақын суреттеп отырған оқиға қай заманға сай келеді?
- 3.Ә. Тәжібаев кім болған?
Қорытынды ой
Ерлік аспаннан түспейді — ол Отанды сүюден басталады. Отанды сүю ең әуелі үйден, отбасынан басталады. Халқын қадірлеген адам сын сағаттан сүрінбей өтеді, елін сүйген ер атанады. Бауыржан Момышұлының: «Ерлік білекте емес, елін сүйе білген адал жүректе» деген қанатты сөзін жадымызда ұстайық.
Жазылым тапсырмасы
Топтық шағын эссе
Тақырып: «Отан үшін отқа түс — күймейсің». Мәтінде ерлік, жауапкершілік және елге қызмет ету идеяларын дәлелдермен байланыстырып жазыңдар.
Үй тапсырмасы
Оқу
«Толағай» ертегісін толық оқу.
Венн диаграммасы
«Толағай» мен «Кендебай» шығармаларын салыстыру: Толағай — ортақ белгі — Кендебай.
Бағалау және кері байланыс
Бағалау
Бағалау парақшалары таратылады. Топ басшысы критерий бойынша толтырады және қорытынды ұпайды ұсынады.
Кері байланыс
- Білгенім
- Үйренгенім
- Үйренгім келеді