Сабақтың мақсатын, міндеттерін хабарлау
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанның әлеуметтік-демографиялық дамуы
Бұл материал XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы халық санының өзгерісін, этникалық құрамды және қоғамның әлеуметтік құрылымын қарастырады. Негізгі назар 1897 жылғы бірінші бүкілресейлік санақ деректеріне және ХХ ғасырдың басындағы демографиялық үдерістердің себеп-салдарына аударылады.
Сабақ типі
Аралас сабақ
Сабақ түрі
Жаңа ұғымды меңгерту сабағы
Әдістер
- Сұрақ-жауап
- Картамен жұмыс
- Топпен жұмыс
- СТО технологиясы
Пәнаралық байланыс және көрнекілік
- География
- Карта, слайдтар, тірек сызбалар
Қарастырылатын мәселелер
Тақырыпты жүйелі меңгеру үшін төмендегі төрт бағыт негізге алынады.
1) 1897 жылғы бірінші бүкілресейлік санақ
Санақ деректері өлкедегі халық саны мен этникалық құрамды салыстырмалы түрде бағалауға мүмкіндік береді.
2) Халық санының өсуі
Өсім динамикасы біркелкі болмады: табиғи өсім, көші-қон, әлеуметтік-экономикалық жағдай және саяси оқиғалар демографияға тікелей әсер етті.
3) Халықтың этникалық құрамы
Этникалық құрамдағы үлес салмақтың өзгеруі өңірдегі тарихи үдерістермен, қоныс аудару қозғалыстарымен және демографиялық ахуалмен байланысты болды.
4) Қазақстандық қоғамның әлеуметтік құрылымы
Қоғамның әлеуметтік жіктелуі шаруашылық түрлерімен, отырықшылық пен көшпелілік үлгілерімен, сондай-ақ әкімшілік-саяси өзгерістермен айқындалды.
Деректер және талдау
1897 жылы өлкедегі халық саны 4 147,8 мың адам болды, соның ішінде қазақтар 3 354 мың адамды құрады. 1915 жылы жалпы халық саны 4 205,2 мың адамға жетті, ал 1917 жылы 3 615,1 мың адам болды.
1897
4 147,8 мың
Өлке халқы
1915
4 205,2 мың
Өлке халқы
1917
3 615,1 мың
Өлке халқы
Қазақ халқының үлес салмағы неге азайды?
Осы кезеңде қазақтар саны небәрі 231 мың адамға, яғни 6,8%-ға ғана өсті. Нәтижесінде өлке халқы құрамындағы қазақтардың үлесі 1897 жылғы 81,7%-дан 1917 жылғы 59,8%-ға дейін төмендеді.
Табиғи өсімнің төмен болуы
- Көшпелі тұрмыс салтының ауыр жағдайлары.
- Эпидемиялық аурулардың кең таралуы.
- Медициналық қызметтің жеткіліксіздігі салдарынан, әсіресе балалар арасындағы өлім-жітімнің жоғары болуы.
1916 жылғы көтерілістің салдары
Көтеріліс патшаның жазалау отрядтары тарапынан күшпен басылып, тек қозғалысқа қатысқандар ғана емес, бейбіт тұрғындар да мыңдап қаза тапты. Сонымен қатар халықтың бір бөлігі империя шегінен тыс жерлерге үдере көшуге мәжбүр болды.
1916 жылы Жетісу облысынан ғана шетелге 150 мыңға жуық қазақ көшіп кетті.
Сабақтың барысы (қысқаша құрылым)
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- Сабақтың мақсаты мен міндеттерін хабарлау.
- Топтарға бөлу.
II. Жаңа материалды меңгерту
- Жоспар бойынша талдау: санақ, өсім, этникалық құрам, әлеуметтік құрылым.
- Деректермен жұмыс және картамен талдау.
- Топтық талқылау және қорытынды жасау.