Қазақша рефераттар

Тәжірибелер арқылы архимед күші туралы ұғым қалыптастыру

Физика және астрономия · 7-сынып

Архимед күші

Бұл сабақта тәжірибе арқылы ығыстырушы күштің (Архимед күшінің) табиғатын түсіндіреміз, ғылыми қорытындыны өз бетімен жасауға бағыт береміз және жауапкершілік, тиянақтылық, еңбекқорлық дағдыларын нығайтамыз.

Сабақ түрі

Жаңа сабақ

Сабақ әдістері

  • Баяндау, түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Топтық, жұптық және жеке жұмыс
  • СТО элементтері

Техникалық құралдар

  • Белсенді тақта
  • Видеопроектор, экран
  • Электронды оқулық, презентация

Құрал-жабдықтар

Суы бар ыдыс Массасы әртүрлі жүктер Таразы Динамометр Архимедтің суреті

Сабақ барысы

Төменде сабақ кезеңдері уақытпен берілген. Мақсат — оқушыны бақылау, салыстыру және дәлелдеу арқылы заңдылыққа келтіру.

I. Ұйымдастыру кезеңі

2 минут
  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
  • Топқа бөлу және жұмыс ережесін нақтылау.

II. Үй тапсырмасын тексеру (сұрақтар)

2 минут

Қысым және өлшеу құралдары

  • Атмосфералық қысымды өлшейтін аспап қандай?
  • Манометрлердің жұмыс істеу принципі қай заңға негізделген?
  • Ашық сұйықтық манометрі қалай жасалған және қалай жұмыс істейді?
  • Металл манометр қалай жұмыс істейді?

Сорғылар және Паскаль заңы

  • Қандай сорғыларды білесіңдер?
  • Шприцтің әрекеті қай заңға негізделген?
  • Допқа немесе велосипедке ауа толтыруға арналған қарапайым сорғының құрылысы қандай?

III. Қызығушылықты ояту (ой қозғау)

2 минут

Сұрақ 1

Допты суға батырып, қолды қоя бергеннен кейін доп неліктен қайтадан су бетіне шығады?

Түйін

Допқа жоғары бағытталған күш әсер етеді. Бұл — сұйықтың денені сыртқа ығыстыратын ығыстырушы күші.

Сұрақ 2

Сол ыдысқа цилиндрді салайық: дене батып кетті. Бұл жағдайда да ығыстырушы күш әсер ете ме?

Талқылау

Оқушылар әртүрлі жауап айтуы мүмкін. Келесі кезеңде тәжірибе арқылы нақты қорытынды жасаймыз.

IV. Мағынаны тану (топтық жұмыс)

15 минут

Оқушылар оқулық мәтінімен өз бетімен танысады, кейін топта талқылап, постер арқылы қорғайды. Бағалау форматы: «Екі жұлдыз, бір ұсыныс».

1-топ тапсырмалары

  1. Сұйыққа батырылған денеге сұйық тарапынан күш әсер ете ме?
  2. Ығыстырушы күштің шамасын қалай анықтауға болады?

2-топ тапсырмалары

  1. Сұйық ішіндегі денеге сұйықтың әсерін теориялық тұрғыдан қалай түсіндіруге болады?
  2. Архимед заңы қалай тұжырымдалады? Архимед туралы қандай аңыз бар?

Түсіндіру бөлімі

Су бетінде үлкен ағаш бөрене жүзіп жүре алады, ал оған тасталған кішкентай металл кесек батып кетеді. Суда жүзе алатын кез келген адам суға батырылған денеге сұйықтың белгілі бір бағытта әсер ететінін сезеді.

Бұл — сұйық тарапынан әрекет ететін ығыстырушы күш. Енді осы күштің шамасы дене мен сұйықтың қандай сипаттамаларына тәуелді екенін қарастырамыз. Бұл күштің мәнін алғаш рет ежелгі грек ғалымы Архимед (б.з.б. 287–212 жж.) есептеп шығарған.

Архимед туралы аңыз («Эврика!»)

Сиракуз патшасы Гиерон зергерге 5 кг алтын беріп, тәж жасауды тапсырады. Тәж дайын болған соң, патша оның таза алтыннан жасалғанына күмәнданып, бұл мәселені анықтауды Архимедке жүктейді.

Архимед көп күн жауап таба алмайды. Бір күні суға толы ваннаға түскенде, судың тасып төгілгенін байқайды. Сол сәтте ол шешімге келгенін түсініп, көшеге жүгіріп шығып: «Эврика! Эврика!» («Таптым! Таптым!») деп айқайлаған дейді.

Көрсетілім

Электронды оқулық немесе презентация арқылы Архимед заңы мен ығыстырушы күштің әрекеті көрсетіледі.

V. Дәлелдеу (тәжірибе, жұппен жұмыс)

5 минут

Тәжірибе қадамдары

  1. Цилиндрді динамометрге іліп, көрсеткішін жазып алыңыздар.
  2. Цилиндрді сол күйінде суға толық батырыңыздар.
  3. Динамометрдің жаңа көрсеткішін жазып алыңыздар.
  4. Екі жағдайдағы көрсеткіштерді салыстырыңыздар.

Бақылау сұрағы

Не байқадыңдар? Динамометр көрсеткіші неліктен өзгерді?

Назар аударатын белгі

Суға батырғанда дененің «салмағы» азайып көрінеді — бұл сұйықтың жоғары бағытталған ығыстырушы күшінің әсерін көрсетеді.