Термиттердің ұяларының биіктігі қанша

Сабақ туралы

Сабақ

30-сабақ

Аралас сабақ, жаңа ұғымдарды меңгерту

Тақырып

Топтық мінез-құлық

Жануарлар мінез-құлқы туралы білімді іс жүзінде қолдану

Нысан

Термиттер тіршілігі

«Термиттер туралы не білеміз?» тақырыбымен жұмыс

Сабақтың мақсаты

1) Ұғым қалыптастыру

Топтық мінез-құлық туралы түсінік қалыптастыру, термиттердің тіршілігімен таныстыру.

2) Дағдыны дамыту

Географиялық және биологиялық білім, білік, дағдыларды одан әрі жетілдіру.

3) Тәрбиелік мақсат

Оқушыларды қоршаған табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Көрнекіліктер мен ресурстар

Әдебиеттер

Қоғамдық жануарлар туралы қосымша материалдар
Оқулық және қосымша әдебиеттер

Көрнекі материал

Слайдтар
Фотосуреттер
Электрондық оқулық

Жұмыс құралдары

Оқушының жұмыс дәптері
Кескін карта

Сабақтың барысы

I. Бағдарлау-мотивациялық кезең

Қызығушылықты ояту үшін оқушылар топтаса тіршілік ететін жануарларды еске түсіреді және мысалдар келтіреді.

1-тапсырма: Жедел сұрақтар

Топтасып тіршілік ету қандай жануарларға тән? (мысалы: жылқы)
Табын, үйір болып тіршілік ететін қандай үй жануарларын білесіңдер? (мысалы: сиыр)
Алыс жаққа топтасып ұшатын құстарды атаңдар. (мысалы: қаз)
Қоғамдық жәндіктерге қандай түрлер жатады? (ара, шыбын, құмырсқа)
Құмырсқа илеуіндегі қызмет бөлінісі мен еңбек бөлінісін атаңдар.

2-тапсырма: Кестені толтыр

Берілген жануарларды тіршілік ету ерекшелігіне қарай топтарға бөліп жазыңдар: отар, тұқымтоп, топ, үйір, табын.

Топ	Мысалдар (толтырылады)
Отар	Қойлар (мысал ретінде)
Тұқымтоп	—
Топ	—
Үйір	—
Табын	Қаздар (мысал ретінде)

Берілген тізім

Қасқырлар, сойдақ тістілер, аралар, майшабақ, жолақ аттар, құмырсқалар, қаздар, арқан балық (албырттар), пингвиндер, құландар, ақ құмырсқалар, теңіз мысықтары, қойлар.

II. Сараланған бөлім (операциялық-орындаушылық кезең)

3-тапсырма: Мәтінмен жұмыс

Оқулықпен, қосымша әдебиетпен және электрондық оқулықпен жұмыс: слайдтардағы термит ұясы туралы мәтінді оқып, сұрақтарға жауап беріңдер.

Термиттер қай белдеулерде тіршілік етеді?
Термит ұяларының биіктігі қанша метр?
Ұялардың ішкі құрылысы қандай?
Термиттердің келтіретін зияны қандай?

Термиттер туралы қысқаша мәтін

Амазонка өзені аңғарында мекендейтін ақ түсті құмырсқаларды көбіне термиттер деп атайды.

Термиттердің ұяларының биіктігі шамамен 2–6 метр. Ұяны олар қалың балшық пен құмды біріктіріп, кейде аумағын 2 метрге дейін жеткізе отырып салады.

Ұяның ішінде қорек сақтайтын, жұмыртқа қоятын және термиттер тынығатын бөлмелер болады. Кей ұяда ауа жиналатын арнайы қуыстар да жасалады.

Көптеген термиттердің ауыз аппараты өткір тістермен қаруланған. Олар ағаштан жасалған құрылыстарды, жиһазды, киім-кешек пен басқа да заттарды тез бүлдіруі мүмкін. Кей жағдайда бір түннің ішінде-ақ көптеген материалды кеміріп, едәуір зиян келтіреді.

III. Рефлексиялық-бағалау кезеңі

4-тапсырма: Пәнаралық жұмыс

Биология

Қауымдасып тіршілік ететін жануарларды топтастырыңдар.

География

Кескін картаға термиттер кездесетін аймақтарды белгілеңдер.

Оңтүстік Америка (Амазонка өзенінің аңғары)
Батыс Африка
Аустралия (Квинсленд)
Шри-Ланка аралы
Түрікменстан (Ашхабад маңы)

5-тапсырма: Сызбаны толықтыру

§51 мәтінін пайдаланып, «Жануарлар мінез-құлқы туралы білімді іс жүзінде қолдану» тақырыбы бойынша сызбаны толықтырыңдар.

Құстардың дыбыстарын қолдану
Бақшаны қорғау
Құстардың ұшақпен соқтығысуын болдырмау
Құстарды үркіту (радиолокатор)
Аң аулау мерзімін білу
Балық өсіру
Аң-құс шаруашылығы

6-тапсырма: «Адасқан әріптер» ойыны

Кестедегі әріптерден көлденеңінен биологиялық және географиялық терминдер құрастырыңдар.

Биология

Шифрланған сөздер: жасуша, термит, бал ара

География

Шифрланған сөздер: глобус, компас, бойлық

Қорытынды

Жануарлар мен өсімдіктер табиғи бірлестікте өзара байланыста тіршілік етеді. Мұндай бірлестікте өсімдіктер — өндірушілер, жануарлар — тұтынушылар, ал бактериялар мен құрттар — ыдыратушылар қызметін атқарады.

7-тапсырма: Тест

Қоғамдық жануарлар — бұл…
- а) өрмекшілер
- ә) құмырсқалар
- б) қолтырауындар
Арыстанның тұқым тобы қалай аталады?
- а) отар
- ә) үйір
- б) топ
Термиттердің ұяларының биіктігі қанша?
- а) 4 м
- ә) 2 м
- б) топ
Термиттердің жақсы жетілген ауыз аппаратында не болады?
- а) жетілмеген тістері бар
- ә) өткір тістері бар
- б) тістері болмайды
Құмырсқалардың қауымдасып тіршілік етуінің күрделі әрекетінің негізі?
- а) рефлекс
- ә) тітіркенгіштік
- б) инстинкт
Қай құстың қоразы жұмыртқаны 2 ай басады?
- а) тауық
- ә) түйеқұс
- б) дуадақ

Тест жауаптары

1 — ә, 2 — б, 3 — ә, 4 — ә, 5 — б, 6 — ә

IV. Өзін-өзі бағалау

Ұпай	Баға
48–50 ұпай	5
23–47 ұпай	4
0–22 ұпай	3

V. Үй тапсырмасы

Оқу тапсырмасы

50 және 51-кестелер бойынша жұмыс.

Тәрбиелік тапсырма

Мектеп маңындағы құмырсқа илеулерін қамқорлыққа алу.