Есенқұл Жақыпбековтың өмірі мен шығармашылығын таныстыру
Мақсаты
1) Шолу және көркем оқу
Ақынның шығармаларына шолу жасап, өлеңдері мен әндерін мәнерлеп айтқызу; сөз өнерінің қыр-сырымен таныстыру.
2) Ізденіс және шығармашылық
Көркем сөйлеуге баулу, өз бетімен іздене білуге және шығармашылықпен жұмыс істеуге көмектесу.
3) Тәрбие және мәдениет
Балаларды туған жерге сүйіспеншілікке, адамгершілікке, қастерлі құндылықтарды қадірлеуге тәрбиелеу; сөйлеу мәдениетін қалыптастыру және эстетикалық тәрбие беру.
Жоспар
Кештің құрылымы қатысушыларға ақын мұрасын жан-жақты таныстырып, өлең мен ән арқылы әсерлі қабылдауға мүмкіндік береді.
- Есенқұл Жақыпбековтың өмірі мен шығармашылығын таныстыру
- «Ең үлкен ауыл» қойылымы
- Өлеңдерін жатқа айту
- Топтық жұмыс: постер қорғау
- Ақын өлеңдеріне жазылған әндерге шолу
- Ақынға арналған арнау өлеңдер
- Қонақтарға сөз беру
- «Жамбыл ауданы» әнімен аяқтау
Есенқұл Жақыпбеков: өмірі мен шығармашылығы
Қысқаша дерек
-
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, суырыпсалма дарынымен танылған айтыскер ақын.
-
1954 жылы 19 желтоқсанда Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Бірлік ауылында дүниеге келген.
-
1990 жылы Қазақ мемлекеттік университетін тәмамдаған.
-
1984 жылы республикалық телевизиялық ақындар айтысының тұңғыш лауреаты атанған.
Жүргізушілер
Ақынның өмірі мен шығармашылығы слайд арқылы таныстырылады. Жүргізушілер: Бақыт Дидар, Төленді Инара.
Жыр жинақтары
Есенқұл Жақыпбековтің жыр әлемі бірнеше кітап арқылы оқырманға жол тартты.
1984 — «Қарлығаш» (алғашқы жыр жинағы)
1990 — «Біз екеуміз»
1994 — «Жеріңе табын»
1996 — «Жанқисса», «Есіл дүние-ай»
1999 — «Біздің елдің жігіттері»
2001 — «Бұл жаз да өтер»
Сондай-ақ «Тау басында кәрі қар» кітабының авторы.
Ән мәтіндері
Ақын көпшілікке кең тараған бірқатар әндердің сөзін жазған:
Сахналық нұсқа
Кеш барысында Есенқұл Жақыпбековтің сөзіне жазылған «Өзіңді аңсап» әні орындалады.
Қойылым: «Ең үлкен ауыл»
Қойылым «Сарғайған сары терезе» кітабынан алынған үзінді негізінде сахналанады.
Өлеңдерді жатқа айту
Оқушылар ақын шығармаларынан үзінділерді жатқа оқып, мәтіннің мазмұны мен әуезін көрерменге жеткізеді.
Таңдалған үзінділер
- «Тайгадағы қазақ»
- «Саңырауқұлақ»
- «Семей»
- «Алматы»
- «Ауырмашы, жүрегім»
- «Алпысқа аяқ басқанда»
- «Бір қуанып»
Назар аударатын тұстар
Дикция мен ырғағы анық сақталсын.
Образды сөздер мағынасына сай екпінмен оқылсын.
Әр үзіндіден кейін қысқа ой түю айтуға болады.
Көрерменмен байланыс үшін паузаны дұрыс пайдалану ұсынылады.
Топтық жұмыс: постер қорғау
Үш топ ақын поэзиясының тақырыптық бағыттарын талдап, постер арқылы өз ойларын қорғайды.
1-топ
Патриоттық тақырыптағы өлеңдер: туған жер, елдік рух, азаматтық үн.
2-топ
Махаббат, сағыныш және өмір туралы жырлар: лирикалық сыр, адам жанын түсіну.
3-топ
Ақиқат, шындық, адалдық тақырыбы: мінез, ар, ішкі тазалық.
Әндерге шолу: «Біздің елдің жігіттері»
Шығу тарихы
Айтыстың ақтаңгері, қолына үкілі домбыра мен қауырсын қаламды алма-кезек ұстаған лирик ақын Есенқұл Жақыпбековтің «Біздің елдің жігіттері» өлеңі сексенінші жылдардың аяғы мен тоқсаныншы жылдардың басында жазылған.
Сол кезеңде әнші-композитор Жәкен Омаровтың басына қиын іс түсіп, Жамбыл ауданының Қаныбек, Кеңес, Қапан, Есмахан, Тілектес, Әбен, Орынтай сынды рухы биік, бірлігі берік жігіттері көмек қолын созып, тығырықтан алып шығады. Сол азаматтардың ішінде Есенқұл Жақыпбеков те болған.
Қиын түйін шешілген соң, Жәкен Омаров ақынға ризашылығын білдіріп: «Есаға, егер мен басқа жерде болсам, тағдырым не боларын бір Құдай біледі. Сіздің елдің жігіттерінің шарапатын көрдім. Алғысымды қалай жеткізсем екен?» — деп ой бөліседі.
Сонда ақын: «Сенің “Сіздің елдің жігіттері” деген сөзің әдемі екен. Мен “Біздің елдің жігіттері” деген өлең шығарайын, сен соған ән жаз», — дейді. Сөйтіп, жарты сағаттың ішінде жаңа туынды дүниеге келеді.
Ән жылдар өте кең таралып, әр кезеңде Жәкен Омаров, Ақан Әбдуәлі, Досымжан Таңатаровтардың орындауымен тыңдарманға жетті.
Сахнада
Кеш барысында «Біздің елдің жігіттері» әні орындалады.
«Алдай-ау» әні
«Алдай-ау» әнінің шығу тарихына қысқаша шолу жасалады.
Орындау
Ән Әбіл Мадиярдың орындауында ұсынылады.
Ақынға арналған арнаулар
Арнау өлеңдер
Есенқұл Жақыпбековке арналған арнау өлеңдер оқылады, сондай-ақ «Жаздың соңы» әні орындалады.
Өлең үзіндісі
Күміс күйме мінбеген,
Алтын түйме тақпаған,
Қарабайыр жарымның
Болғанына мақтанам.
Қонақтар пікірі
Меңсұлу апамызға сөз беріледі.
Қонақтарға сөз беріледі, әсер-ұсыныстары тыңдалады.
Қорытынды
Түйін
Ақын өз сөзінде: «Менің даңқым — айтыста қисық сөйлеп, жеңілуім» деген екен. Дегенмен сол «қисық» сөздерінің өзіне елдің ықыласы ауып, жұрт жадында жатталып қалатын қуат болды.
Есенқұл Жақыпбеков «Айтыста — шақпа ақын, жазбада — ақпа ақын» деген теңеуге лайық тұлға. Артында оқырманы бар ақын ешқашан өлмейді. Сондықтан ақын мұрасын насихаттау — біздің парызымыз.
Қорытынды аккорд
Кеш «Жамбыл ауданы» әнін орындаумен аяқталады.
Бағдарлама мектепішілік әдеби-музыкалық кеш форматына лайықталып, поэзия, сахналық көрініс және ән арқылы тұтас композиция ретінде құрылады.