Қазақша рефераттар

Жіңішке дауысты дыбыстарды ата

Сабақтың тақырыбы

1-сынып. Әдебиеттік оқу: «Жуан және жіңішке айтылатын сөздер. Әже»

Бұл сабақта оқушылар сөздердің жуан және жіңішке айтылуын ажыратып, өлеңмен жұмыс арқылы мағынасын түсініп, мәнерлеп оқуға дағдыланады. Сонымен бірге төрт түлік туралы білімін кеңейтіп, ана мен әжені құрметтеу, мейірімділік пен адамгершілік құндылықтарын тереңдетеді.

Оқу мақсаты

  • Сөздердің жуан және жіңішке айтылуы туралы түсінік қалыптастыру.
  • Өлеңмен танысып, мазмұнын ашу; сауатты әрі мәнерлеп оқуға машықтандыру.

Танымдық мақсат

  • Төрт түлік мал туралы білімін кеңейту: атаулары, пайдасы, ұлттық танымдағы орны.
  • Ана туралы өлеңдерді оқу арқылы ананы сүю, қадірлеу түсінігін тереңдету.

Тәрбиелік мақсат

  • Адамгершілік пен мейірбандық сезімін қалыптастыру.
  • Төрт түлікті қадірлеуге, ананы, әжені және үлкенді құрметтеуге тәрбиелеу.

Көрнекіліктер мен ресурстар

  • 1 Мақал-мәтелдер
  • 2 Сызбалар, кестелер
  • 3 Суреттер (отбасы, ана, әже тақырыбы)
  • 4 Өлең мәтіні және дәптермен жұмыс

Сабақтың құрылымы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарын түгендеу.

Сабаққа қонақтар қатысқан жағдайда, оқушыларды жинақылыққа, әдептілікке бағыттау: «Өзіміздің тәртіпті, сауатты оқушы екенімізді көрсетейік».

2) Өткенді пысықтау: негізгі сұрақтар

Бұрынғы тақырыпты қайталау арқылы оқушылардың тілдік ұғымдарды қаншалықты меңгергені анықталады.

  1. Дыбыс дегеніміз не?
  2. Әріп дегеніміз не?
  3. Сөз неден құралады?
  4. Сөйлем дегеніміз не?
  5. Сөйлемге мысал келтір.
  6. Дыбыстар нешеге бөлінеді?
  7. Қазақ әліпбиінде неше әріп бар?
  8. Дауысты дыбыстар нешеге бөлінеді?
  9. Жуан дауысты дыбыстарды ата. Сол дыбыстарға сөз ойла.
  10. Жіңішке дауысты дыбыстарды ата.
  11. Төрт түлік мал түрлерін ата.

3) Жаңа сабаққа кіріспе: төрт түлік және ұлттық таным

Оқушылар төрт түлік атауларын ғана емес, олардың адамға пайдасы туралы әңгімелерді де меңгереді. Қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі төрт түлікпен тығыз байланысты болғандықтан, амандасудың өзінде-ақ «Мал-жан аман ба?» деген тілектестік сөздер кездеседі.

Төрт түлікке қатысты мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаш, ертегілердің көп болуы — оның халық мәдениетіндегі орнын айқындайды. Тіпті жыл атауларына да төрт түлікке қатысты ұғымдар енген.

4) Есте сақтау мен тілдік белсенділік

Оқушылардың мақал-мәтел, жұмбақ, жаңылтпаштарды қаншалықты есте сақтағанын тексеру үшін бос орындарды толықтыру тапсырмалары беріледі.

  • Мақал: «_____ теппейді, _____ төкпейді.»
  • Тіркес: «Аттың көркі — _____.»
  • Жаңылтпаш/өлең жолы: «Шөре-шөре лағым…» (жалғастыру)
  • Ойтолғау: төрт түлік туралы пікір жазу.

Келесі қадам — төл атаулары арқылы мейірім ұғымын ашу. «Төлін сүю» тақырыбында әр түліктің өз төліне деген қамқорлығы сөз болады.

Сұрақ: «Құлыным, ботақаным, қозым, момыным» деп сендерді кім еркелетеді?
Жауап бағыттамасы: ана.

5) Суретпен жұмыс: отбасының шуағы

Талқылау сұрақтары: «Не көріп тұрмыз? Не айта аламыз?»

Ана — отбасының шуағы, үйдің берекесі. Ана өмір сыйлаушы ғана емес: бесік жырын айтып, түн ұйқысын төрт бөліп, баласының жақсы ісіне қуанып, қателігіне алаңдайтын ең жақын жан.

6) Қосымша тапсырма: жіңішке айтылатын сөздерді табу

Өлең мәтінінен жіңішке айтылатын сөздерді тауып, дәптерге жазу ұсынылады.

Мысал сөздер: бесік, бөпем, жілік, үкі.

Бұл жұмыс оқушылардың фонетикалық естуін дамытып, жуан-жіңішке дауыстыларды ажыратуын бекітеді.

7) «Поэзия минуты» және сергіту сәті

Ана туралы өлеңдер арқылы «ана — тірек, ана — мейірім» идеясы тереңдетіледі. Қажет болған жағдайда қысқа сергіту сәті ұйымдастырылып, назар қайта шоғырландырылады.

Өмірдің жалғасы — немере. «Баламның баласы — немерем» деп еміренетін жан — әже. Сабақта С. Қалиевтің өлеңіне назар аударып, автор туралы қысқаша мәлімет беріледі.

  • Өлеңді іштей оқу
  • Тізбектеп оқу

8) Тіл дамыту: «Менің әжем»

Оқушылар өз әжесі туралы шағын әңгіме құрастырады. Бұл тапсырма сөйлеу мәдениетін дамытып, отбасы құндылықтарын құрметтеуге жетелейді.

Негізгі ой: әже де, ана да — үйдің сәні, отбасының берекесі.

9) Қорытынды: ақ тілек және бағалау

Сабақ соңында оқушылар анасы мен әжесіне арнап жақсы тілектерін айтады. Сыныптық символикалық жұмыс ретінде «күннің шашақтарын ілу» тәсілі қолданылуы мүмкін: әр шашаққа жылы тілек жазылып, ортақ «күн» бейнесі құралады.

  • Өткенді қысқаша пысықтау
  • Мадақтау, бағалау
  • Үй тапсырмасы: өлеңді оқу, мазмұнын айтуға дайындалу