Сөйлем мүшелеріне талдау
Бұл сабақ жоспары оқушылардың кезектес салалас құрмалас сөйлемді түсінуіне, жалғаулық шылаулардың қызметін ажырата алуына және сөйлемдерге синтаксистік талдау жасауына бағытталған.
Сабақтың барысы
Сабақ құрылымы оқушылардың назарын шоғырландырудан бастап, білімді бекіту мен бағалауға дейін кезең-кезеңімен ұйымдастырылады.
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу, оқу құралдарын тексеру.
- Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару және сыныпты үш топқа бөлу.
Ой қозғау
Тақырыптық ұстаным
«Бабалар сөзі — даналық көзі»
Әр топ шешендік сөздерден, билердің нақыл сөздерінен бастайды. Бұл бөлім сабақтың тілдік-танымдық бағытын күшейтіп, сөйлеу мәдениетін дамытады.
«Көпте, тәуелде, септе» (сұрақ-жауап)
Әр топ келесі топқа сөз ұсынады. Келесі топ сол сөзді дереу ауызша көптейді, септейді, тәуелдейді.
Мақсат
Тілдік норманы бекіту, жылдам ойлау мен дұрыс айту дағдысын дамыту.
Формат
Қысқа раундтар, ауызша жауап, бір-бірін толықтыру.
Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген тапсырма: 115-жаттығу. Тексеру топтық жұмыс арқылы ұйымдастырылады.
- 1 Математикалық талдау.
- 2 Сөйлем мүшелеріне талдау.
- 3 Жаттығуды толық оқу және талқылау.
Білімді тексеру: «Сан сұрақ»
Жедел сұрақтар арқылы негізгі ұғымдар еске түсіріледі:
Жаңа сабақ: кезектес салалас
Құрамындағы жай сөйлемдері арқылы берілген іс-әрекеттің, оқиғаның кезектесіп білдірілуін көрсететін құрмалас сөйлем түрі кезектес салалас деп аталады.
Байланысу ерекшелігі
Кезектес салаластың құрамындағы жай сөйлемдер тек салаласа байланысады.
Жалғаулықтары және тыныс белгісі
Жай сөйлемдер бірде, біресе, кейде, не сияқты жалғаулық шылаулар арқылы байланысады, араларына үтір қойылады.
Мысалдар
Хорезмшах, екінің бірі: не әкемді босатыңыз, не мені дарға асыңыз.
Қазан тұрып біресе атын мақтады, бірақ айналып келгенде, бәрі де Бегілдің өнерін сөз етті.
Қазан аспаның аузында от кейде жылтылдайды, кейде қызып жанып лапылдайды.
Келесі қадам: сөйлемдерге синтаксистік талдау жасалады.
Топтық жұмыс
Топтық жұмыс «ұяшықтан таңдау» тәсілімен жалғасады. Әр топ тапсырманы плакатқа орындайды, ал плакаттың келесі бетіне даналық сөздер жазылады.
116-жаттығу
Төмендегі сөйлемдердегі кейде, біресе, не шылауларының қайсысы бірыңғай мүшелерді, қайсысы кезектес салаластың құрамындағы жай сөйлемдерді байланыстырып тұрғанын анықтаңдар.
117-жаттығу
Баяндауыштарды тиянақты етіп, сөйлемдерді салаластыра байланыстырыңдар.
118-жаттығу
Берілген жай сөйлемдерді мағыналарына қарай топтастырып, кезектес салалас етіп құраңдар.
Сатылай кешенді талдау
Даналық сөздердің біріндегі сөйлемге сатылай кешенді талдау жасалады: сөйлемнің құрылысы, байланысу түрі, жалғаулықтың қызметі, тыныс белгілері негізделеді.
Қорытынды бөлім
Топтық жұмысты қорыту
Нәтижелер талданып, белсенді оқушылар анықталады.
Білімді бекіту
Өтілген тақырып бойынша бірнеше сұрақ қойылып, түсінбеген тұстары нақты түсіндіріледі.
Бағалау
Үй тапсырмасын орындауы және сабаққа белсенді қатысуы ескеріледі.
Үй тапсырмасы
119-жаттығу.