Наурыз тойы, Құтты болсын ағайын
Армысың, әз Наурыз!
Наурыз — көктеммен бірге келетін жаңару, татулық және береке мерекесі. Бұл кештің өзегі — халқымыздың ғасырлар бойы сақтап, ұрпақтан ұрпаққа аманат еткен салт-дәстүрін таныту, оның мәнін терең түсіндіру және құрметтеу.
Мақсат 1
Қазақ халқының салт-дәстүрін, Наурыз мейрамының мазмұнын түсіндіру, дамыту және көркейту.
Мақсат 2
Оқушылардың ойлауын жетілдіру, қиялын, өрісін және ізденімпаздық дағдыларын дамыту.
Мақсат 3
Ұлтжандылыққа, имандылыққа, инабаттылыққа тәрбиелеу; ұлттық мұраны қастерлеуге баулу.
Жүргізушілердің құттықтауы
1-жүргізуші
Бағыма көктемменен еніп едің, Іздедім шуағыңнан көңіл емін. Бір мезет жоғалғаным табылғандай, Шаттанды шашуыңнан төңірегім. Көркейтсін, баспасын да даланы мұң, Тербетсін табиғатты дана жырың. Қош келдің төрімізге, төрлет бүгін!
2-жүргізуші
Құрметті ұстаздар, оқушылар, қонақтар! Көптен күткен Наурыз мерекесі келді. Наурыз құтты болсын! Ұлыстың Ұлы күнінде еңбектеріңіз өнімді болып, тілектеріңіз қабыл болсын. Ескі жылдың ауыртпалығы артта қалып, жаңа жыл жаңа үміт, жаңа тіршілік әкелсін. Жақсылық ниеттеріңіз бен ақ тілектеріңіз орындалсын!
1-жүргізуші
Уа, жараңдар, жараңдар! Бәрің бері қараңдар! Наурыз думан басталды, Бір сәт зейін салайық. Ұштасқан оймен мәңгілік, Біздерде бар сан ғұрып: Ғасырлардан ғасырға Келе жатқан жаңғырып.
2-жүргізуші
Күттіріп келген жыл басы, Бізбен бірге жырлашы. Елімнің дастарханына Береке, ырыс сыйлашы! Ата-бабам тойлаған Наурызымыз, армысың!
Наурызға қатысты ұғымдар мен дәстүрлер
Наурыз — тек бір күндік мереке емес. Ол табиғат құбылыстары, атаулар, наным-сенімдер және игі дәстүрлермен астасқан тұтас мәдени әлем.
Наурызшешек
Наурыз айында өсетін жапырақты, түрлі түсті, қауашақты әсем шөп. Майының дәрілік қасиеті бар. Қазақстанның таулы аймақтарында бірнеше түрі кездеседі. Сирек болғандықтан Қызыл кітапқа енгізілген.
Наурызек
Наурызда ұшып келетін көктем құсы. Халық оны жақсылықтың нышаны санап, алғаш көргендер дән сеуіп, ықылас білдірген. Наурызекті ешкім қумай, үркітпей, құрметпен қарсы алған.
Наурызнама
Ойын-сауық пен шаттыққа толы думан. Ат жарыс, палуан күрес, айтыс, ұлттық ойындар ұйымдастырылып, ән мен өлең, наурыз жырлары айтылады.
Бұл күні қыз-келіншектер ұйқыашар дайындап, жігіттер сыйлық ұсынып, оны селт еткізер деп атаған. Айна — пәктік пен жастықтың, тарақ — сұлулықтың белгісі ретінде түсіндірілген.
Қарттарға арналып белкөтерер деп аталатын жылы, жұмсақ тағам әзірленіп таратылған.
Наурызша
Наурыз айында түсетін жұп-жұқа, қиықша қырбық қар. Халық оны «наурызша» деп атаған.
Наурызкөже
Наурыз тойының басты дәмі — көпшілікке арналған мерекелік ас. Әр үй жеті түрлі дәмнен (сүт, ет, су, тұз, тары, құрт, жеміс және т.б.) әзірлеп, қазы мен шұжық секілді сыйлы мүшелер қосады. Келген қонаққа ықыласпен ұсынып, молшылық пен бірліктің нышаны ретінде таратады.
Көктем жыры: мерекелік леп
1-жүргізуші
Келе жатыр жылымыз, Мейрамдаймыз мұны біз. Жас балаша нұрланып, Жадырасып бәріміз.
2-жүргізуші
Наурыз тойы, Наурыз тойы — Құтты болсын, ағайын! Наурыз тойы, Наурыз тойы — Келді біздің Жаңа жыл!
Жыр шумағы
Құт-береке, Наурыз айым келді деп, Жер түледі, жасыл желек желбіреп. Айналайын, атамекен кең далам, Толықсиды нұрға толып, елжіреп.
Көрініс: ауылдағы Наурыз
«Әр елдің салты басқа» дегендей, әр ауыл Наурызды өзінше қарсы алады. Төмендегі көрініс — Абылай хан ауылындағы мерекелік сәттен үзінді.
Немере:
Ата, «Наурызтөл» деген не?
Ата:
Балам, Наурыз айында мал төлдей бастайды. Сол төлдерді «наурыз төлі» деп атайды. Олар төл басы ретінде қадірленіп, ерекше күтіммен бағылады. Төл басы сатылмайды, ешкімге сыйға берілмейді. Мұндай малды көбіне той-томалақта немесе Құрбан айт күндері ырымдап сояды.
Немере:
Рахмет, ата. Енді біліп жүретін боламын.
Қыдыр ата батасы
Қыдыр ата
Жарайсыңдар, балаларым! Өнерлерің өрге жүзсін.
Ата
Қыдыр атадан бата сұрайық.
Бата
Азамат болып ер жетіңдер, Ақылды болып ер жетіңдер. Азамат болыңдар көрікті, Ғұмырың болсын берік те. Азамат болыңдар ардақты, Мінездерің болсын салмақты. Өнерлі болыңдар жан-жақты. Осы айтқанның бәрі қабыл болып, Алла берсін сендерге зор бақты! Әумин.
Ата: «Бәйбіше, бүгінгі Наурыз мейрамын қос мерекеге ұластырып, құдағиды шақырып, немеремізді бесікке салғызайық».
Осы тұста «Бесікке салу» дәстүріне арналған көрініс көрсетіледі.
Жыр шумағы
Аспанымда ақша бұлттар аунайды, Наурыз тойы көңілімді баурайды. Тебіренген табиғат та мәз мейрам, Аңқылдаған қазағымнан аумайды.
Өнер мен тілек: думанның жалғасы
1-жүргізуші
Қош келіпсің, Наурыз! Арман тойы халықтың, Қуанышы халықтың — Құтты болсын қадамың! Сені тойлап қарсы алып, Бар әлемге жар салып, Сәлем бердік біз сізге!
2-жүргізуші
Жүріңдер, Наурызға басып аяқ, Қалыс қауым болмасын неке саяқ. Ән шырқап, би билейтін қауым болып, Тұрмайық, уақыт келді өнерді аяп.
Көркем номер
Назарларыңызға Назерке би ұжымының орындауындағы қазақ биі ұсынылады.
Қорытынды тілек
1-жүргізуші
Жарқырасын Сұлужондай жеріміз! Асып-тасысын байлығымыз, кеніміз! Ел сүйсінсін дәулетіне елімнің, Малға толып жатсын барқыт беліміз!
2-жүргізуші
Тойла бүгін тауларым мен боз далам, Тойла бүгін қарттарым мен бозбалам. Мереке болып келген бүгін Наурызым, Береке бол, ешқашанда тозбаған!
Осымен дайындалған шағын мерекелік концерт аяқталды. Келесі Наурызда аман-сау қауышуға Алла нәсіп етсін. Хош сау болыңыздар!