Көлем мен массаға байланыстылығы
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Тақырып
- §32. Заттың тығыздығы (7-сынып)
- Сабақ түрі
- Жаңа білімді қалыптастыру
- Әдіс-тәсілдер
- Әңгімелеу, түсіндіру, жаттығулар орындау
- Көрнекіліктер
- Плакаттар, суреттер, электронды оқулық, таразы, кір тастар, денелер жиынтығы, өлшеуіш цилиндр, стақан, құм салынған қорап
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушыларға заттың тығыздығын масса және көлем ұғымдарымен байланыстыра отырып түсіндіру.
Дамытушылық
Логикалық ойлау қабілетін дамыту, есеп шығаруда талдау жасау дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Адамгершілікке, ұқыптылыққа, алғырлыққа және жауапкершілікке баулу.
Жаңа тақырып: заттың тығыздығы
Көлемдері бірдей, бірақ әр түрлі заттардан жасалған денелердің массасы әр түрлі болады. Мысалы, көлемі 1 м³ темірдің массасы шамамен 7800 кг, ал дәл сондай көлемдегі қорғасынның массасы 13000 кг.
Анықтама
Көлем бірлігіндегі (мысалы, 1 м³ немесе 1 см³) заттың массасын сипаттайтын физикалық шаманы заттың тығыздығы деп атайды.
Тығыздықты қалай анықтаймыз?
Тығыздықты табу үшін дененің массасын оның көлеміне бөлеміз.
Белгілеулер: m — масса, V — көлем, ρ — тығыздық (грек әрпі «ро»).
ρ = m / V
Мысал есеп
Көлемі 2 м³ мұздың массасы 1800 кг болсын. Онда 1 м³ мұздың массасы 2 есе аз:
- ρ = 1800 кг / 2 м³ = 900 кг/м³
Демек, бұл — мұздың тығыздығы.
Өлшем бірліктері
СИ жүйесінде тығыздықтың бірлігі — кг/м³.
Практикада тығыздықты г/см³ бірлігімен де өрнектейді.
Бірліктерді түрлендіру үшін керек деректер
- 1 г = 0.001 кг
- 1 см³ = 0.000001 м³
Заттың күйіне байланысты тығыздық
Бір заттың тығыздығы оның қатты, сұйық және газ күйінде әр түрлі болады. Мысалы:
Су
1000 кг/м³
Мұз
900 кг/м³
Су буы
0.59 кг/м³
0°C және қалыпты атмосфералық қысым кезінде
Басқа заттардың тығыздық мәндерін арнайы кестелерден (3–5-кестелер) табуға болады. Кестелердегі мәндер: газдар үшін 0°C температурада, ал сұйықтықтар мен қатты денелер үшін 20°C температурада және қалыпты атмосфералық қысымда берілген.