Зиянды әдеттер
Дені саудың — жаны сау
Денсаулық — өмірдің шырағы, тіршіліктің жалғасуына қуат беретін ең қымбат қазына. Өз саулығына жауапкершілікпен қараған адамның жан дүниесі де жайлы болады: ол сергек, еңбекке қабілетті, мақсатқа ұмтылуға жігерлі келеді. Әр адам денсаулығын сақтауға міндетті, өйткені оған немқұрайды қарау — үлкен зиянға әкелетін әдет.
Аурудың алдын алу — көбіне өз қолымызда. Сондықтан салауатты өмір салтын қалыптастыру қажет: дене белсенділігі, дұрыс тамақтану, зиянды әдеттерден аулақ болу, тазалық пен санитария талаптарын сақтау — денсаулықты нығайтудың басты тетіктері.
Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың денсаулық туралы түсінігін кеңейту.
- Салауатты өмір салтын насихаттау.
Көрнекіліктер
- Слайдтар
- Сөзжұмбақ
- Қосымша материалдар
Негізгі ой
Қараңғы үйге шам жақсаң — бөлме жарық болады; көп қызыл гүлдің ішінен ақ гүл бірден көзге түседі. Дәл сол сияқты, өмірді нұрландыратын ең басты байлық — денсаулық.
Салауатты өмір салтының құрамдас бөліктері
Тамақтану және гигиена
Сапалы тамақтану, жеке бас гигиенасын сақтау.
Зиянды әдеттерден алыс болу
Темекі, ішімдік, есірткі сияқты қауіптен сақтану.
Дене белсенділігі
Спортпен шұғылдану, денсаулықты нығайту.
Уақытты тиімді пайдалану
Бос уақытты пайдалы іске жұмсау, режим ұстану.
Бұл бағыттар Қазақстанның ұзақмерзімді дамуына арналған стратегиялық құжаттарда да маңызды міндет ретінде атап өтіледі: халық денсаулығын жақсарту — ел болашағын күшейтудің негізі.
Өлең жолдары: денсаулық туралы ой
Уа, халқым, назар аудар денсаулыққа,
Өмірде бақыттысың денің сау да.
Денсаулық — терең бақыт деген сөзді,
Құр айтпаған ұлы Абай данамыз да.
Денің сау да күштісің бұл әлемде,
Денің сау да сұлуысың жер бетінде.
Сол мықты денсаулықтың арқасында,
Жетерсің әлі талай бақыттарға.
Дені саудың — жаны сау,
Денсаулық — сенің байлығың.
Мықты болсаң, досым-ау,
Жуымас саған қайғы-мұң.
Денсаулықты сақта — түзу өсесің,
Күнәдан пәк, жарқын өмір кешесің.
Көрген күнің қараңғы ғой дерт шалса,
Жаман әдет көп шектірер қасірет.
Сақта өзіңді — жақсылыққа жетерсің.
Шынығамыз, тынығамыз —
Салауатты өмірге.
Қанаттанып, талаптанып,
Болашаққа біз бірге.
Зиянды әдеттер дегеніміз не?
Зиянды әдеттер — адамның денсаулығына тікелей зиян келтіретін әрекеттер. Олардың ең қауіптілері:
-
Темекі
Тыныс алу жүйесін әлсіретеді, өмір сапасын төмендетеді.
-
Ішімдік
Денсаулыққа да, мінез-құлыққа да зиян келтіреді.
-
Есірткі
Тәуелділік туғызып, адамның болашағына қауіп төндіреді.
Көрініс: «Шылым шегудің пайдасы» (сатиралық диалог)
Автор: Сахнаға бір топ бала шығады. Олардың алдынан темекі шығады.
Балалар: Сен кімсің? Қайдан шықтың?
Темекі: Мені танымайсыңдар ма? Мен — темекімін. Мен күштімін. Менің «пайдам» өте көп. Мені тек мықты балалар ұстайды. Кәне, кім менімен дос болғысы келеді?
Автор: Балалардың қолына бір-бір темекі ұстатылады.
Балалар: Дос болайық темекімен, мықты бала боламыз. Ең бастысы, пайдасы өте көп екен.
Автор: Балалар темекіні айнала қоршап, қол алысады.
Балалар: Темекі шегіп үйренейік!
Осыны көрген ақ сақалды қария сөзге араласады:
Қария: Уа, балалар, маған құлақ салыңдар! Темекі шегудің «тек үш пайдасы» бар.
Қария: Біріншіден, кім темекі шексе, ол ешқашан қартаймайды.
Балалар: Неліктен? Қалай?
Қария: Себебі ол қартаюға үлгермейді: темекі шеккен адам өмірден тым ерте кетуі мүмкін.
Қария: Екіншіден, оның үйіне ешқашан ұры түспейді.
Балалар: Неліктен?
Қария: Өкпесі таза болмай, түнде де, күндіз де қатты жөтеледі. Ұрылар жөтелді естіп, жақындай алмайды.
Қария: Үшіншіден, темекі шеккенді ит қаппайды.
Балалар: Қалайша?
Қария: Темекі шегетін адам ерте әлсіреп, таяққа сүйеніп жүреді. Таяғы бар адамға тіпті қабаған ит те жоламайды.
Автор: Қарт жымия күледі. Балалар темекіні ысырып тастап, кетіп қалады.
Бұл көрініс әжуамен айтылғанымен, шындыққа жақын ой салады: темекі, ішімдік, есірткі — адамның денсаулығына зиян келтіретін қауіпті әрекеттер. Салауатты өмір сүрудің басты шарты — осы әдеттерден арылу. Олар тек жеке адамға емес, тұтас қоғамның ертеңіне де қауіп төндіреді.
Қорытынды ой
Денсаулықты сақтау — бір күндік әрекет емес, тұрақты таңдаулардың нәтижесі. Дұрыс тамақтану, белсенді қимыл-қозғалыс, тазалық, зиянды әдеттерден бас тарту — осының бәрі өмір сапасын арттырады. Дені сау адам — болашағына сенімді адам.