Қазақша рефераттар

Қысқы жолда

Сабақтың тақырыбы

Мағжан Жұмабаевтың «Қысқы жолда» өлеңі

Сабақтың мақсаты (білімділік)

  • М. Жұмабаевтың өмір жолы мен шығармашылық қызметі туралы мәлімет беру.
  • «Қысқы жолда» өлеңінің тақырыбы мен идеясын ашу.
  • Сыршыл ақын бейнесін таныту.

Сабақтың мақсаты (дамытушылық)

  • Оқушыларды өзіндік ізденіске баулу.
  • Ой-өрісін кеңейтіп, рухани дүниесін байыту.
  • Сөйлеу және талдау дағдыларын жетілдіру.

Сабақтың мақсаты (тәрбиелік)

  • Табиғатты сүюге тәрбиелеу.
  • Ана тілін құрметтеуге баулу.
  • Әдебиетке сүйіспеншілік қалыптастыру.

Сабақтың форматы

Әдісі
Шығармашылық-ізденіс сабағы
Түрі
Жаңа білім беру сабағы
Пәнаралық байланыс
Тарих, география, орыс әдебиеті

Көрнекіліктер

  • Портрет
  • Кітап көрмесі
  • Газет материалдары
  • Интерактивті тақтадағы бейне
  • Аудиожазбалар
  • Карта

Сабақтың айдары

«Сен жанбасаң лапылдап,

Мен жанбасам лапылдап,

Аспан қалай ашылмақ?»

Н. Хикмет

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.
  • Зейінді шоғырландырып, сабаққа ынталандыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасы

  1. А. Құнанбайұлының «Қыс» өлеңі мен С. Торайғыровтың «Шілде» өлеңіндегі теориялық ұқсастықтарды анықтау.
  2. Кейіптеу — қандай көркемдегіш тәсіл екенін түсіндіру.

Топқа бөлу және бағалау

  • Оқушылар 4 топқа (әр топта 5 оқушы) бөлінеді.
  • Әр оқушыға 5 түсті бейдж беріледі.
  • Жауап берген оқушы арнайы дайындалған жұлдызша алады.
  • Жұлдызшалар саны сабақ соңында есептеліп, баға қойылады.

Жұмыс тәртібі

  • Алдымен бірқатар оқушылар өлеңнің тәрбиелік мәні туралы жазған жұмыстарын оқиды.
  • Сұрақ жазылған парақшалар таратылып, жауаптар ретімен ауызша айтылады.

1-топ сұрақтары

  • Қызыл: Абайдың «Қыс» өлеңіндегі Қондыбай мен Қанай кімдер?
  • Жасыл: Сұлтанмахмұттың «Шілде» өлеңінде шілде айы қанша күнге созылады?
  • Ақ: Абай өлеңінде «екі көзін бұлттай қасы жауып, басын сіліксе қар жауып» мазаны алған кім?
  • Көк: «Жауһардай күн» тіркесінде қандай көркемдік тәсіл қолданылған?
  • Күлгін: «Қар тепкенге қажымас қайран жылқы» — қай шығармадан үзінді?

2-топ сұрақтары

  • Қызыл: Абайдың «Қыс» өлеңінде қыс қандай бөрік киеді?
  • Жасыл: Сұлтанмахмұттың «Шілде» өлеңінде тысқа шыққан молданың қолында не бар?
  • Ақ: Абай өлеңінде әуес көріп жүгірген кімдер?
  • Көк: «Мақтанып қара түнде нұрын шашқан ай» тіркесінде қандай тәсіл қолданылған? Анықтамасын айтыңдар.
  • Күлгін: «Таяқты, жалаң аяқ шалдар» — қай өлеңнен үзінді?

3-топ сұрақтары

  • Қызыл: Абайдың «Қыс» өлеңінде «бурадай бұрқ-сарқ етіп долданғанда» қандай үй шайқалады?
  • Жасыл: Сұлтанмахмұттың «Шілде» өлеңінде қамыстар қандай қимыл жасайды?
  • Ақ: Абайдың «Қыс» өлеңінде малшылар қандай киім киді?
  • Көк: «Көк майса» тіркесінде қандай тәсіл қолданылған?
  • Күлгін: «Қыспен бірге тұмсығын салды қасқыр» — қай өлеңнен үзінді?

4-топ сұрақтары

  • Қызыл: Абайдың «Қыс» өлеңіндегі «кәрі құда» бейнесі қалай сипатталады?
  • Жасыл: Сұлтанмахмұттың «Шілде» өлеңінде түні бойы қой күзеткен нелер?
  • Ақ: Абайдың «Қыс» өлеңі қанша шумақтан тұрады және қандай ұйқасқа құрылған?
  • Көк: «Қара түн», «сұлу күн» тіркестерінде қандай тәсіл қолданылған?
  • Күлгін: «Ән салды таңды мақтап сансыз торғай» — қай өлеңнен үзінді?

III. Жаңа білім: ой қозғау

М. Әуезовтің пікірі

«Мен қазақ жазушыларынан, әрине, Абайды сүйемін. Бала күнімнен ішкен асым, алған нәрімнің барлығы Абайдан. Бұдан кейін Мағжанды сүйемін, оның еуропалығын, жарқыраған әшекейін сүйемін. Мағжан — культурасы зор ақын. Абай — ақылдың ақыны, ал Мағжан — ақынның ақыны. Сондықтан біз Мағжаннан үйренуіміз керек».

Сұрақ

Енді біз кімнің шығармашылығына тоқталамыз?

Жауап

Мағжан Жұмабаев ақынға.

«Бес арыс»

Мағжан Жұмабаев, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Ахмет Байтұрсынұлы.

Мағжан Жұмабаев туралы қысқаша мәлімет

Кезеңі

ХХ ғасырдың басы (1893–1938)

Туған жері

Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы

Отбасы

Әкесі Бекен болыс болған; Мағжанды 4 жасынан оқытқан.

Білімі

Уфа қаласындағы «Ғалия» медресесінде оқыған.

Тілдері

Араб, парсы, түрік, орыс тілдерін меңгерген.

Шығармалары

«Қазақ тілі», «Толқын», «Түркістан» т.б. өлеңдері мен поэмалары бар.

Ескерту: Деректер карта арқылы көрсетіледі.

Ребус арқылы тақырыпты анықтау

Әр топқа бірдей ребус беріледі. Қай топ бірінші шешсе, жауабын айтады.

Шешуі

«Қысқы жолда»

Өлең мәтіні: «Қысқы жолда» (үзінді)

Қараңғы түн, сар дала, Көрінбейді айнала. Боран соғып тұр борап, Жолды басқан құр сорап. Боранын тәңір ашпады, Жол білінбей бастады, Көрінген бір жарық жоқ, Астымдағы жануар Құлағын қайшыландырып, Зорға борт-борт желеді, Босаңсиды Қаракөк... Ызғарлы жел долданып, Сар далада адасып, Екі иінінен дем алып, Суық кебін жамылып, Ішін тартып осқырып, Кейде қатты ысқырып, Қаларын кім біледі?..

Мұғалім өлеңді жатқа оқиды, кейін әр топтан бір оқушы мәнерлеп оқиды.

Сұрақ-жауап арқылы мағынаны ашу

  1. 1) Жанрлық тұрғыда бұл қандай шығарма?

    Лирика, табиғат лирикасы.

  2. 2) Лирикалық қаһарман кім?

    Ақынның өзі: қыста жол жүріп келе жатқан жолаушы.

  3. 3) Астына мінген аты қалай аталады?

    Қаракөк.

  4. 4) Табиғатты ақын қалай суреттеген?

    Қысқы боран, ызғарлы жел, қатты суық, бағдарсыз кең дала.

  5. 5) Қай шығармалармен үндестігін байқауға болады?

    Венн диаграммасы арқылы салыстыру (Абайдың «Қыс», Сұлтанмахмұттың «Шілде» өлеңдерімен байланыс).

Сөздік жұмысы

Сар дала
Кең, шетсіз дала.
Сорап
Жалғыз аяқ сүрлеу.
Желеді
Жай жүреді.
Долдану
Ашу-ызаға булығу.
Екі иін
Екі иық (адамның иін тұсы).
Кебін
Марқұмға кигізілетін ақ мата (киім).

Топтық жұмыс

1) Көркемдік тәсілдерді табу

Өлеңнен эпитет, теңеу, кейіптеуді тауып, нақты өлең жолдарымен дәлелдеңдер.

Әдеби-теориялық ұғым Өлең жолдарымен дәлел
Эпитет …
Теңеу …
Кейіптеу …

2) Шығармашылық тапсырма

Өлеңдегі жолаушының орнында өзің болсаң, не істер едің? Табиғатты суреттеп, қысқа мәтін құрастыр.

Нұсқау

Кемінде 6–8 сөйлем. Күй, сезім, дыбыс, қозғалыс белгілерін қосуды ұмытпа.

3) Дайын ұйқасқа өлең құрастыру

1-топ

Көз аштырмай барады,

Боран соғып …

Ойнағанға не жетсін,

Мініп алып шанаға.

2-топ

Ызғарлы жел күшейді,

Ашуын бізден …

Кенет … да тоқтады,

Қыс жеңіліп қалғандай.

3-топ

Біз келеміз қар басып,

Сықыр-сықыр етеді.

Күн жылынса, әттең-ай,

Ол да …

4-топ

Шана, …, конькимен

Қыста ғана …

Қуаласып, жарысып,

Қызыққа біз тоймаймыз.

Жеке жұмыс

4 оқушыға өлеңге сатылай кешенді талдау жасатылады.

IV. Сабақты бекіту

Нені білетін едім?

Сабаққа дейінгі білім мен түсініктер.

Бүгін нені білдім?

Жаңа ақпарат, түйінді ойлар, дәлелдер.

Нені білгім келеді?

Қосымша ізденуді қажет ететін сұрақтар.

V. Үй тапсырмасы

  1. Өлеңге сатылай кешенді талдау жасау.
  2. 4 оқушыға шығарма жазу: «Қысқы көрініс» (эпитет, теңеу, кейіптеу тәсілдерін міндетті түрде қолдану).

VI. Бағалау

Белгі Баға Жұлдызша саны
Бүркіттің суреті «5» 7-ден жоғары
Жылқының суреті «4» 5–7
Қойдың суреті «3» 1–4
Тасбақаның суреті «2» Жұлдызша жоқ

Оқушылар өз жұлдызшаларын санап, кесте бойынша бағасын анықтайды.

VII. Рефлексия

Сабақтың ұнаған-ұнамаған тұстары жөнінде пікір қалдыру үшін парақшалар таратылады. Оқушылар өзіне ұнаған суретті қоршап белгілейді.