Қазақша рефераттар

Болжалдық сан есімдер

Сабақ жоспары

Қазақ тілі (6-сынып): Есімдік. Жіктеу есімдігі

Пән: Қазақ тілі мен әдебиеті Тақырып: Есімдік, жіктеу есімдігі Сынып: 6

Мұғалім: Даулетова Алмагүл

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Есімдік және жіктеу есімдігі туралы түсінік беру. Ауызша және жазбаша талдау жұмыстарын орындау арқылы білімді бекіту.

Дамытушылық

Ойлау қабілетін және қиялды дамыту; ой қорытып, нақты шешім қабылдауға үйрету; өзіне деген сенімді арттыру.

Тәрбиелік

Сауатты жазуға, ұқыптылыққа баулу; бір-бірін тыңдай білуге үйрету; сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.

Әдістер, көрнекілік және байланыс

Сабақтың әдістері

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • СТО элементтері
  • Өзін-өзі бағалау

Көрнекілік

  • Интерактивті тақта
  • Кеспе қағаздар

Пәнаралық байланыс

  • Әдебиет
  • Дүниетану

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

  1. Оқушылармен сәлемдесу.
  2. Зейінді сабаққа аудару.
  3. Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру.
  4. Психологиялық дайындық жүргізу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Сөзжұмбақ шешу арқылы сан есім тақырыбын қайталау.

Сұрақ-жауап

  • 1-сұрақ

    Заттың санын, мөлшерін, ретін білдіретін сөз табын қалай атаймыз? — Сан есім.

  • 2-сұрақ

    Заттың нақты санын білдіріп, «қанша? неше?» сұрақтарына жауап береді. — Есептік сан есім.

  • 3-сұрақ

    Сан есім қандай сұрақтарға жауап береді? — қанша? неше? нешеу? нешінші?

  • 4-сұрақ

    Болжалдық сан есімдерге -дай/-дей, -тай/-тей, шақты, жуық, шамалы сияқты көмекші сөздер мен жұрнақтар жалғанады.

Жауаптарды нақтылау

  • 5-сұрақ

    Заттың санын дәл білдірмей, шамамен болжалдап көрсетеді; «қанша? неше? қай шамалы? қаншадан?» сияқты сұрақтарға жауап береді. — Болжалдық сан есім.

  • 6-сұрақ

    Бөлшектік сан есімнің құрамы. — Күрделі.

  • 7-сұрақ

    Екі немесе одан да көп түбірдің тіркесуі не қосарлануы арқылы жасалған сан есім. — Күрделі сан есім.

Қызықты мәліметтер

  • Түнде сауылған сиыр сүті ұйықтататын дәрі сияқты әсер етеді.
  • Қолтырауынның майы жасыл түсті болады.
  • Кейбір қарлығаштар ұшып жүріп ұйықтайды.
  • Төрт тізесі бар жалғыз аң — піл.
  • Бегемоттар су астында туады.
  • Колибри жүре алмайды.

III. Жаңа сабақ: Есімдік

Есімдік — заттың нақты атауын атамай, оның орнына қолданылатын сөз табы. Бұл сабақта есімдіктің бір түрі — жіктеу есімдігі қарастырылады.

Құрамына қарай

  • Дара
  • Күрделі

Жасалу жолына қарай

  • Негізгі
  • Туынды

Мағынасына қарай

  • Жіктеу
  • Сілтеу
  • Сұрау
  • Өздік
  • Жалпылау
  • Болымсыздық
  • Белгісіздік

Жіктеу есімдігі

Белгілі бір заттық ұғыммен байланысты қолданылатын есімдіктің түрі жіктеу есімдігі деп аталады.

мен сен ол біз біздер сіздер олар

Жіктеу есімдігі үш жаққа бөлінеді және жекеше, көпше түрлері болады.

IV. Оқулықпен жұмыс

141-жаттығу: мәтіннен жіктеу есімдіктерін табу.

Мысал

Жіктеу есімдіктері: ол, сен, сені, мен.

Қызықты мәліметтер

  • Шегірткенің қаны ақ түсті.
  • Өзін айнадан танитын жалғыз аң — шимпанзе.
  • Жүзе алатын, бірақ ұша алмайтын жалғыз құс — пингвин.
  • Жолбарыстың жүні ғана емес, терісі де жолақ.
  • Жылқының сүйегі адамдікінен 18-ге артық.
  • Жердегі жануарлардың ішінде жүрегі ең үлкен аң — керік.

V. Тақтамен жұмыс

142-жаттығу: жіктеу есімдіктерін жақ және септік тұрғысынан талдау.

Сөз Талдау
Біз Жіктеу есімдігі, I жақ, атау септік.
Біздің Жіктеу есімдігі, I жақ, ілік септік.
Сені Жіктеу есімдігі, II жақ; тәуелдік жалғауының II жағы.
Бізге Жіктеу есімдігі, I жақ, барыс септік.
Сенімен Жіктеу есімдігі, II жақ; көмектес септік (-мен).
Сенің Жіктеу есімдігі, II жақ; ілік септік (-ің).

Қызықты мәліметтер

  • Дельфин бір көзін ашып ұйықтайды.
  • Түйеге қарағанда егеуқұйрық шөлге төзімдірек.
  • Жыландар қоректенбей үш жыл ұйықтай алады.
  • Ұлудың тістері тамақты майдалау үшін тілінде орналасқан.
  • Бүйі екі жылға дейін, ал кенелер он жылға дейін қорексіз өмір сүре алады.
  • Бассыз тарақан тоғыз күнге дейін өмір сүріп, кейін аштан өледі.

VI. Дәптермен жұмыс

143-жаттығу: сөздерді талдау және дәптерге түсіру.

Талдау үлгілері

  • Сені — жіктеу есімдігі, II жақ (анайы); тәуелдік жалғауының II жағы.
  • Менің — жіктеу есімдігі, I жақ, ілік септік.
  • Сен — жіктеу есімдігі, II жақ, атау септік.
  • Менде — жіктеу есімдігі, I жақ, жатыс септік.

Қорытынды

Бұл сабақта есімдіктің жіктеу түрі қарастырылды: оның жаққа бөлінуі, жекеше-көпше түрлері және септелу үлгілері тапсырмалар арқылы бекітілді.

Еске сақтаңыз

Жіктеу есімдігі сөйлеушіні, тыңдаушыны және бөгде адамды (I, II, III жақ) білдіреді: мен/біз, сен/сіз/сендер/сіздер, ол/олар.

Толық нұсқасын жүктеу